Het Utrechtse verbod op vervuilende houtstook valt niet bij iedereen in goede aarde. Zo ook niet bij een kachelzaak uit de buurt, die in drie generaties de houding ten opzichte van hun gezellige vuurtjes zag veranderen.
Niels Waarlo is economieredacteur. Hij is specialist duurzaamheid en circulaire economie.
Annelies van Echtelt, mede-eigenaar van kachel- en haardenzaak G.B. Van Echtelt & Zoon, begint te glimmen als ze over vuur praat. ‘Het is gewoon iets fantastisch. Mensen kunnen er eindeloos naar turen, er komt een heerlijke stralingswarmte vanaf, je huis wordt er knus van. Ik hoor vaak van klanten die naar een woning zonder haard verhuizen dat ze zich kaal voelen, bijna naakt.’
Van Echtelt (43) is dan ook helemaal niet blij met het plan dat Utrecht vrijdag lanceerde. Als eerste gemeente in Nederland maakte Utrecht bekend houtstook binnenshuis te gaan verbieden. Van ouderwets knapperende haardvuurtjes tot de modernste pelletkachels: vanaf 2030 is het er allemaal niet meer toegestaan.
Bij houtstook komt immers niet alleen vriendelijke stralingswarmte vrij, maar ook een keur aan schadelijke stoffen die tot overlast en gezondheidsproblemen kunnen leiden. Zo is houtstook volgens het RIVM goed voor ruim een kwart van de Nederlandse uitstoot van fijnstof (deeltjes kleiner dan 2,5 micrometer).
In het hele land worstelen gemeenten met de vraag hoe hiermee om te gaan. Zo geldt in Amersfoort, Voorst en Venray al een gedeeltelijk verbod als het volgens de stookwijzer van het RIVM een slechte dag is voor houtvuurtjes; bijvoorbeeld bij mist of windstilte.
Dat Utrecht nog verder gaat, valt niet bij iedereen in goede aarde. In een enquête die de gemeente zelf hield onder ruim duizend inwoners, zei ongeveer de helft van de ondervraagden een verbod op houtstook binnenshuis geen goed idee te vinden. ‘Bij een aantal mensen’, valt droogjes in de onderzoeksresultaten te lezen, ‘wordt de frustratie in stevige bewoording geuit.’
Bunnik, het dorp waar de kachelzaak van Annelies van Echtelt is gevestigd, ligt pal naast Utrecht. Grofweg een derde van haar klanten komt er vandaan, schat ze. De stad gaat wat haar betreft voorbij aan alle ontwikkelingen op gebied van schonere kachels.
Hoezeer de tijden op dat vlak zijn veranderd, is goed te zien in het familiebedrijf dat de eigenaresse samen met haar man bestiert. Het was de grootvader van haar man die het bedrijf in 1943 oprichtte, als smederij. Een aambeeld en een reeks zwartgeblakerde tangen achter in de zaak herinneren daar nog aan. Naast het bouwen van kachels en het aanleggen van open haarden hield hij zich nog bezig met andere klussen, zoals het beslaan van paarden.
Weinig mensen zullen zich destijds druk hebben gemaakt over wat er uit de schoorstenen kwam. ‘Ook mijn schoonvader heeft nog heel veel open haarden gebouwd’, zegt Van Echtelt. ‘Hoe het qua emissies zat, was totaal geen issue.’
Maar dat was toen. Het is goed dat de discussie over vervuiling door houtstook in de afgelopen pakweg twintig jaar is opgelaaid, zegt Van Echtelt. Wat haar betreft moet het echt klaar zijn met verouderde kachels en open haarden. ‘Zet er maar een paar kaarsen in of zo, maar stook er geen hout meer mee.’
In de strakke showroom vol houtkachels in alle soorten en maten – van verrijdbaar tot ingemetseld – staan alleen nog kachels die voldoen aan de strengste ecodesign-normen voor uitstoot en efficiëntie. Het nieuwste model is zelfs in staat automatisch de zuurstoftoevoer te regelen, zodat de verbranding zo optimaal mogelijk verloopt. Hoe completer de verbranding, hoe minder luchtverontreiniging.
Pak eerst de oude, vervuilende kachels en haarden maar eens aan, betoogt Van Echtelt, dáár zit het grootste probleem. Dus ja, dat betekent dat ze samen met haar man bezig is het werk van haar eigen schoonvader te vervangen. Lachend: ‘Dat komt elk kerstdiner weer terug, hij vindt het kapitaalvernietiging.’
Zeker is dat kachels die aan de ecodesign-normen voldoen een stuk minder vervuilend zijn dan oude modellen. Aan de andere kant is de uitstoot niet nul. Zouden alle kachels en haarden in Nederland worden vervangen door exemplaren die aan de ecodesign-normen voldoen, dan zou de schadelijke uitstoot door houtstook ongeveer halveren, volgens een ruwe schatting van onderzoeksinstituut TNO.
Ook Utrecht benadrukt dat zelfs de schoonste kachels nog schadelijke stoffen uitstoten. En de gemeente is ambitieus: zij wil voldoen aan de laatste advieswaarden voor luchtkwaliteit van de Wereldgezondheidsorganisatie. Dat terwijl het college vreest in 2030 al niet overal aan de minder strenge, maar wel wettelijk verplichte EU-normen te zullen voldoen.
Handhaving is ook nog eens lastig bij een deelverbod, aldus een woordvoerder van de gemeente. Tegelijkertijd sluit ze niet uit dat er de komende maanden tijdens de uitwerking van de maatregel alsnog (tijdelijke) uitzonderingen worden opgenomen. Bijvoorbeeld voor ecodesign-kachels.
Van Echtelt maakt een vergelijking met auto’s: ook die stoten fijnstof, stikstofoxiden en andere nare stofjes uit. In plaats van ze te verbieden, is het beleid om ze steeds schoner te maken.
En natuurlijk, erkent ze desgevraagd, in tegenstelling tot auto’s zijn haardvuren niet nodig om het land draaiende te houden. Maar stap niet te makkelijk over de functie van houtkachels heen, zegt ze. Toen de energieprijzen door het dak gingen na de Russische invasie van Oekraïne, bleek houtstook voor veel mensen een uitkomst. ‘Het gaat ook om autonomie.’
Massale afzeggingen voor afspraken heeft ze een dag na de presentatie van het Utrechtse plan nog niet binnen. ‘Ik had vanochtend nog klanten uit Utrecht. Wat ik bij hen merkte, is dat ze toch vaak denken: de soep zal wel niet zo heet gegeten worden als hij wordt opgediend.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant