Over de noodzaak van een strenger migratiebeleid zijn de EU-landen het roerend eens. Maar de vraag wat er dan precies veranderd moet worden, verdeelt de lidstaten. Zozeer dat de EU-top van donderdag op een fiasco kan uitdraaien. Dat is pijnlijk voor premier Dick Schoof en zijn EU-collega’s op het moment dat migratie hét onderwerp is dat de kiezers bezighoudt.
Achter de schermen is afgelopen dagen hard onderhandeld door de lidstaten over de conclusies van de top. De tekst over migratie staat echter nog steeds ‘tussen haakjes’, een Brussels gebruik als er geen overeenstemming is. Zo eisen Schoof en de Duitse bondskanselier Olaf Scholz ook het aanpakken van migranten die via een ander EU-land binnenkomen, goed voor een flink deel van de asielaanvragen in Nederland en Duitsland. De Italiaanse premier Giorgia Meloni wil hier juist niets van weten: zij vreest alle illegaal doorgereisde migranten terug te krijgen.
Om de impasse te doorbreken, en het debat in de door haar gewenste richting te sturen, stuurde EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen maandagavond een 10-puntenplan naar alle leiders. Samenwerken is het sleutelwoord bij Von der Leyen, geen opt-outs voor landen als Nederland en Hongarije die denken dat ze het zelf beter kunnen.
Over de auteur
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Von der Leyens actiepunten komen boven op het politiek zwaarbevochten migratiepact, een pakket striktere asielregels waarvan de inkt nog maar net droog is en dat in juni 2026 van kracht moet worden. Volgens Von der Leyen is er echter ‘geen tijd voor zelfgenoegzaamheid’.
Haar eerste voorstel is dan ook om delen van het migratiepact eerder in te voeren, bijvoorbeeld de betere registratie van migranten. Op het oog een bescheiden idee, maar Brusselse insiders weten hoe alle onderdelen van het pact na eindeloze vergaderingen nauwgezet op elkaar zijn afgestemd. Nu één stukje naar voren halen, kan het hele bouwwerk doen instorten.
Rome en Athene gaan alleen akkoord met snellere registratie als de andere lidstaten dan ook eerder meer migranten opnemen, iets waar premier Schoof moeilijk mee thuis kan komen. Polen en Hongarije zijn überhaupt niet van plan het nieuwe pact in te voeren.
Een tweede actiepunt is het daadwerkelijk terugsturen van migranten die geen verblijfsvergunning hebben gekregen. Een al jaren door lidstaten gekoesterde wens, waar echter weinig mee gebeurt. Het terugkeerpercentage schommelt nu rond de 20 procent.
Dat heeft deels te maken met onwil bij de landen van herkomst om hun burgers terug te nemen. Maar het is ook laksheid bij de lidstaten. Die geven geen gevolg aan vonnissen tot uitzetting en erkennen elkaars uitzettingsbevelen niet. Von der Leyen belooft een geheel nieuwe terugkeerwet, een herziening van de bestaande strandde in 2018 het Europees Parlement. Het effect van die nieuwe wet, als die door de EU-landen en het parlement wordt goedgekeurd, laat nog zeker twee jaar op zich wachten.
Daarvoor is het wel noodzakelijk dat de EU eindelijk werk maakt van haar voornemen uit 2015 - en sindsdien talloze malen herbevestigd - om ‘alle instrumenten’ te gebruiken (handelsvoordelen, visa, ontwikkelingshulp, studentenuitwisselingen) om druk op te zetten op de herkomstlanden van migranten.
Hoog op de actielijst van Von der Leyen staan migratiedeals met niet-Europese landen om migranten tegen te houden. De EU heeft zulke afspraken al met Turkije, Libië en Tunesië. Hoewel veelvuldig bekritiseerd door vluchtelingenorganisaties vanwege de schending van mensenrechten die zulke deals met zich meebrengen, zijn ze wel effectief. Met Egypte, Marokko en Algerije is de EU bezig soortgelijke regelingen op te zetten, als het aan Von der Leyen ligt gebeurt dat ook met Mauritanië, Senegal en Mali.
Opvallend is ook Von der Leyens belofte dat haar nieuwe Commissie - die naar verwachting op 1 december aantreedt - leiding wil geven aan de discussie over ‘vernieuwende manieren om illegale migratie tegen te gaan’. Een van de suggesties is het opzetten van ‘terugkeer-hubs’ buiten de EU, vanwaar kansloze migranten direct worden teruggestuurd.
Een oud idee, eerder werden dit ‘hotspots’ genoemd, vervolgens ‘ontscheping-platforms’ maar de steeds wisselende namen brachten uitvoering ervan in de praktijk niet dichterbij. De animo in de rest van de wereld om een terugkeer-hub voor de EU te worden, is gering.
De EU vestigt nu haar hoop op Albanië dat met Rome een afspraak heeft gemaakt om migranten te huisvesten - betaald door Italië - zolang hun (Italiaanse) asielprocedure loopt. Albanië is vooralsnog niet van plan de ‘hub’ voor heel Europa te worden.
Tot slot is er het inzetten van migranten als ‘wapen’ om EU-landen te ontwrichten, zoals Belarus doet bij Polen, Litouwen en Letland. De Poolse premier Donald Tusk kondigde afgelopen weekend aan dat zijn land geen enkele asielaanvraag van migranten zal behandelen die via Belarus aankomen. Dat is in strijd met de Europese asielregels.
Von der Leyen stelt voor de druk op de landen van herkomst op te voeren, de betrokken vliegtuigmaatschappijen te straffen. Ook bepleit zij een grotere rol voor Frontex, het Europese agentschap voor de bewaking van de EU-buitengrenzen. Polen zit evenwel niet te wachten op de bemoeienis van Frontex met Poolse grensbewaking.
De Commissievoorzitter besluit haar actielijst met de opmerking dat het succes ervan staat of valt met voldoende financiering. Naast migratie staat extra geld voor het EU-budget garant voor hevige discussies tussen de EU-leiders.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant