Alle politieke partijen, van links tot rechts, zijn vóór extra woningbouw. Toch groeit het woningtekort. Deze week legt minister Keijzer verantwoording af aan de Tweede Kamer. Hoe denkt zij het tij te kunnen keren?
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
1.Hoe staat het met het woningtekort in Nederland?
Het woningtekort raakt inmiddels vrijwel alle Nederlandse dorpen en steden en het probleem wordt alleen maar erger. In 2022 schatte het ministerie van Volkshuisvesting het woningtekort nog op 291 duizend, inmiddels is de teller opgelopen tot 401 duizend. Om de meeste mensen van onderdak te voorzien, is het langetermijndoel om 900 duizend woningen bij te bouwen tot en met het jaar 2030 naar boven bijgesteld tot 981 duizend.
De grootste reden voor het alsmaar toenemende woningtekort is de bevolkingsgroei. ‘Die groei wordt op haar beurt geheel veroorzaakt door migratie’, schreef de voormalig minister van Volkshuisvesting, Hugo de Jonge (CDA), toen hij in juli het stokje overdroeg aan zijn opvolger Mona Keijzer (BBB). ‘We bouwen tegen de klippen op’, was zijn analyse.
Keijzer deelt die gedachtegang, zegt ze desgevraagd tegen de Volkskrant: ‘Elk jaar een stad ter grootte van Gouda erbij kan gewoon niet.’ Hoewel dit standpunt bij linkse partijen onpopulair is, is het wel de boodschap die het ministerie al jaren consequent verkondigt. Dus ook al voordat PVV, BBB, NSC en VVD samen in een kabinet zaten.
Ook de komende twee jaar zal het aantal huishoudens harder groeien dan het woningaanbod, becijferde het ministerie. Vanaf 2026 hoopt het kabinet op een omslagpunt; dan zou het migratiesaldo door strenger asielbeleid moeten zijn gedaald en zouden de maatregelen om de woningbouw fors op te krikken hun eerste vruchten moeten afwerpen.
Overigens speelt de zogenoemde ‘huishoudverdunning’ (meer alleenstaanden, meer scheidingen) ook een rol bij het woningtekort, maar dus in veel mindere mate dan migratie. Datzelfde geldt voor de lange procedures, hoge bouwkosten en de voor investeerders ongunstige fiscale regels: ze remmen de bouw allemaal af, maar zijn niet de voornaamste reden voor het woningtekort, aldus het ministerie.
Alles over politiek vindt u hier.
2.Welke afspraken zijn gemaakt om meer woningen te creëren?
De regering heeft in 2022 besloten dat ze de bouw van extra huizen wettelijk wil gaan afdwingen. Dat gebeurt via de nieuwe wet regie op de volkshuisvesting. Met dit besluit heeft de overheid het roer officieel omgegooid en is ze zich na jaren van afwezigheid weer intensief gaan bemoeien met de volkshuisvesting. De dominante gedachte in politiek Den Haag is dus niet langer dat de markt zal zorgen dat er genoeg woningen zijn.
Vooruitlopend op deze nieuwe woningwet, die naar verwachting begin 2025 officieel ingaat, heeft de rijksoverheid de afgelopen twee jaar al afspraken gemaakt met provincies, gemeenten en andere partijen over het aantal nieuwbouwwoningen, de bouwlocatie, het bouwtempo en het type woningen. Mochten partijen zich hier de komende jaren niet aan houden, dan zou de rijksoverheid in het uiterste geval dus kunnen ingrijpen, bijvoorbeeld door bouwlocaties aan te wijzen.
Het gaat hier nadrukkelijk niet alleen om afdwingbare afspraken over kleinschalige woningbouw (‘een straatje erbij’ of gebouwen opsplitsen of optoppen), maar ook om afspraken over zeventien grootschalige woningbouwlocaties in de Randstad en rondom steden als Eindhoven, Nijmegen, Zwolle en Groningen. Bij elkaar opgeteld hebben de twaalf provincies woningbouwafspraken gemaakt die uitkomen op bijna een miljoen nieuwe woningen in het jaar 2030.
Er zijn ook eisen gesteld aan de betaalbaarheid. Twee derde van de nieuwe (koop-)woningen moet ‘betaalbaar’ zijn voor mensen met een laag of middeninkomen. Ook voor huurwoningen zijn maatregelen bedacht om de prijs te drukken: sinds 1 juli van dit jaar geldt een maximale huurprijs voor zowel sociale huurwoningen als het middensegment.
3.Waarom verergert de wooncrisis dan alleen maar?
De achilleshiel van de nieuwe woningwet is dat de gemaakte bouwafspraken soms niet kunnen worden nagekomen door tegenstrijdige overheidsregels: zo worden veel bouwvergunningen nu niet afgegeven vanwege het stikstofbeleid.
Volgens het ministerie moeten gemeenten, provincies en marktpartijen in zo’n geval met elkaar om de tafel om te kijken hoe ze stikstofruimte in hun regio kunnen vrijmaken om alsnog bouwvergunningen te kunnen afgeven – bijvoorbeeld door auto’s snelheidsbeperkingen op te leggen. Dat klinkt mooi, maar in veel gemeenten is inmiddels gebleken dat de praktijk soms weerbarstig is.
‘Ondanks alle goede bedoelingen blijft de bouwopgave een beetje hangen’, zegt het VVD-Kamerlid Peter de Groot teleurgesteld. ‘In de praktijk worden sommige bouwlocaties gewoon geblokkeerd door gemeentebesturen of notoire bezwaarmakers’, aldus De Groot.
‘Er is een strijd om de schaarse ruimte gaande’, beaamt het GroenLinks-PvdA-Kamerlid Habtamu de Hoop. Soms zijn coalitiepartijen het onderling zelfs oneens waar de beschikbare grond voor moet worden gebruikt, merkt De Hoop op: ‘BBB wil bijvoorbeeld meer ruimte voor landbouw, terwijl NSC en VVD net als wij meer willen bouwen.’
De nieuwe woonwet geeft handvatten om nieuwbouw ‘door te drukken’, maar het is zeer de vraag of dit de bouwproblemen zal oplossen als de coalitie niet een lijn trekt over de verdeling van de schaarse grond, stellen critici. Woonminister Keijzer ziet de tegengestelde belangen niet zo. Uiteindelijk is het ‘een prioriteit voor velen om de woningnood op te lossen’, vindt ze. ‘We zitten in naoorlogse toestanden, de woningnood is vergelijkbaar met toen.’
Keijzer wijst er bovendien op dat 70 procent van de huidige bouwplannen binnen de stadsgrenzen wordt gerealiseerd. ‘Uiteindelijk heb je maar ongeveer een half procent landbouwgrond nodig om ook de buitenstedelijke bouwplannen te realiseren. Die grond is vaak al in handen van projectontwikkelaars en wordt gepacht door een agrariër’, aldus Keijzer.
Tot slot is er in de praktijk regelgeving die investeerders in bouwprojecten afschrikt, bevestigen politici ter rechter- én linkerzijde. ‘Enerzijds zegt de overheid tegen alle betrokken partijen: u moet bouwen, bouwen, bouwen, maar anderzijds stelt ze allerlei eisen. Dat schuurt’, zegt VVD-Kamerlid De Groot.
Zo stelt de overheid volgens hem ‘allerlei bovengemeentelijke duurzaamheidseisen en andere eisen aan verhuurders’ van nieuwe woningen, terwijl diezelfde woningen grotendeels ‘betaalbaar’ moeten zijn voor lagere inkomens. ‘Dat gaat niet altijd samen’, meent De Groot. ‘Dan krijg je huurwoningen waarop niet verdiend kan worden. Die worden dan ook niet of nauwelijks gebouwd.’ GroenLinks-PvdA-Kamerlid De Hoop pleit op zijn beurt voor subsidie om de woningen alsnog betaalbaar te houden, zeker voor jongeren. Maar zo ver is het nog lang niet.
Het gevolg is dat het aantal opgeleverde nieuwbouwwoningen dit jaar voor het eerst in tijden daalde. Het CBS voorspelt dat de bouwproductie de komende jaren verder zal inzakken.
4.Hoe wil het nieuwe kabinet het tij keren?
‘Woningnood is een veelkoppig monster’, zegt minister Keijzer. ‘Er is geen silver bullet die alles in een keer oplost. Zeker is in elk geval dat dit kabinet de instroom van arbeids-, studie- en asielmigranten aan banden probeert te leggen, waardoor de vraag naar woningen zal verminderen.’
Daarnaast hoopt het nieuwe kabinet dat de bouwafspraken die zijn gemaakt met provincies, gemeenten en marktpartijen de komende jaren hun effect hebben. In veel gevallen moet de eerste schop nog de grond in. Wettelijk gezien zijn de bouwplannen pas vanaf begin 2025 afdwingbaar.
In de tussentijd wil de nieuwe woonminister alvast enkele maatregelen nemen om de woningbouw te versnellen. Als eerste hoopt ze de langlopende discussies over woningbouwlocaties nu echt gauw te beslechten. Op sommige plekken ligt de bouw stil of is die nog niet eens begonnen, omdat men het op gemeentelijk of provinciaal niveau maar niet eens kan worden over de locatie. De minister hoopt die discussie los te trekken.
Daarnaast wil ze het bouwen vergemakkelijken door het schrappen van een hele lading ‘tegenstrijdige en overbodige regels’, zegt ze tegen de Volkskrant. Ook wil ze kijken of ze bepaalde bouwprojecten ‘vergunningsvrij kan verklaren’, zoals het bouwen van een extra woonunit op het eigen erf.
Maar de hamvraag: of de minister bereid is om de eis van twee derde betaalbare woningen te schrappen en ook een aantal duurzaamheidseisen te laten varen zodat bouwprojecten weer rendabel worden voor investeerders? Dat is nog onduidelijk. De woonminister laat haar ambtenaren momenteel ‘uitrekenen of het klopt dat investeerders de boel niet rondgerekend krijgen’. Keijzer: ‘Als dat waar is, gaan we zorgen dat het wel rondkomt.’
Deze week zal Keijzer op dinsdag en donderdag luisteren naar de suggesties van alle Kamerleden en haar eigen plannen verder toelichten tijdens de begrotingsbehandeling van Volkshuisvesting in de Tweede Kamer. Veel weerstand hoeft ze niet te verwachten, want alle politieke partijen, van links tot rechts, zijn vóór extra woningbouw. Alleen de manier waarop, daar is nog discussie over.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant