Van dinsdag tot en met donderdag vindt in de Russische stad Kazan de grootste BRICS-top tot nu toe plaats. De top moet Poetin een uitweg bieden uit de sancties en het internationale isolement. ‘We hopen op economische groei.’
Uitgestorven straten en politie op elke straathoek. Dat zijn de eerste impressies van Kazan, de Russische stad aan de Wolga, aan de vooravond van de BRICS-top die hier van dinsdag tot en met donderdag plaatsvindt. Bij de ingang van het historische Kremlin staan soldaten in gevechtstenue en boven de stad cirkelt een helikopter.
‘Die politiemensen zijn van van overal hierheen gehaald, uit Saratov, uit Jekaterinenburg, uit Moskou. Dat kun je zien aan de nummerborden’, zegt taxichauffeur Roestem somber. Hij klaagt over de afgezette wegen die hem het leven zuur maken in en om het stadscentrum, dat, afgezien van de voetgangerszone in de Baumanstraat, ongebruikelijk stil oogt.
Over de auteur
Geert Groot Koerkamp is correspondent Rusland voor de Volkskrant. Hij woont in Moskou.
De autoriteiten hebben de bewoners gesommeerd zo min mogelijk de straat op te gaan. Scholen, universiteiten, bibliotheken en musea zijn gesloten. De stad is vergeven van bewakingscamera’s en bewoners is gevraagd de politie in te schakelen als ze ‘verdachte personen’ zien. Lokale politieke activisten kregen al de politie aan de deur met de waarschuwing zich deze dagen koest te houden.
In de omgeving van Kazan is zelfs de jacht voor twee weken verboden. ‘De dieren kunnen twee weken rustig slapen’, meldt een plaatselijke krant. In de straten van Kazan wordt op de dag voor de top de laatste overgebleven graffiti haastig met een laag verf bedekt.
De BRICS-top in Kazan is het absolute hoogtepunt van Ruslands voorzitterschap van de club, een functie die op 31 december afloopt. Het is ook de eerste top waaraan vier nieuwe leden van de club deelnemen: Iran, Egypte, Ethiopië en de Verenigde Arabische Emiraten. Als het aan de Russische president Poetin ligt blijft het daar niet bij.
Kosten noch moeite zijn gespaard om de ontmoeting tot een daverend succes te maken. Poetins adviseur Oesjakov sprak eerder al niet voor niets van ‘het grootste buitenlands-politieke evenement ooit gehouden in Rusland’, en dat is te zien.
De lijst van te verwachten gasten mag er zijn. Poetin heeft deze week naar eigen zeggen in de marge van de top zeventien gesprekken met andere staatshoofden en regeringsleiders, onder hen de Chinese president Xi Jinping, diens Zuid-Afrikaanse collega Cyril Ramaphosa en de Indiase premier Modi. Onder de gasten van de top zijn ook VN-secretaris-generaal Antonio Guterres, de Palestijnse president Abbas en de Turkse president Erdogan, die zijn land dolgraag lid wil maken van de BRICS.
Maar meteen al vanaf de eerste dag zijn er de nodige dompers. De Braziliaanse president Lula da Silva heeft afgezegd om gezondheidsredenen, en de ondertekening tijdens de top van het langverwachte strategische akkoord tussen Rusland en het kersverse BRICS-lid Iran is tot nader order uitgesteld. Dat houdt mogelijk verband met een eventueel op handen zijnde Israëlische aanval op Iran, die Rusland na ondertekening van dat akkoord in een lastig parket zou kunnen brengen. De Iraanse president Pezeshkian komt wel naar Kazan.
Rusland is in zekere zin de bakermat van de BRICS, al speelt China de eerste viool binnen de club. De eerste topontmoeting van wat toen nog de BRIC heette (Zuid-Afrika trad het jaar daarop toe), vond in 2009 plaats in de Oeralstad Jekaterinenburg, 700 kilometer ten oosten van Kazan. De toenmalige Russische president Dmitri Medvedev ontving de presidenten van China en Brazilië en de premier van India. In 2015 was Rusland opnieuw gastheer in de Basjkierse hoofdstad Oefa.
De internationale setting is sindsdien danig veranderd door Ruslands inval in Oekraine in 2022, en een BRICS-top op Russische bodem is nu veel meer politiek gekleurd dan eerdere ontmoetingen. Hoewel met uitzondering van Iran geen van de BRICS-landen het Russische optreden tegen het buurland volmondig steunt, ziet het Kremlin de top in Kazan als een triomf van de Russische diplomatie en daarmee als een indirecte blijk van steun. Feit blijft ook dat de BRICS-landen, ieder op een eigen manier, Rusland helpen westerse sancties te omzeilen.
Met de oprichting van de BRICS zochten opkomende markten een antwoord op de bestaande, door het Westen gedomineerde financieel-economische instituten. Poetin pocht graag dat Rusland dankzij de BRICS een van de leiders is van de ‘globale meerderheid’. Hij pleit op deze top opnieuw voor een alternatief betalingssysteem binnen de BRICS dat Rusland verder kan helpen sancties te ontwijken. Op zijn verlanglijst staat ook een transportroute die Rusland, via de Kaspische Zee en Iran, moet verbinden met de Perzische Golf.
Op straat in Kazan zijn de meeste reacties op de top oppervlakkig, maar positief. Kritische geluiden zijn vrijwel niet te horen, misschien ook geen wonder gezien de massale politieaanwezigheid. ‘Er is wel het nodige ongemak, want er komen heel veel mensen naar Kazan, die moeten allemaal worden beveiligd’, weet twintiger Nikita. ‘Maar in het algemeen vind ik het goed dat dit gebeurt. Het biedt perspectief op verdere economische ontwikkeling, op nieuwe markten.’
‘We gaan een partnerschap aan met China en andere landen, we heroriënteren ons van het westen naar het oosten’, meent Almaz, die met vriendin Natalja doelloos door de Baumanstraat slentert. Wat dit voor hen betekent? ‘Economische groei, waarschijnlijk’, klinkt het aarzelend. Lachend: ‘Daar hopen we in ieder geval op.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant