‘Vrede met de natuur’ is het motto van de biodiversiteitstop die de VN vanaf maandag houden in Cali, Colombia. Maar vrede lijkt ver weg: het gaat op veel fronten slecht met de natuur. De halfslachtige opstelling van Nederland en vele andere landen maakt dat niet beter.
Het is een aandoenlijk beestje dat geen mens kwaad zou willen doen. Toch sterft de vaquita, een kleine bruinvissoort, binnenkort uit – misschien is het zelfs al zo ver. Misschien zwemmen er nog tien exemplaren in de Golf van Californië, in Mexico. Ondanks strikte regels ter bescherming sneuvelen de dieren als bijvangst van de stroperij op totoaba, een (eveneens beschermde) vis waarvan de zwemblaas geldt als een dure Chinese lekkernij.
Het dreigende uitsterven van de vaquita – en andere slachtoffers van de oorlog van de mens tegen de natuur – staat centraal op een belangrijke VN-natuurtop die vanaf maandag wordt gehouden in het Colombiaanse Cali. COP16 is de eerste top onder het VN-Biodiversiteitsverdrag sinds het afsluiten van het akkoord van Montreal in 2022. In Cali moeten landen dat zogenoemde Global Biodiversity Framework concreet gaan invullen, maar de voortekenen zijn niet gunstig.
Over de auteur
Ben van Raaij is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft met name over Zuid-Azië, klimaat en natuur.
Het Montrealakkoord wil de enorme achteruitgang van de biodiversiteit (een miljoen soorten dreigt volgens de VN deze eeuw uit te sterven) rond 2030 tot staan brengen. In 30 procent van de risicogebieden moet dan natuurherstel zijn ingezet, door minstens 30 procent van de aarde (land en zee) ‘effectieve bescherming’ te geven, miljarden aan destructieve subsidies te schrappen en pesticiden uit te bannen. Hoe landen dat aanpakken, staat ze vrij; bindend is het akkoord niet.
Helaas hebben aan de vooravond van Cali slechts 26 van de 196 landen hun concrete actieplan (in VN-jargon Nationaal Biodiversiteits Strategie en Actieplan, NBSAP) ingediend, zoals was afgesproken. Ook blijken bij ingeleverde plannen cruciale ecosystemen niet gecoverd. De EU heeft overigens wel een plan ingediend, en zal volgens de Europese klimaat- en milieuministers aandringen op een ‘volledige en effectieve uitvoering’ van Montreal, inclusief een goede ‘monitoring van de voortgang’.
Niet alle lidstaten van de EU hebben echter al een eigen actieplan ingestuurd, en ook Nederland laat het afweten. Het Nederlandse plan wordt pas komend voorjaar ingediend, omdat meer tijd nodig is ‘om het concept in lijn te brengen met het huidige regeerprogramma, het hoofdlijnenakkoord en de prioriteiten van het kabinet’, liet staatssecretaris Chris Jansen (PVV, milieu) vorige week weten in een brief aan de Tweede Kamer.
Natuurkoepel IUCN-NL is geschrokken en teleurgesteld over de houding van het kabinet, zegt directeur Coenraad Krijger. ‘We waren als Nederland al geen koploper, maar nu zijn we in de achterhoede beland.’ Krijger (zelf aanwezig in Cali) betreurt ook dat Nederland geen bewindspersoon naar Cali stuurt. ‘Als je er niet bij bent, doe je ook niet mee. Ik begrijp niet waarom een paar dagen Colombia geen prioriteit heeft. Er zijn directe vluchten vanuit Nederland, met KLM ook nog.’
Een aantal nalatige landen (zoals gastland Colombia) heeft wel beloofd tijdens de top in Cali alsnog een actieplan te zullen indienen, of anders begin volgend jaar. Topvrouw Astrid Schomaker van de VN-natuurpoot CBD (Convention on Biological Diversity) blijft dan ook positief. ‘We hebben er alle vertrouwen in dat we eind van het jaar veel meer actieplannen zullen hebben. We begrijpen dat veel landen die te laat zijn eerst hun financiering op orde wilden hebben, meestal omdat ze een integrale aanpak nastreven. Dat kost tijd.’
Een van de redenen dat mondiale natuurafspraken nooit worden gehaald, is volgens gastland Colombia vooral dat ze zo versnipperd zijn. De CBD is namelijk maar een van drie milieuverdragen van de VN, naast een verdrag tegen klimaatverandering en een tegen verwoestijning. Ze hebben alle drie hun eigen toppen, plannen en financiering, hoewel de thema’s nauw verbonden zijn als aspecten van één grote ecologische crisis.
Het is volgens Colombia veel slimmer om mondiale milieuafspraken beter af te stemmen. ‘Als je dezelfde dingen doet voor drie conventies, verspil je tijd en verlies je waarschijnlijk ook de kans op synergie’, aldus milieuminister Susana Muhamad. Zij wil daarom een gecombineerd plan voor klimaat en biodiversiteit vóóraf aan de klimaattop in Brazilië in 2025. Die zal met name gericht zijn op het stoppen van de ontbossing, niet alleen een killer van biodiversiteit maar ook een grote bron van emissies.
De bossen staan er intussen slecht voor. Hoewel meer dan 140 landen drie jaar geleden op de VN-klimaattop in Glasgow afspraken de ontbossing uiterlijk in 2030 tot staan te brengen, is die vorig jaar opnieuw toegenomen, vooral door vraag naar rundvlees, soja en palmolie. Zo’n 6,4 miljoen hectare bos ging in 2023 verloren. Nog eens 62,6 miljoen hectare werd ernstig gedegradeerd, via wegenbouw, houtkap en bosbranden. Alleen in de Braziliaanse Amazone nam ontbossing af.
In Cali staan naast de voortgang van Montreal ook andere thema’s op de agenda, zoals de relatie tussen natuurbescherming en de mensenrechten van inheemse volkeren en lokale gemeenschappen. In 2023 werden volgens ngo Global Witness 196 natuurbeschermers en landrechtenactivisten vermoord. Colombia staat met 79 doden bovenaan de lijst. Mede daarom wil Colombia onder de vlag ‘vrede met de natuur’ een centrale rol voor mensenrechten in alle plannen voor de natuur.
Verder zal het in Cali gaan over een internationale regeling voor het delen van de opbrengsten uit dna-sequencingdata van genetische hulpbronnen. Dit thema is met name belangrijk voor inheemse volkeren en lokale gemeenschappen, bijvoorbeeld in het Colombiaanse Amazonegebied, die hun biodiversiteit duurzaam beheren maar zelden meeprofiteren als die commercieel wordt geplunderd.
De hardste noten zullen in Cali – net als bij de VN-klimaattoppen – ongetwijfeld worden gekraakt over het geld dat het mondiale financieringstekort voor de natuur moet dichten (700 miljard dollar per jaar tot 2030). Arme landen willen dat rijke landen veel meer betalen dan ze nu hebben toegezegd (20 miljard in 2025, oplopend tot 30 miljard in 2030). De geldkwestie deed COP15 in 2022 bijna mislukken. Het is voor de vaquita en zijn lotgenoten te hopen dat het in Cali anders gaat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant