De groep armen in Nederland wordt al jaren kleiner, maar wel armer. Bijzonder hoogleraar Nadja Jungmann vertelt hoe armoede in Nederland kan bestaan en hoe lastig het is om eruit te komen. "Geldzorgen maken ziek."
Nederland telt 540.000 mensen die onder de armoedegrens leven en 1,2 miljoen mensen die er maar net bovenuit komen. Hoe verklaar je deze aantallen?
Jungmann: "We leven in een maatschappij waarin mensen allerlei risico's lopen om arm te worden. De arbeidsmarkt is flexibel met veel nulurencontracten, tijdelijke contracten en uitzendbanen."
"Tegelijkertijd zijn de huizenprijzen hoog. Door de krapte op de woningmarkt is het bovendien lastig om te verhuizen naar een goedkoper huis."
"Verder hebben we een sociaal minimum waar niet iedereen van kan rondkomen."
Het kabinet besteedt miljarden om de koopkracht van Nederlanders te verbeteren. Werkt dat?
"Er was 6 miljard euro nodig om de laagste inkomensgroepen uit de armoede te trekken, berekende de Commissie Sociaal Minimum, waar ik ook in zat. Het kabinet heeft inmiddels het kindgebonden budget verhoogd en de lagere inkomens energietoeslag gegeven. De nieuwste armoedecijfers laten zien dat hierdoor de armoede afnam, dus dat is positief."
"Tegelijkertijd is de energietoeslag een tijdelijke maatregel. Ik vind het schrijnend dat we het vanzelfsprekend vinden dat mensen moeten rondkomen van minder dan het sociaal minimum."
"Het kabinet geeft wel 4 miljard euro uit om het eigen risico te verlagen voor iedereen. Dat is een politieke keuze. Daar profiteren ook mensen van die het huidige eigen risico wel kunnen betalen."
"Ondertussen wil de overheid meer geld besteden aan het vroegtijdig signaleren van schulden, om ergere schulden te voorkomen. Een mooi streven, maar het is belangrijk om dan ook de oorzaken van schulden aan te pakken."
"Wanneer een deurwaarder beslag legt op iemands inkomen, blijft er minder over dan het sociaal minimum. Dus ontstaat er een groot risico dat iemand nieuwe schulden maakt. Het is belangrijk om er in ieder geval voor te zorgen dat er geen nieuwe schulden ontstaan."
Er is ook kritiek op mensen in armoede die "hun handje ophouden" en niet "gewoon harder werken". Is dat terecht?
"Werken is de snelste manier om uit armoede te klimmen. Maar onderzoek wijst uit dat het gros van de mensen in de bijstand daar met goede redenen zit. Ze hebben vaak meerdere problemen naast elkaar."
"Neem bijvoorbeeld een zzp'er in de thuiszorg die zich niet goed heeft verzekerd en medische klachten krijgt. Zo iemand komt in de bijstand terecht. Het is te makkelijk om te zeggen: je moet gewoon meer gaan werken. Deze zzp'er kon zo onderuitgaan, ook door de flexibele arbeidsmarkt."
"Het beeld dat arme mensen graag hun handje ophouden klopt niet. 35 procent van de mensen die recht hebben op bijstand vraagt dat niet aan, blijkt uit onderzoek. Ook toeslagen laten ze vaak liggen, uit angst voor hoge terugvorderingen."
"Rotterdam en Arnhem houden pilots waarbij de gemeenten schulden willen kwijtschelden zonder tegenprestatie. Maar ze hebben moeite om deelnemers te vinden omdat veel burgers met schulden de overheid niet meer vertrouwen."
Hoe is het om een tijdlang te weinig geld te hebben?
"Geldzorgen maken ziek. Mensen met geldstress hebben na drie jaar drie keer zo vaak een angststoornis of depressie, blijkt uit onderzoek. Ook krijgen ze vaker lichamelijke klachten, zoals hoge bloeddruk en rugpijn."
"Stress beïnvloedt ook de manier waarop iemand denkt. Mensen in armoede leven vaker bij de dag omdat hun brein zich focust op de korte termijn."
"Dan is het natuurlijk ook moeilijker om verstandige beslissingen te maken. Wie weleens op dieet is, weet dat de avonden het moeilijkst zijn om vol te houden. Dan ben je moe, en vermoeidheid trekt een wissel op je veerkracht. Geldzorgen maken ook moe, waardoor het lastig is om impulsen te onderdrukken."
"Soms leiden de geldzorgen tot zelfdoding. Een op de vier mensen die uit het leven stapten, deed dat vanwege geldzorgen, blijkt uit onderzoek van 113 Zelfmoordpreventie. Mensen kunnen zich niet meer voorstellen dat er licht is aan het einde van de tunnel."
Wat zou je willen meegeven aan mensen die nu geldzorgen hebben?
"Ik heb niet de oplossing in handen, maar er zijn wel manieren om de situatie wat te verzachten. Mijn beste tip is: schaam je niet. Vertel het aan je omgeving en aanvaard hulp."
"Wijkteams en sociale raadslieden van de gemeente kunnen meekijken waar iemand recht op heeft. Er is vaak meer mogelijk dan mensen weten."
"En kijk in de buurt of er deelkastjes zijn. Daar vind je bijvoorbeeld shampoo en potten conserven. Je mag ook in het donker naar het deelkastje gaan, maar doe het wel."
Denk jij aan zelfdoding? Je bent niet alleen. Neem contact op met 113 Zelfmoordpreventie via www.113.nl of bel 113 (lokaal tarief) of 0800-0113 (gratis).
Source: Nu.nl economisch