Hoe moreel superieur is morele superioriteit als die gemakzuchtig wordt? Donderdag besloot de EU-top om aan de oostgrens het asielrecht tijdelijk op te schorten; Polen mag van migranten afkomstig uit Wit-Rusland de aanvraag weigeren. GroenLinks-Europarlementariër Tineke Strik stond met commentaar klaar: je mag mensen niet de kans op een asielaanvraag ontnemen.
Op die stellingname valt niets af te dingen. Wie gevaar loopt – om politieke redenen, seksuele geaardheid of omdat zijn stad wordt gebombardeerd - heeft recht op opvang en een procedure, altijd. Alleen is aan de Poolse grens iets anders aan de hand. Uit het Midden-Oosten en Afrika worden door Rusland en Wit-Rusland mensen gelokt met het vooruitzicht op toegang tot Europa - via het Poolse oerbos.
Het is hybride oorlogsvoering die Rusland op elk terrein inzet om Europa te verzwakken. Niet zonder succes. Migratie werd Europa’s achilleshiel. Rusland steunt radicaal-rechtse populisten (Orbán, Wilders) die zich tegen de EU keren, en die angst en haat voor migranten aanwakkeren. Tegelijkertijd draait Poetin aan de volumeknop om het aantal migranten te vergroten.
Over de auteur
Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant. Luyten presenteerde Buitenhof en werkte zes jaar in Afrika. Ook schreef ze onder meer Het geluk van Limburg en de biografie Moederland, de jonge jaren van Máxima Zorreguieta. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.
Dat deed hij na de staatsgreep in Niger vorig jaar. Volgend op pro-Russische desinformatiecampagnes, pakte hij het uranium-rijke Afrikaanse land gelijk in. De militaire junta vernietigde vervolgens het effectieve migratiepact tussen Niger en de EU. Mensenhandel was niet langer crimineel. Als gevolg werd de stad Agadez weer het knooppunt van waaruit Afrikanen de woestijn oversteken richting Europa’s zuidgrens.
Tegelijkertijd organiseert Poetin de trek van asielzoekers door het oerbos van Wit-Rusland naar Polen. De tactiek is steeds geslepener: na de voor asiel vaak kansloze Afrikanen, komen nu mensen die in de EU niet snel worden afgewezen. Tineke Strik: ‘Nu gaan wij mensen uit Syrië en Afghanistan de mogelijkheid op asiel ontnemen.’
Strik zegt op de tegenwerping van de frisse CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers in Buitenhof dat het hier gaat om geopolitiek: ‘Dan moet je geopolitiek beantwoorden met geopolitiek.’ (Raadselachtig.) En: ‘Het recht op asiel is verankerd in de Europese wetgeving. Merkwaardig dat de Commissie nu tegen lidstaten zegt: overtreed de regels maar.’
Dat laatste is onzin. De commissie roept niet op tot overtreden, ze loopt vooruit op een verandering van de regels. Vanaf 2026 geldt het nieuwe Europese Asiel- en Migratiepact, dat meer mogelijkheden biedt bij oneigenlijk gebruik van het asielrecht.
Terecht wijst Strik naar het principe dat in 1948 werd vastgelegd, zodat de schande van de jaren dertig zich nooit herhaalt. Toen waren Joodse vluchtelingen aan de grens met Nederland en andere landen weggejaagd. In de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens: ‘In geval van vervolging heeft een ieder het recht asiel te zoeken en te genieten in andere landen.’ Sindsdien geldt dat ieder mens recht heeft op een asielaanvraag.
Anno 2024 is Europa’s hoge morele standaard een wapen in Poetins handen. Het is geen 1948 meer: Ruslands hybride aanvallen en de sterk vergrote mobiliteit van asielzoekers dwingt tot reflectie over hoe te handelen in de geest van die verklaring. De strikte letter maakt ons prooi. Bovendien, van de afgewezen asielzoekers gaat maar 20 procent terug. Asielpolitiek is inderdaad geopolitiek, en Europa de verliezer.
Wat moreel juist is, is al sinds Socrates inzet van gesprek. Hels is nu het dilemma dat Poetin onze democratie doet wankelen, maar dat tussen de teruggestuurden in het woud toch een vervolgde activist kan zitten. Dan moeten twee kwaden worden gewogen. Rigide een moreel principe herhalen zonder oog voor buitengewone omstandigheden is immoreel. Laat links eens ophouden rechts groter te maken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant