Het aantal studenten dat kiest voor een opleiding tot verzorgende in de ouderenzorg is de afgelopen vijf jaar met 41 procent gedaald. Dat leidt ertoe dat er over zes jaar 36 duizend verzorgenden te weinig zijn.
Dat zegt Bianca Buurman, hoogleraar ouderenzorg en voorzitter van V&VN, de beroepsvereniging voor verpleegkundigen en verzorgenden. ‘Doen we niks, dan kunnen onze vaders en moeders straks geen thuiszorg meer krijgen’, waarschuwt ze. Kozen in 2019 nog 11 duizend studenten voor een opleiding tot verzorgdende, nu zijn dat er nog maar 6.700. Woensdag debatteert de Kamer over de ouderenzorg.
Waarom is een tekort aan verzorgenden zo’n probleem?
‘Verzorgenden (officieel: verzorgenden Individuele Gezondheid, red.) zijn een vrij onzichtbare groep in de zorg, maar zij zijn het fundament van de wijkverpleging en de zorg in verpleeghuizen. Zij doen de dagelijkse zorg: het wassen, aankleden, de wondverzorging, medicatie uitdelen. En ze zijn getraind om op een goede manier met ouderen met dementie om te gaan. Om een indruk te geven: in de verpleeghuizen is 2 procent van het personeel een hbo-opgeleide verpleegkundige, 8 procent is een mbo-verpleegkundige, de rest zijn verzorgenden en helpenden.
‘Leid je hen niet meer op, dan staat de zorg voor de meest kwetsbaren onder druk. Het is een groot risico als deze trend doorzet.’
Over de auteur
Michiel van der Geest is de zorgverslaggever van de Volkskrant.
Waar zijn al die aspirant-verzorgenden dan gebleven?
‘Het was lange tijd een opleiding die met name veel meisjes wilden doen. Er waren tijden dat er jaarlijks 12- tot 13 duizend jonge mensen voor deze opleiding kozen. Ik weet niet waar ze nu allemaal naartoe gaan, maar we hebben ze verloren voor de zorg. Het aantal mbo-verpleegkundestudenten stijgt wel, maar dat is met 1 procent. Het staat in geen verhouding tot de teruggang in jongeren die verzorgende willen worden.
‘De teruggang zit met name bij de schoolverlaters. Bij de zij-instromers blijft de instroom wel op peil.
‘Je ziet dat scholen nu voor de keuze komen te staan of ze de opleiding nog wel moeten blijven aanbieden of dat ze opleidingen gaan samenvoegen. Die jarenlange daling maakt dat de toekomst van het vak op het spel staat. We moeten er echt voor zorgen dat we voor het schooljaar 2025-2026 een omkering maken.’
Billen wassen, oude mensen; het is misschien ook niet het aantrekkelijkste beroep voor jonge meiden?
‘Dat is inderdaad het beeld van het vak dat studenten erbij hebben, en het klopt deels natuurlijk ook, maar al het andere wat het vak zo mooi maakt, blijft onzichtbaar. Tijdens de covidperiode waren verpleegkundigen veel in beeld, en dat leidde daar tot een piek in de instroom. Over verzorgenden hoor je heel weinig.
‘Het vak van verpleegkundige heeft daarom inmiddels meer status. Jongeren die het als verpleegkundige niet halen, maken een andere keus, gaan dan toch niet in de zorg aan de slag.
‘En ook qua salaris is er nog een wereld te winnen. Zorg en onderwijs zijn het fundament van de maatschappij, dan moet je toch strategisch sturen op voldoende mensen. Beginnend verzorgenden verdienen 2.000 euro in de maand. Daar kun je bijna niet van rondkomen.’
Dat klinkt als een hopeloze zaak.
‘We zullen met alle partijen tot een goed plan moeten komen. Een aantrekkelijke beloning hoort daarbij. Maar ook landelijke erkenning en zichtbaarheid van het vak, zodat studenten denken: ik kies voor een heel belangrijk beroep binnen onze maatschappij.
‘We zullen voor goede stageplekken moeten zorgen, voor meer aandacht voor technologie, mantelzorg en palliatieve zorg binnen de opleiding. Dan voorkom je ook dat 35 procent van de studenten weer uitstroomt tijdens de studie. En we kunnen jongeren verleiden door geen collegegeld te vragen: werk je een aantal jaar na je opleiding in de zorg, dan schelden we de studiekosten kwijt.
‘Ook moeten we de arbeidsmarktcampagnes anders inrichten: die gebeuren nu bijvoorbeeld via Facebook en LinkedIn, maar daar zit het grootste deel van onze doelgroep helemaal niet. De Hogeschool van Amsterdam had vorig jaar voor de opleiding verpleegkunde een 12 procent hogere instroom door te werven via TikTok. Veel meer dan andere hogescholen die dat niet deden. Je ziet: studenten vinden de zorg heus interessant, maar je moet ze er wel mee laten kennismaken.’
Vindt u gehoor in Den Haag?
‘Wat mij verbaast is dat het ministerie niet zelf aan de bel trekt, maar gelaten reageert en deze monitoring niet goed zelf doet. Alsof het een gegeven is dat de instroom terugloopt. De arbeidsmarkt is superbelangrijk voor VWS, maar wij moeten dit op de agenda zetten.’