Moldaviërs stemmen zondag voor de presidentsverkiezingen én hun toekomst in Europa. Rusland gooit ondertussen alles in de strijd om de Moldavische toetreding tot de EU te dwarsbomen. We bellen met Arnout le Clercq, correspondent Oost-Europa, die in de hoofdstad Chisinau is.
Dag Arnout. Wat staat er op het spel in Moldavië?
‘Zondag is de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Maar belangrijker is het referendum over de toetreding tot de Europese Unie. De inhoud van de peiling is een beetje technisch: de vraag is of Moldaviërs het pad naar de EU willen opnemen in de grondwet. Dat pad is al ingeslagen, de toetredingsgesprekken zijn inmiddels gaande. Dit referendum is meer een manier om te peilen hoe het staat met het verlangen om nog meer naar Europa toe te bewegen.’
Als de toetredingsgesprekken al gestart zijn, waarom moet die wens om bij de EU te horen dan in de grondwet?
‘Dat heeft vooral te maken met de invloed die Rusland in Moldavië uitoefent. Het angstbeeld is Georgië: een significant deel van de bevolking wil daar richting Europa bewegen, maar zit nu met een pro-Russische regering die dat tegenwerkt. Moldavië heeft nu een pro-Europese regering en een pro-Europese president: Maia Sandu. Zij is opnieuw verkiesbaar en wil het pad naar de EU veiligstellen. Dat is extra van belang, want Rusland doet er alles aan om toetreding te verhinderen.’
Over de auteur
Dana Holscher is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Hoe ziet die Russische inmenging eruit?
‘Van wat ik tot nu toe heb gehoord: vrij extreem. Ik sprak de hoogste politiecommandant van Moldavië in Chisinau, die vertelde dat ze onlangs een Russische fraudeoperatie hebben opgerold. In september alleen al heeft Rusland 15 miljoen dollar naar Moldavië gesluisd, via lokale pro-Kremlinorganisaties van de voortvluchtige oligarch Ilan Sor, waarmee het zo’n 130 duizend Moldaviërs betaald heeft.
‘Ze worden omgekocht om tegen te stemmen in het referendum, of überhaupt niet te gaan stemmen. Dat zou ervoor kunnen zorgen dat de kiesdrempel van 33,3 procent niet wordt gehaald. En als dit wel lukt, dan tast een lage opkomst de legitimiteit van het referendum aan, zelfs als een meerderheid van de kiezers vóór stemt. Peilingen gaan nu uit van circa 55-60 procent voorstanders.
‘Een desinformatie-expert die ik sprak zei dat Rusland zo’n beetje alle mogelijke instrumenten inzet. De omvang is ongekend, dat concluderen ook onafhankelijke journalisten. Moldaviërs worden gerekruteerd voor pro-Russische Telegramkanalen, waarna ze opdrachten moeten uitvoeren tegen betaling: flyers met Russische propaganda verspreiden, of anderen overtuigen.
‘In Balti, de tweede stad van het land, sprak ik een vrouw die door de buurvrouw van haar zus gerekruteerd werd voor een Telegramkanaal van Sor. Daar wilde ze overigens niets van weten, maar ze is wel bang voor de invloed van dit soort acties op de referendumuitslag.’
Waarom wil het Kremlin Moldavië zo graag bij zich houden?
‘Daar bestaan meerdere verhalen over. Het voornaamste: dat Moldavië tot de Russische invloedssfeer behoort. Het Kremlin wil per se een bufferzone tussen Rusland en Europa en bij de Moldavische grens begint het gebied van de Navo.
‘Een argument dat ik ook weleens in Moldavië heb gehoord, is dat het Kremlin behoorlijk gezichtsverlies heeft geleden toen het de oorlog in Oekraïne niet binnen drie dagen won. Rusland vreest dat het vrij spel betekent voor andere oud-Sovjetstaten, als het zo’n klein landje als Moldavië niet in toom kan houden.’
Wat is de prognose, krijgt de Russische campagne voet aan de grond?
‘De stemming lijkt tot nu toe overwegend pro-Europees. Maar als ik de mensen hier spreek, zijn er zeker uitzonderingen. Moldavië is een arm land en heeft met de oorlog in Oekraïne crisis op crisis te verstouwen gehad. De sociaal-economische problemen vormen voor een vruchtbare voedingsbodem voor Russische desinformatie.
‘Bovendien is het een klein land. De politiecommandant zei tegen mij: als die 130 duizend omgekochte Moldaviërs ook hun familie en vrienden overtuigen, bereikt Rusland al gauw 15 procent van de bevolking.
‘In zekere zin is het referendum zondag niet een eindpunt, maar vooral een begin. Iedere uitkomst zal invloed hebben op de politiek in Moldavië. Experts kunnen de schaal van de Russische inmenging nu wel in kaart brengen, maar pas na deze week weten we hoe goed Moldavië bestand is tegen de invloed van het Kremlin.’