Kunstmatige intelligentie duikt steeds vaker op in de elektronische dansmuziek. Sommigen zijn daar woest over, anderen juist niet: dance is immers gebouwd op nieuwe technieken. Bovendien kan AI artiesten niet vervangen, zegt expert Renée van Holsteijn. ‘Wij zijn de meesters en AI vraagt om onze concepten.’
Als één muzikaal genre vatbaar is voor de invloed van AI, dan is het elektronische muziek of dance. Dit hoorde je vaak van muziekmakers én liefhebbers, toen dit jaar de gratis AI-tools Udio en Suno werden gelanceerd: programma’s waarmee iedereen AI opdracht kon geven een track te bedenken. Zelfs met tekst; keurig en desgewenst meerstemmig gezongen door een AI-stem. Of een strakke dansvloerbeat met een knerpend melodietje erdoorheen.
Het was ook een logische gedachte. Elektronische muziek komt immers voort uit voortschrijdende techniek. In de eerste albums van Kraftwerk was de eerste generatie synthesizers te horen, en in nummers als Computerworld uit 1981 werden we toegesproken door afstandelijke robotstemmen.
Over de auteur
Robert van Gijssel is muziekredacteur van de Volkskrant en schrijft over pop en de muziekindustrie. Hij schrijft ook over gamecultuur.
De dance wordt vanaf het ontstaan voortgedreven door doffe bassdrums van de drumcomputer, die in de jaren tachtig al de menselijke drummer verving. Je zou zelfs kunnen zeggen dat sommige dance meer machinaal dan menselijk klinkt, en dat eventueel door AI gemaakte dansmuziek daarom extra moeilijk te herkennen zou zijn. Oftewel: het grote AI-gevaar ligt op de loer.
Vorige week kwam een opmerkelijk album uit dat de discussie over dat mogelijke gevaar weer op scherp zette. Op de plaat Honey van de Britse producer Dan Snaith, alias Caribou, klonk in een aantal nummers een hoge en wat ijle vrouwelijke stem, zoals je die vaker hoort in vooral de meer opgewekte dancestijlen. Een beetje een generieke stem, die in de dance best aantrekkelijk kan zijn.
De recensent van de Volkskrant (ik geef toe: dat was ikzelf) keek op het albumhoesje en zag geen gastzangeressen vermeld staan. Misschien heeft Snaith zijn eigen stem gesampled, vervormd met een vocoder of omhoog gekrikt met autotune, dacht hij, heel naïef. Want wat bleek, toen de lovende bespreking al was gepubliceerd? De stemmen waren gemaakt door AI.
Snaith had generatieve AI, kunstmatige intelligentie die nieuwe content produceert, getraind op zijn eigen stem en daarna als vrouwelijke vocalist opgevoerd om tracks als Broke my Heart te vertolken.
Dat veranderde de zaak. Of toch niet? Is het eigenlijk erg dat de producer AI aan het werk heeft gezet? Wat is het verschil met andere software, die stemmen vervormt of een ingezongen track in een paar seconden omrekent naar een andere toonhoogte?
Opzwepend beginnen en zwevend eindigen: zes aanraders voor ADE
The Guardian was in ieder geval heel boos op Snaith. Die noemde het gebruik van AI dubieus, een voorbeeld van ideeënarmoede. De Britse krant veroordeelde het bovendien als broodroof, omdat Snaith geen menselijke stem had hoeven inhuren, waardoor professionele zangers werkeloos op de bank zaten.
Alle afkeer van AI zat in deze bespreking. En even los van de vraag of de Volkskrant-recensent zijn huiswerk goed had gedaan (het antwoord moet hier ‘nee’ zijn): had Caribou vanwege zijn flirt met AI niet minstens twee sterren minder moeten krijgen?
Op het congres van het Amsterdam Dance Event laat AI-expert Renée van Holsteijn haar licht schijnen over dit soort nijpende AI-dilemma’s. Over angsten en ethiek, en de vraag of AI wel thuishoort in de muziek.
Over de zaak-Caribou kan zij alvast duidelijk zijn: Snaith heeft niets misdaan. ‘Als hij een AI-model heeft gemaakt van zijn eigen stem, dan is hij natuurlijk nog steeds zelf de creatieve kracht achter zijn muziek. De data is van hem.’
Maar toch worden mensen nog vaak boos, als ze ontdekken dat muziek is gemaakt met hulp van AI.
‘Dat snap ik ook wel. Ik denk dat mensen angstig kunnen worden omdat ze het gevoel hebben de controle te verliezen, omdat er nu door AI gemaakte muziek begint door te sijpelen naar bijvoorbeeld Spotify. En je, bijvoorbeeld bij de muziek van Caribou, niet gelijk door hebt dat de stemmen met hulp van AI zijn gemaakt. Je kunt je vinger er niet goed opleggen. Hebben we nog wel controle?’
Maar je weet van heel veel muziek niet met welke software die precies wordt gemaakt. Waarom is het bij AI ineens een probleem?
‘Inderdaad, in bijna alle muziek worden dingen mooier en rijker gemaakt met hulp van techniek. En alle muziek is gebaat bij technologische innovaties. Zonder de elektrische gitaar was de rock-’n-roll niet uitgevonden. Jimi Hendrix heeft zijn tanden destijds niet in een akoestische gitaar gezet.
‘Misschien komt de afkeer in het geval van Caribou ook voort uit het feit dat hij een menselijke stem heeft gemaakt met AI. Het tornt ineens aan de menselijke eigenschappen. Daar zijn wij gevoelig voor.’
Want we willen niet dat mensen worden vervangen?
‘Dat gaat ook niet snel gebeuren. Wij houden van andere mensen, van persoonlijkheden. Kijk naar Taylor Swift, waar ik groot fan van ben. Zij wordt geadoreerd om wie zij is, en bij een optreden van haar komen intermenselijke stofjes vrij die AI niet kan vervangen.
‘In de dance gebruiken bijvoorbeeld David Guetta en Reinier Zonneveld AI in hun muziek. Zonneveld heeft een AI-model gemaakt, getraind door zijn eigen werk, waarmee hij nu samen optreedt. Maar mensen die naar hun shows gaan zijn vooral nieuwsgierig naar de mensen die op het podium staan.
‘Je zult als artiest altijd een persoonlijkheid moeten blijven, iemand naar wie mensen toe willen gaan. En als ze AI gebruiken, doen ze dat nog altijd vanuit hun eigen vakmanschap.’
Maar een luie en kwaadwillende producer kan ook een paar door AI gemaakte tracks laten streamen, zonder erbij te vertellen dat die door kunstmatige intelligentie zijn geproduceerd. Dan wordt het toch bedrog?
‘Daar zit denk ik de spanning. Als je een grote geldpot voor je ziet met royalty’s die Spotify verdeelt onder iedereen die muziek uitbrengt, en AI-nummers komen daar zomaar tussen terecht, dan snoept die kunstmatige intelligentie inderdaad wat weg.’
Maar dat is toch erg, net als die dancestem van Dan Snaith die het werk van echte mensen overneemt?
‘Ik zie het gevaar ook wel, maar probeer er ook positief naar te kijken. AI vraagt om een ethische ontwikkeling bij onszelf. Hoe we ermee omgaan en hoe je er bijvoorbeeld als artiest over moet communiceren met je achterban, met je fans.
‘Kijk, met AI is een heel sterke speler op de markt gekomen, ook in de muziek. Die gaat niet meer weg. Dus moeten we ermee leren omgaan, de techniek moet zijn weg vinden. Je kunt je voorstellen dat er een andere soort muziek ontstaat: met hulp van AI gemaakt, waar je alleen auditief door vermaakt hoeft te worden. Een soort functionele muziek.’
Als je het als gebruiker maar weet, is dat misschien niet zo erg.
‘En echte creatieve geesten kunnen met hulp van diezelfde AI heel andere muziek maken en misschien zelfs nieuwe genres bedenken. Wij mensen zijn de meesters en AI vraagt om onze concepten. AI zélf bedenkt niets, nog niet tenminste.
‘Er zijn al artiesten, ook in de dance, die een nieuwe muzikale beleving creëren. De producer Arca liet bijvoorbeeld met AI een eeuwig muterende soundtrack ontwerpen voor het Moma-museum. Deze explorerende artiesten zoeken naar andere muzikale ervaringen. Buiten de boxjes, of die oortjes in je oren, om. Dat vind ik heel interessant.
‘Kijk ook naar experimentele elektronische artiesten als Holly Herndon, of Sevdaliza en Grimes, die een AI-model van hun stem beschikbaar stellen voor anderen. Zodat die daarmee nieuwe muziek kunnen maken. Herndon zegt: waarom zouden mijn creativiteit en mijn uitingen alleen bij mijzelf moeten blijven?
‘Die heel andere manier van denken over je creativiteit en in haar geval het wegvagen van je ego, mét gebruik van AI, vind ik te gek.’
Zou je een beginnend producer nu aanraden gebruik te maken van AI, de techniek te omarmen?
‘Ja, zolang je als artiest de leiding blijft houden. AI vraagt om onze ideeën. Dan zou ik die techniek gaan onderzoeken; welke tools er zijn voor je productie, of voor je live-sets.
‘Maar ook voor bijvoorbeeld je artwork. Generatieve AI kan zeer inspirerend zijn: er zijn beeldend kunstenaars die zeggen dat er een wereld voor ze open is gegaan, dankzij AI. Als je er zo naar kijkt, kunnen er heel mooie dingen gebeuren.’
Renée van Holsteijn praat zaterdag op het ADE met artiest Eva van Manen over ‘de transformatieve kracht van AI in de muziekindustrie. 14:45, Felix Meritis.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant