De gemeente Utrecht beschuldigde de beheerder van de Domtoren ten onrechte van diefstal en bedreiging, oordeelde de kantonrechter deze week in een opmerkelijk scherp vonnis. ‘Ik was totaal uit het lood geslagen.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincies Utrecht en Flevoland.
Nee, zegt Jaap van Engelenburg (63) als het gesprek er al op zit. De Domtoren wilde hij de afgelopen twee jaar liever niet zien. Hij wendde zijn blik af, keek niet naar boven hoe de restauratie vorderde. ‘Te pijnlijk’, zegt hij.
Want de Domtoren was lang het middelpunt van zijn leven. Nou ja, de Domtoren én de zeven andere kerktorens in Utrecht, waarvoor hij als senior technisch beheerder sinds 2012 verantwoordelijk was. Hij deed het onderhoud, maar dacht ook mee over rondleidingen en had contact met de beiaardiers die de carillons bespelen en met het Klokkenluidersgilde dat de klokken luidt. ‘Ik heb me altijd een bofkont gevoeld.’
Over de auteur
Rik Kuiper is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincies Utrecht en Flevoland.
Tot hij twee jaar geleden verzeild raakte in een kafkaësk arbeidsconflict met zijn werkgever, de gemeente Utrecht. Die zette hem eerst uit het kernteam dat verantwoordelijk was voor de restauratie van de Domtoren en probeerde hem vervolgens met kunst- en vliegwerk te ontslaan, onder meer door hem – ten onrechte, blijkt nu – te beschuldigen van diefstal en bedreiging.
Van Engelenburg was er kapot van, maar weigerde zich neer te leggen bij een oneervol vertrek. Deze week kreeg hij gelijk van de kantonrechter. Die oordeelde in een uitzonderlijk kritisch vonnis dat de gemeente Utrecht de torenbeheerder niet mag ontslaan en hem zelfs moet laten terugkeren in zijn oude functie.
De ellende begon in het najaar van 2022, tijdens een gesprek met het kernteam over dakhaken op de spits van de Domtoren. De architect vond ze niet mooi en wilde ervan af, Van Engelenburg achtte ze noodzakelijk om werklui veilig te kunnen laten werken. Hij werd boos en sprak met stemverheffing. Later bood hij zijn excuses daarvoor aan.
Toch kreeg hij kort daarna een telefoontje: hij werd per direct van de restauratie afgehaald. ‘Omdat ik een negatieve invloed op het project had’, vertelt hij aan zijn keukentafel in Oud-Zuilen. ‘Ik was totaal uit het lood geslagen.’
De gemeente is er ‘met gestrekt been’ ingegaan, oordeelde de kantonrechter deze week. Er is geen onderzoek gedaan, geen gesprek gevoerd en Van Engelenburg is niet gehoord. ‘Onthutsend’, noemt Van Engelenburg de gang van zaken.
Nadat hij van het project was gehaald, meldde Van Engelenburg zich ziek. ‘Mijn wereld werd zwart. Ik stond altijd voor iedereen klaar, maar nu had ik geen zin mijn bed uit te komen.’ De huisarts schreef kalmeringsmiddelen voor. ‘Ik kwam in een depressie terecht.’
Wat volgde was een hobbelige reïntegratie. Zo legde de gemeente ‘structureel’ de adviezen van de bedrijfsarts naast zich neer, aldus de kantonrechter. Naar reprimandes van het UWV luisterde de gemeente ook niet.
Ondertussen beschuldigde de gemeente Van Engelenburg van het bezigen van ‘bedreigende taal’ tijdens een bijeenkomst. Volgens de gemeente zou hij uitspraken hebben gedaan als ‘Ik ben het er niet mee eens’ en ‘Ik vecht tot de laatste snik’. Uit het vonnis: ‘Het ontgaat de kantonrechter wat hier bedreigend aan is.’
De torenbeheerder kreeg ook nog een officiële waarschuwing. Daarna meldde hij zich opnieuw ziek.
In het voorjaar van 2024 ging het helemaal mis. Van Engelenburg mocht na bijna een jaar zijn spullen ophalen in het pand waar het restauratieteam zetelt, een monumentaal huisje direct naast de Domtoren. Hij wilde ook stukken steen van de toren meenemen, stukken die hij door de jaren heen uit de puinbak had gevist – ‘met toestemming van de aannemer’, zegt hij zelf.
Het werd hem verboden, waarna hij een projectleider die van zijn verzameling wist voor ‘matennaaier’ uitmaakte. Ook zei hij iets met ‘oprotten’ of ‘opzouten’.
Omdat hij de stenen uiteindelijk toch meenam, vond de gemeente dat hier sprake was van diefstal. Ook zou Van Engelenburg hebben gedreigd met de koevoet die hij die dag kwam ophalen, wat hij zelf ontkent. ‘Ik ben linkshandig geboren’, zegt hij, ‘en ik had dat ding in mijn rechterhand, de punt naar de grond gericht. Het was echt belachelijk. Ze wilden me erin luizen.’
Ook de kantonrechter acht de bedreiging met de koevoet niet bewezen. Uit geen van de verklaringen blijkt dat Van Engelenburg expliciet heeft gedreigd te gaan slaan of de koevoet heeft opgeheven om te slaan. Hij heeft de koevoet vastgehad terwijl er werd geruzied.’ Van diefstal was volgens de rechter ook geen sprake.
Hoe heeft de kwestie zo uit de hand kunnen lopen? Van Engelenburg moet het antwoord schuldig blijven. Hij heeft geen verklaring voor wat hem is overkomen. Wel vertelt hij dat ook twee andere collega’s zijn weggestuurd. ‘Ik ben de enige die er tegenin is gegaan.’ Hij spreekt van een angstcultuur.
Ook de gemeente Utrecht komt niet met antwoorden. Een woordvoerder verwijst naar de brief die het college van burgemeester en wethouders deze week naar de gemeenteraad stuurde. Daarin stelt het college ‘zo spoedig mogelijk’ recht te willen doen aan de uitspraak van de rechter ‘en ervoor te zorgen dat de medewerker weer volledig aan de slag kan’. Ook belooft het college ‘het eigen handelen kritisch onder de loep te nemen’.
‘Ik ga de gesprekken met open vizier tegemoet’, zegt Van Engelenburg. ‘Als beide partijen eruit willen komen, dan moet het lukken.’
En o ja, sinds het vonnis er is, kijkt hij ook weer naar de Domtoren, waar deze week de laatste gerestaureerde steen werd teruggeplaatst. Hij hoopt nog op een uitnodiging voor de officiële opening, met koningin Maxima op zaterdag 9 november. Voorlopig heeft hij die nog niet ontvangen.
‘Terugkeer vermoedelijk lastig’
Dat Van Engelenburg niet mag worden ontslagen wil volgens Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, niet zeggen dat hij automatisch terugkeert als beheerder van de Domtoren. ‘De arbeidsovereenkomst blijft waarschijnlijk van kracht, omdat de gemeente een grote organisatie is, waar de man ook elders aan het werk kan. Opnieuw aan de slag bij de Domtoren is vermoedelijk lastig, als de manager met wie een conflict ontstond daar nog steeds werkt.’
Dat de rechter in de zaak van de domtorenbeheerder oordeelt dat de gemeente de proceskosten moet vergoeden is vrij uitzonderlijk. ‘Die kosten worden meestal alleen vergoed als er echt onzorgvuldig is gehandeld door de werkgever,’ legt Verhulp uit. ‘Meestal neemt een werkgever de adviezen van het UWV voor reintegratie wel enigzins ter harte. Zeker gemeenten, die over het algemeen bekend staan als zorgvuldige werkgevers. Dat de rechter oordeelt dat de kosten in de zaak van de domtorenbeheerder vergoed moeten worden laat zien dat de werkgever onvoldoende zorgvuldig is geweest.’
Arbeidsgeschillen waarbij een arbeidsovereenkomst onvrijwillig wordt beëindigd, komen volgens Verhulp regelmatig voor. Hoe veel van die geschillen worden uitgevochten bij de rechter is volgens Verhulp lastig te zeggen, omdat niet alle zaken openbaar worden gemaakt. Bij de meeste zaken wordt er bovendien geschikt: de werknemer en werkgever spreken samen bijvoorbeeld een transitievergoeding af.
Bente Jaeger
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant