Voor het eerst voert een slachtoffer het woord in een rechtszaak tegen een Nederlandse IS’er: een tot slaaf gemaakte jezidi-vrouw vertelt dat ze is uitgebuit door Hasna A. uit Hengelo. Justitie eist de zwaarste straf voor een IS-vrouw tot nu toe: 8 jaar onvoorwaardelijk.
Vanachter een scherm klinkt woensdagochtend in de beveiligde rechtbank op Schiphol de stem van ‘mevrouw Z.’ De jezidi-vrouw, die de gruwelijkheden van het IS-kalifaat in Syrië wist te overleven, probeert het leed onder woorden te brengen dat haar is aangedaan door verdachte Hasna A. (33) uit Hengelo. ‘Mede door mensen als zij heb ik twee dochters verloren.’
Het is een unicum: de aanwezigheid van een direct slachtoffer van de oorlogsmisdrijven van IS in Syrië, die voor de Nederlandse rechter haar verhaal doet. In de zaken die de afgelopen jaren tegen tientallen Nederlandse IS-aanhangers gevoerd zijn, bleef het aangerichte leed op afstand: het werd geciteerd uit internationale rapporten, in een zeldzaam geval was er een foto van een slachtoffer dat het niet meer kon navertellen. Vaak bleef mistig hoe de verdachten hun jaren in het kalifaat precies hadden doorgebracht.
Over de auteur
Anneke Stoffelen is verslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over de multiculturele samenleving.
Maar mevrouw Z. (die om veiligheidsredenen anoniem haar verhaal doet, vanuit een afgeschermde kamer) kan de rechtbank uit eerste hand vertellen hoe haar leven in Syrië op dagelijkse basis tot hel gemaakt werd door toedoen van A. Die wordt door het Openbaar Ministerie (OM) niet alleen verdacht van deelname aan een terroristische organisatie, maar ook van het medeplegen van slavernij als een misdrijf tegen de menselijkheid.
Nadat Z. en haar kinderen in augustus 2014 op brute wijze werden ontvoerd door terroristen van IS, werden zij uit elkaar gehaald. Haar destijds 10-jarige zoon werd naar een IS-trainingskamp gestuurd, terwijl haar drie dochters elders als slavin werden uitgebuit.
Mevrouw Z. belandde als slavin bij een IS-strijder in Raqqa. Zij heeft getuigd dat zij daar zat opgesloten, en werd mishandeld en tot seks gedwongen door de man des huizes. Ook werd ze verplicht het huishouden te runnen. Hasna A. en haar verstandelijk beperkte en autistische zoontje verbleven in 2015 langere perioden in dezelfde woning, op de momenten dat de echtgenoot van A. van huis was.
In die maanden werd mevrouw Z. naar eigen zeggen door A. verplicht schoon te maken, kleding te wassen en te koken, alsmede A.’s hulpbehoevende zoon te verzorgen. De officier: ‘De zoon van verdachte gooide met dingen, bijvoorbeeld eieren naar de koelkast, en dan moest zij alles opruimen.’
Zelf zegt Z. dat ‘haar hart brandde’ als zij A.’s zoon verzorgde. ‘Hoe kon zij het over haar hart verkrijgen dat ik gescheiden moest leven van mijn kinderen, terwijl zij zelf ook moeder was en haar kinderen geen minuut kon missen?’, vraagt ze zich af in de rechtbank.
Het complete gebrek aan mededogen draagt zij Hasna A. nog het meest na, zal haar advocaat Brechtje Vossenberg later toelichten. Want terwijl A. in het kalifaat ‘al internettend en chattend met de buitenwereld’ haar dagen sleet, smeekte mevrouw Z. haar of ze misschien een keer haar familie mocht bellen. Het werd haar geweigerd.
A. had ‘het verschil kunnen maken’, aldus Vossenberg. ‘Misschien had ze geen grote ontsnapping kunnen organiseren, ze had wel een hand kunnen toesteken. Maar ze heeft niet willen helpen. Op geen enkele manier.’
Een ander slachtoffer, ‘mevrouw S.’, heeft getuigd dat A. haar op vergelijkbare wijze als slavin heeft gebruikt in een latere periode, in 2016. Het enige verschil was volgens het OM dat mevrouw S. niet werd opgedragen om voor de kinderen van A. te zorgen (ze zou in Syrië nog drie keer moeder worden).
Het is een bijzondere zaak: er zijn nog nauwelijks IS’ers vervolgd voor de genocide en slavernij waarvan de jezidi-gemeenschap het slachtoffer werd. In Nederland is dit de eerste zaak.
Maar volgens Hasna A., die maandag door de rechtbank al werd uitgehoord over haar leven in het kalifaat, was er helemaal niet zoveel verschil tussen de tot slaaf gemaakte jezidi-vrouwen en IS-bruiden zoals zij. ‘Ik deed ook de afwas.’ Van opdrachten uitdelen was in A.’s beleving geen sprake. ‘Ik ga zo’n vrouw toch niet vertellen wat ze moet doen?’
A.’s voorgeschiedenis is tamelijk treurig. Voordat zij in februari 2015 met haar destijds 4-jarige zoon naar Syrië vertrok, had ze als minderjarige te maken gehad met geweld en misbruik. Ze verbleef als kind in instellingen en was als 17-jarige een tijdje dakloos.
De situatie werd er niet beter op toen zij op haar 18de beviel van haar eerste kind – de vader was gevlogen – en ze in korte tijd een schuld opbouwde van 40 duizend euro. ‘Mentaal ging het ook niet echt soepel’, aldus A. ‘Ik werd depressief. Ik dacht dat als ik mijn God meer zou gedenken, me dat een goed gevoel zou geven. En toen dacht ik: dan moet ik me daar ook naar gaan kleden.’
Medescholieren op het ROC in Hengelo zagen destijds hoe A. haar spijkerbroeken inruilde voor lichaamsbedekkende gewaden. Waarom ze vervolgens uitkwam bij het extremistische gedachtegoed van IS, en niet bij een vredelievende versie van de islam, wordt niet duidelijk.
Met haar ‘uitvlucht’ naar Syrië hoopte Hasna A. naar eigen zeggen een ‘rustiger bestaan’ te kunnen opbouwen. Maar het kalifaat viel haar nogal tegen: als alleenstaande moeder kreeg ze geen woning, maar werd ze opgesloten in een vrouwenhuis. Om daar weg te komen, móést ze wel trouwen, aldus A.
Veel van de tegenvallers die A. beschrijft, doen de rechters zich afvragen waarom ze zich dat niet bedacht vóórdat ze afreisde naar een oorlogsgebied. Daarbij speelt vermoedelijk een rol dat uit onderzoek blijkt dat A. licht verstandelijk beperkt is en bovendien kampt met een persoonlijkheidsstoornis.
De officier van justitie ziet daarin een verzachtende omstandigheid. Alsnog komt het OM tot een strafeis van 8 jaar onvoorwaardelijke gevangenisstraf – de zwaarste straf die tot nu toe tegen een IS-vrouw is geëist. Wat daarbij meespeelt, aldus de officier, is dat A. nauwelijks berouw toont.
‘Ze heeft vooral spijt van de gevolgen van haar keuzes voor haarzelf en haar kinderen. Over spijt van wat ze anderen buiten haar gezin heeft aangedaan, hebben we haar niet gehoord. Verantwoordelijk voelt ze zichzelf al helemaal niet. Ze doet zelfs alsof IS-vrouwen hetzelfde hebben moeten doormaken als de jezidi’s. Dat is buitengewoon kwetsend voor de echte slachtoffers in deze zaak.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant