Klimaatactivisten van Extinction Rebellion probeerden afgelopen weekend tevergeefs het cruiseschip MSC Virtuosa tegen te houden met een blokkade van de Zeesluis IJmuiden. Veel NU.nl-lezers vragen zich af hoe schadelijk cruiseschepen voor het milieu zijn. Bijzonder schadelijk, zeggen de cijfers.
Dit artikel is in 2022 voor het eerst op NU.nl verschenen. Vanwege de vele lezersvragen over de impact van cruiseschepen op het milieu hebben we het artikel geüpdatet en opnieuw op onze voorpagina gepubliceerd.
De grootste cruiseschepen kunnen bijna tienduizend passagiers en bemanningsleden vervoeren. Het formaat van de schepen is indrukwekkend, net als het vermaak aan boord. Achtbanen, skydivesimulators, planetaria, kartbanen: je kunt het zo gek niet bedenken of je vindt het tegenwoordig aan boord van een cruiseschip. Voor liefhebbers van groen zijn er zelfs parken met tropische planten en bomen.
Maar erg groen zijn de schepen zelf niet. Het kost ontzettend veel energie om al die mensen en al dat vermaak over de oceanen te slepen. Een passagier die een zeecruise van twee weken maakt, veroorzaakt bijna evenveel CO2-uitstoot als iemand die naar Thailand vliegt en dan terugvliegt, blijkt uit cijfers van Milieu Centraal. Door zo'n vakantie voor twee personen komt er meer CO2 in de lucht dan door het gemiddelde jaarlijkse gas- en elektriciteitsverbruik van een Nederlands huishouden.
"Cruiseschepen varen op heel vervuilende stookolie", zegt Mariken Stolk van Milieu Centraal. "Daarmee dragen ze bij aan klimaatverandering, maar ook aan veel lucht- en watervervuiling. Het is misschien nog wel belastender voor het klimaat dan vliegen."
Tegen het einde van dit jaar zullen naar verwachting 360 cruiseschepen in totaal 30 miljoen passagiers hebben vervoerd. Dat is een stijging van 9,2 procent vergeleken met 2019, het jaar voor de coronapandemie.
Wetenschappers publiceerden in 2021 een uitgebreid overzicht van de effecten van cruiseschepen op het milieu en de volksgezondheid. De lezer kan weinig anders dan concluderen dat de schepen vooral ellende veroorzaken.
Een bloemlezing: gedumpt afvalwater beschadigt ecosystemen, walvissen en schildpadden sterven door botsingen met cruiseschepen en de lucht raakt vervuild, met grote gevolgen voor de volksgezondheid en de natuur. En dan zijn er nog de infectieziektes die zich aan boord razendsnel kunnen verspreiden.
De wetenschappers kunnen voor al die problemen bewijs aanleveren. Maar ze waarschuwen dat we veel nog níét weten. Dat komt doordat cruisebedrijven niet transparant zijn over de milieu- en gezondheidsimpact van de schepen. "Wij vinden dat de cruise-industrie strenger onderzocht en gereguleerd moet worden om negatieve effecten op zowel het milieu als de gezondheid te voorkomen of op zijn minst te beperken", schrijven de onderzoekers.
Het is lastig om zulke regels op te stellen, omdat cruiseschepen zich in verschillende landen en ook in internationale wateren begeven. Maar om vervuiling aan de kust te voorkomen, wil de Europese Commissie zeeschepen gaan verplichten om in de haven walstroom te gebruiken. Nu laten ze daar nog generatoren draaien om de lichten en airconditioning aan te houden, maar vanaf 2030 moet dat uitstootvrij gebeuren.
De uitstoot van schadelijke stoffen aan de kust is een groot probleem in onder meer Zuid-Europa, waar minder strenge normen bestaan voor de brandstoffen die schepen gebruiken. Cruiseschepen in Europa stoten evenveel zwaveloxiden uit als een miljard auto's, bleek in 2023 uit onderzoek van Transport & Environment. En specifiek in Barcelona stoten cruiseschepen bijna drie keer zoveel zwaveloxiden uit als alle auto's in de stad.
In Nederland is de uitstoot van zwaveloxiden, die ademhalingsproblemen en verzuring van de natuur kunnen veroorzaken, al flink afgenomen. Zo stootten zeeschepen in 2020 tien keer minder uit dan tien jaar eerder. Dat komt doordat inmiddels minder zwavel in brandstof voor schepen op de Noordzee mag zitten.
De zeescheepvaart is nog wel een forse bron van stikstofoxiden en fijnstof, blijkt uit cijfers van het RIVM. Maar volgens een woordvoerder van het instituut is niet bekend voor welk deel van die uitstoot cruiseschepen verantwoordelijk zijn.
Hoe dan ook zijn riviercruises een stuk milieuvriendelijker. Die schepen kunnen de generatoren vaak uitschakelen aan wal. In de haven van Amsterdam moeten ze gebruikmaken van walstroom, tenzij er een storing is. Door het kleinere formaat stoten riviercruises per passagier ook een stuk minder CO2 uit dan zeecruiseschepen.
Het duurzaamste alternatief voor zeecruises is de zeilcruise. Zulke reizen worden inmiddels door verschillende bedrijven aangeboden en zorgen voor veel minder uitstoot. "Dat is natuurlijk wel logisch, want je vaart vooral op windenergie", zegt Stolk van Milieu Centraal.
De traditionele cruise met achtbanen en zwembaden kan voorlopig niet worden vergroend. "Om klimaatverandering tegen te gaan, is het daarom belangrijk dat er minder gebruik wordt gemaakt van cruiseschepen en het vliegtuig", zegt Stolk. "Er is vooral krimp nodig van deze manieren van vakantie vieren."
Source: Nu.nl algemeen