Oeganda staat open voor het plan van PVV-minister Reinette Klever om afgewezen asielzoekers op te vangen. Maar het land heeft lak aan mensenrechten en ziet de vluchtelingen volgens critici slechts als ‘verdienmodel’.
is correspondent Afrika van de Volkskrant. Hij woont in Dakar, Senegal.
‘Ik was voorbereid op een gesprek vol vuurwerk’, zegt Norbert Mao aan de telefoon vanuit de Oegandese hoofdstad Kampala. ‘Maar ik was blij verrast dat minister Klever tijdens ons gesprek uitermate genuanceerd was.’ Mao, de Oegandese minister van Justitie, ontving de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp dinsdag, toen zij voor een werkbezoek in zijn land was.
Mao was op zijn hoede vanwege Klevers politieke kleur, geeft hij toe. ‘Maar de media hebben een karikatuur van radicaal-rechts gemaakt. Die ideologie bestaat in de campagnetijd, voor het winnen van verkiezingen. Maar daarna moet je regeren.’
Tijdens haar gesprekken met Oegandese ministers liet PVV-minister Reinette Klever een proefballonnetje op: zouden uitgeprocedeerde Afrikaanse asielzoekers in Oeganda kunnen worden opgevangen? De asielzoekers zouden daar dan verblijven in afwachting van terugkeer naar hun thuisland. Voor die samenwerking zou Oeganda financieel worden gecompenseerd.
‘Gezien de pan-Afrikaanse geest van president Museveni’ sluit justitieminister Mao niet uit dat Oeganda een zogeheten ‘terugkeerhub’ wordt. Volgens Mao draagt Museveni, die al sinds 1986 aan de macht is, vluchtelingen uit omliggende Afrikaanse landen een warm hart toe. ‘We zijn een gastvrij land en vangen 1,7 miljoen vluchtelingen uit de regio op’, legt hij uit. Dat grote aantal vluchtelingen (op een bevolking van 45 miljoen) vraagt volgens Mao veel van de Oegandese dienstverlening, ‘dus er zouden wel dwingende redenen moeten zijn om een dergelijke hub te worden’.
Verdere gesprekken over een migratiedeal zullen volgens Mao bilateraal worden gevoerd. ‘We wachten tot de Nederlandse regering het eerste voorstel doet.’
Twitter bericht wordt geladen...
Mensenrechtenactivisten en experts reageren geschrokken op het voorstel: volgens hen kan Nederland geen migratiedeal sluiten met een land dat zo anders denkt over mensenrechten. De strenge antihomowet is daarbij het heetste hangijzer. Tijdens het ‘hartelijke gesprek’ tussen Klever en Mao kwam ook deze wet ter sprake. ‘Waarom wil de wereld Oeganda veroordelen,’ vraagt Mao, ‘terwijl zelfs God pas op het laatste moment Zijn oordeel velt?’ De wet is goedgekeurd door het parlement en de Oegandese president Museveni, zegt hij, maar ligt nog bij de Hoge Raad.
Volgens Oeganda-expert Kristof Titeca, verbonden aan de Universiteit van Antwerpen, is het gesprek tussen Klever en Mao over mensenrechten ‘slechts voor de bühne gevoerd’. Hij stelt dat Europese landen de wet weliswaar hebben veroordeeld, maar nauwelijks met sancties zijn gekomen. ‘Cynisch genoeg wordt er nu zelfs gesproken over het sluiten van migratiedeals’, zegt hij.
Titeca benadrukt dat eerdere soortgelijke migratiedeals zijn uitgelopen op een fiasco. Zo sloot de regering van Israël in 2014 een migratiedeal met Oeganda en Rwanda, waarbij Soedanese en Eritrese asielzoekers naar die landen werden gedeporteerd. ‘Die overeenkomst zag er op papier fantastisch uit’, zegt Titeca, ‘maar in de praktijk werden de afspraken niet nagekomen. Volgens Titeca kwamen de vluchtelingen in een soort limbo terecht. ‘De beloofde papieren en zorg kregen ze nooit.’
Toch is er hernieuwde Oegandese interesse in een migratiedeal. ‘Voor onze regering zijn de vluchtelingen een verdienmodel’, beredeneert de Oegandese mensenrechtenadvocaat en corruptie-onderzoeker Agather Atuhaire. Zij zag dat de corruptie in Oeganda de afgelopen jaren explosief is toegenomen. ‘Er is nergens zoveel corruptie als bij het kantoor van de premier, dat verantwoordelijk is voor vluchtelingenzaken’, zegt Atuhaire. ‘Als Nederland geld overmaakt, verdwijnt dat direct in hun zakken.
Afgezien van het financiële gewin kunnen de Oegandezen ook een politiek slaatje uit een eventuele migratiedeal slaan, stelt Titeca. ‘President Museveni weet dat hij kan scoren met vluchtelingenopvang’, zegt hij. ‘Als er weer mensenrechten worden geschonden, zullen zij door de migratiedeals minder kritisch op Oeganda zijn.’
Volgens Titeca doet het er uiteindelijk niet toe of de migratiedeal er komt. ‘Het Nederlandse kabinet is op de migratiethematiek gekozen’, analyseert hij. ‘Dus moeten de ministers laten zien dat zij bezig zijn met het terugsturen van asielzoekers. Of de uitvoering van het plan praktisch of juridisch haalbaar is, is van ondergeschikt belang. Ze moeten simpelweg scoren voor hun achterban.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant