Chimpansees in het wild kunnen unieke gebaren leren gebruiken. De Nederlandse apenonderzoeker Bas van Boekholt heeft daar in Oeganda bewijs voor gevonden. "Het heeft ook iets heel menselijks", zegt de primatoloog tegen NU.nl.
Van Boekholt zag de chimpansees Beryl en Lindsay op een bijzondere manier communiceren tijdens veldonderzoek in Oeganda. Dochter Lindsay bedekte het oog van moeder Beryl als zij op haar rug wilde reizen. "Dit gebaar heeft echt een betekenis, maar alleen tussen Beryl en Lindsay."
Dat is interessant, omdat het bewijst dat chimpansees net als mensen een 'eigen taaltje' kunnen ontwikkelen. "Dat zie je bij mensen continu", zegt Van Boekholt. "Een bepaalde manier van communiceren die je als buitenstaander niet snapt." Denk aan de brabbeltaal van een baby die ouders wel snappen, maar andere mensen niet.
De acties van Beryl en Lindsay ontkrachten een van de bestaande theorieën over 'apentaal'. Volgens die theorie vertonen chimpansees alleen aangeboren gedrag. Dat betekent dat alle chimpansees hetzelfde gebaar gebruiken met hetzelfde doel. "Elke aap heeft een repertoire van gebaren dat niet veranderd kan worden", legt Van Boekholt die theorie uit. Maar Beryl en Lindsay hebben juist betekenis aan een gebaar gegeven dat alleen zij op die manier gebruiken. "Die theorie zegt dat dit gebaartje niet zou kunnen."
In de dierentuin zijn ook voorbeelden van apen die dingen leren. Zoals wijzen. Ook zijn er apen die gebarentaal hebben geleerd. Maar dit gebeurde altijd in relatie met mensen. "Dat dit ook gebeurt in een natuurlijke situatie, dat is echt nieuw."
"Dit soort onderzoek is belangrijk omdat het inzicht biedt in de evolutie van communicatie, zowel bij mensen als bij onze naaste verwanten", reageert primatoloog dr. Iris de Winter. Zij is verbonden aan de Universiteit Utrecht en dierentuin Apenheul. "Door het gedrag van chimpansees te bestuderen, kunnen we hypotheses toetsen over de oorsprong van menselijke communicatie, en hoe sociale interactie een cruciale rol kan spelen in dit proces."
De observatie van Van Boekholt laat zien dat chimpansees bewust signalen inzetten om te communiceren. "Dit suggereert dat gebaren in dieren, net als bij mensen, niet zomaar instinctief zijn." Precies zoals Van Boekholt ook al zei.
Van Boekholt ontdekte de interactie tussen Lindsay en Beryl bij toeval. "Ik was wat filmpjes aan het terugkijken en toen zag ik haar dat doen", herinnert hij zich. In januari gaat hij terug naar Oeganda voor nieuw onderzoek. Dan gaat hij kijken hoe het tweetal gebaren, geluid en gezichtsuitdrukkingen combineert om te communiceren.
Onderstaande video is een van de beelden die Van Boekholt gebruikte bij zijn onderzoek. De signalen zijn voor een onoplettende kijker erg subtiel, maar niet voor de primatoloog. "De video laat duidelijk zien dat Lindsay het gebaar met een bepaalde bedoeling gebruikt, omdat het de eerste paar keer niet lukt." Juist dat ze het nog een paar keer probeert, toont aan dat ze het met een doel doet.
Source: Nu.nl algemeen