De als liberaal bekendstaande Poolse premier Donald Tusk zegt het recht op asiel te willen opschorten voor migranten die via Belarus het land binnenkomen. Volgens hem sturen Rusland en Belarus al drie jaar migranten naar Europa om de EU te ontwrichten. We bellen met Centraal- en Oost-Europa correspondent Arnout le Clercq.
Dag Arnout, waarom doet Tusk deze uitspraak en hoe moeten we die plaatsen?
‘De komende week voert de Europese commissie gesprekken over het Europese migratiebeleid. Het lijkt erop dat Tusk voorafgaand aan die gesprekken de visie van Polen duidelijk wil maken. Dinsdag presenteert de Poolse regering ook haar nieuwe migratieplan. Vooral de trek van vluchtelingen vanuit Belarus sinds 2021 speelt daarbij een rol.
‘Tusk en zijn regering volgen in het migratiedossier de lijn van de vorige, anti-rechtsstatelijke PiS-regering. Volgens Tusk creëren Rusland en Belarus een migratiecrisis om de EU te destabiliseren. Hij noemt dat een vorm van hybride oorlogvoering.
‘Daarnaast zijn er over een half jaar presidentsverkiezingen in Polen. Momenteel zit er een president die tegen de regering is. Tusk en zijn partners willen dat iemand uit hun kamp de nieuwe president wordt. Hij heeft dus ook een politieke reden om een sterke reactie tegen migratie te geven. De vorige regering, die nog extremere standpunten omtrent migratie heeft, zit nu in de oppositie.’
Wat betekent zijn uitspraak voor zijn verhouding met de EU?
‘Tusk is eigenlijk altijd anti-migratie geweest. Sinds zijn tijd als EU-president in 2015 was hij al voor een veel strenger Europees migratiebeleid. De huidige regering van Polen is liberaler dan de vorige, maar op het gebied van migratie zijn er vrijwel geen verschillen.
‘Tegelijkertijd maakt juist zijn verleden bij de EU de uitspraak uniek. De vorige regering lag op ramkoers met Brussel als het gaat om het waarborgen van de rechtsstaat en rechten van minderheden, maar Tusk heeft altijd goede contacten gehad in de EU en ook veel invloed. Het is nu afwachten wat de reactie van de EU gaat zijn.’
Hoe wordt het plan ontvangen?
‘De kritiek komt vooral uit de hoek van activisten en mensenrechtenorganisaties, die het plan inhumaan noemen. Langs de Poolse grens met Belarus bieden verschillende organisaties hulp aan asielzoekers, ook juridisch. Ze helpen migranten onder meer om asiel aan te vragen, omdat sinds 2021 op grote schaal pushbacks plaatsvinden. Dat houdt in dat zwaarbewapende en gemaskerde Poolse soldaten de vluchtelingen oppakken en terug de grens met Belarus over duwen.
‘Migratieonderzoekers die veldwerk doen in Polen en de Baltische staten zeggen dat je makkelijk mensenrechten buitenspel kunt zetten door van vluchtelingen een veiligheidsvraagstuk te maken. Het is bewezen dat Rusland en Belarus vluchtelingen sturen om de boel op scherp te zetten, maar de vraag is wat de vluchtelingen aan de grens daar mee te maken hebben – ook zij die volgens Europese richtlijnen in aanmerking komen voor een asielprocedure. Ik was er in juni en de situatie aan de grens is schrijnend. Er heerst een dreigende sfeer en er is weinig oog voor de mensen die mogelijk recht hebben op asiel in Polen.
Hoe reageert Polen op Tusks uitspraak?
‘Het punt is dat links en het politieke midden in de huidige regering zitten. De oppositie in Polen is waarschijnlijk nog kritischer dan Tusk. Daarom probeert hij ze met deze uitspraak in te halen. Dat past in een trend van Europese middenpartijen die opschuiven naar rechts om politieke tegenstanders de wind uit de zeilen te nemen.
‘Onder de Poolse bevolking is naar verwachting brede steun voor het idee. Er zijn nog geen peilingen gehouden, maar eerder dit jaar was er consensus over het opnieuw invoeren van een tijdelijke noodtoestand. Daarmee werd een deel van het grensgebied afgesloten voor journalisten en activisten.
Deze zomer nog liepen de spanningen aan de grens op. Een Poolse soldaat werd toen doodgestoken door een onbekende migrant. Dat heeft de verhoudingen verder op scherp gezet. Er kwamen vragen over de ‘beperkte’ bevoegdheden van Poolse grensbewakers om hun wapens te gebruiken, die Tusk heeft verruimd. Daar was ook brede steun voor vanuit de Poolse samenleving.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant