Een kleine meerderheid van de Moldavische kiezers stemt ‘voor’ in een referendum over het pad naar de EU van het land: 50,3 procent. De uitslag bleef spannend tot op het eind. Tegelijkertijd won de pro-Europese president Maia Sandu de eerste ronde van de presidentsverkiezingen.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Zelfs een marginale overwinning is nog steeds een overwinning’, zei oud-minister van Buitenlandse Zaken Nicu Popescu maandag. Maar de referendumuitslag is wel degelijk een knauw in de Europese ambities van Moldavië.
Over de stembusgang hing een schaduw van Russische inmenging. Sandu sprak in haar eerste reactie van ‘een ongekende aanval op de democratie’. Naast haar herverkiezing als president van het Oost-Europese land mikte Sandu op een referendumuitslag die de EU-ambities van Moldavië moet veiligstellen. De Moldaviërs werd gevraagd of zij het pad naar de EU willen vastleggen in de Grondwet.
Met bijna alle stemmen geteld, stemt een zeer nipte meerderheid van 50,32 procent hiervoor. De stemmen van de vele Moldaviërs die in het buitenland woonden, de doorgaans EU-gezinde diaspora, speelden een doorslaggevende rol. De uitslag hing af van slechts enkele duizenden stemmen. De opkomst was bijna 52 procent, ongeveer anderhalf miljoen mensen brachten hun stem uit.
Meer mensen dan verwacht stemden ‘tegen’ in het referendum. ‘Een zware klap voor Sandu’, zegt Anastasia Pociumban, die voor denktank DGAP in Berlijn de politieke ontwikkelingen in haar land onderzoekt. De president en pro-Europese regering die nu in Chisinau zetelt, hoopten op een steviger mandaat om hun Westerse politieke koers te verankeren in de Grondwet.
Voorafgaand aan de verkiezingen waarschuwden Moldavische autoriteiten voor ‘weergaloze’ Russische inmenging, variërend van desinformatie tot omkoping van kiezers. Onderzoek van politie, ngo’s en onafhankelijke media bevestigden dit.
Rusland rekent Moldavië, een voormalige Sovjetsstaat, tot haar invloedssfeer. ‘Het Kremlin probeert al geruime tijd zijn dominante invloed over Moldavië te herstellen’, schreef het toonaangevende Institute for the Study of War recent. Zeker sinds de invasie van Oekraïne vaart Chisinau een ondubbelzinnig Westerse koers, weg van Russische invloed.
In haar eerste reactie verwees ook Sandu naar het Kremlin. Moldavië is aangevallen met ‘tientallen miljoenen euro’s, leugens en propaganda’, aldus Sandu. Volgens haar was het doel om ruim 300 duizend kiezers om te kopen. Een netwerk van de voortvluchtige en pro-Russische oligarch Ilan Sor beloofde geld in ruil voor een ‘nee-stem’.
De verkiezingsuitslag laat inderdaad een ‘grootschalige inmenging’ van Rusland zien, zegt Pociumban. Maar ze wijst ook op een ‘verdeelde maatschappij’. ‘De Russische bemoeienis is van een schaal die we niet eerder hebben gezien, maar het is onwaarschijnlijk dat anders 70 procent ‘voor’ had gestemd.’
Het is een combinatie van factoren: desinformatie vindt een vruchtbare bodem in Moldavië, waar veel economische onvrede is. ‘Propaganda speelt in op bestaande splijtzwammen in de samenleving.’
Het is tekenend dat de Europagezinde diaspora het ‘voor’-kamp uiteindelijk over de streep trok. In een meerderheid van regio’s in het land stemden mensen meer tegen dan voor de EU.
Sandu is er niet volledig in geslaagd haar pro-Europese boodschap aan de man te brengen, zegt Pociumban, hoewel in recente peilingen 63 procent van de Moldaviërs EU-lidmaatschap steunt. Russische desinformatie zaait twijfel en verdeeldheid in het land, ‘maar ook zijn de voordelen van de EU voor een deel van de kiezers nog onduidelijk.’
Moldavië gaat een spannende tijd tegemoet. Allereerst volgt op 3 november de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Sandu haalde zondag 42 procent van de stemmen. Straks neemt ze het op tegen de tweede kandidaat, oud-aanklager Alexandr Stoianoglo (26 procent). Zijn Europese hart klopt een stuk minder hard dan dat van Sandu. De socialistische partij die hem steunt, schuurt sinds haar oprichting juist tegen Rusland aan.
De referendumuitslag zet eveneens de politiek op scherp voor de parlementsverkiezingen komende zomer. Die bepalen of het pro-Europese PAS, de partij die Sandu steunt, aan de macht blijft. Pociumban denkt dat de magere zege van het ‘voor’-kamp van het referendum politiek wordt ingezet, zowel door tegenstanders van Sandu in Moldavië als door Russische desinformatie.
Zij kunnen beargumenteren dat slechts een kwart van de kiezers zich duidelijk vóór toekomstige EU-toetreding hebben uitgesproken. ‘Het pad naar de EU wordt straks opgenomen in de Grondwet’, verwacht Pociumban. ‘Maar de nasmaak van dit referendum is bitter.’
Source: Volkskrant