Tussen Israël en de VN botert het al meer dan vijftig jaar niet. Door de Gazaoorlog verzuurden de betrekkingen verder. De Israëlische beschietingen op Unifil zijn de klap op de vuurpijl.
Het is mogelijk om – gelijk de Israëlische regering – het beschieten en binnendringen van Unifil-posten in Zuid-Libanon af te doen als een ongelukkige samenloop van omstandigheden. Meer voor de hand ligt echter het te zien als een gevolg van de crisis in de betrekkingen tussen Israël en de Verenigde Naties. Sinds 7 oktober vorig jaar hebben die een historisch dieptepunt bereikt. Israël heeft de buik vol van de VN.
Dat is een opmerkelijke positie voor een organisatie waaraan Israël zijn bestaan te danken heeft. Het land werd opgericht nadat de VN-assemblee daarvoor op 19 november 1947 met het zogenoemde Verdelingsplan het groene licht had gegeven. Een kwart eeuw eerder al had de voorloper van de VN, de Volkenbond, Groot-Brittannië opdracht gegeven in het mandaatgebied Palestina een Joods Nationaal Tehuis te stichten.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent in Istanbul voor de Volkskrant. Hij schrijft over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden. Voorheen specialiseerde hij zich op de buitenlandredactie in mensenrechten en het Midden-Oosten.
Lange tijd was er tussen Israël en de VN geen vuiltje aan de lucht, maar dat veranderde met de opkomst van het Palestijns nationalisme in de jaren zestig, de bezetting door Israël van de Westoever en de Gazastrook na de Zesdaagse Oorlog van juni 1967 en de veranderde verhoudingen in de VN door de dekolonisatie. Veel jonge lidstaten in het mondiale Zuiden zagen het zionisme zoals dat door Israël werd vormgegeven als de allerlaatste manifestatie van ouderwets westers kolonialisme.
In 1975 leidde dat tot de meest controversiële stap uit de geschiedenis van de VN: de resolutie waarin de Algemene Vergadering uitsprak dat zionisme ‘een vorm van racisme’ is. Zestien jaar later werd de resolutie door dezelfde VN-assemblee ingetrokken (een unicum), nadat Israël had gedreigd anders niet aan vredesoverleg in Madrid deel te nemen.
Sindsdien is het klimaat grimmig gebleven. Voor de critici van Israël is het daarbij vaak schieten voor open doel. De bouw van nederzettingen in bezet gebied is evident in strijd met het internationaal recht, wat in 2004 nog eens werd bevestigd door het VN-gerechtshof in Den Haag. Dat die bouw niettemin gestaag doorging, leverde Israël een stroom aan veroordelingen in de Algemene Vergadering op; ook altijd met steun van de Europese landen.
Israël van zijn kant voelt zich in VN-verband op buitensporige wijze in de beklaagdenbank gezet. Over Israël en Palestina worden veel meer resoluties aangenomen en rapporten geschreven dan over andere probleemgebieden. Zo werd in 1968 door de VN een nog altijd bestaande ‘speciale commissie’ opgericht voor onderzoek naar mensenrechtenschendingen in Palestijns gebied. Geen andere regio in de wereld valt de dubieuze eer van zo’n commissie te beurt.
Ook steekt het Israël dat de VN nu al 75 jaar een speciale organisatie voor Palestijnse vluchtelingen en hun nakomelingen in stand houden (UNRWA). Geen andere vluchtelingenpopulatie in de wereld kent zo’n voorziening.
Een belangrijke rol in de beeldvorming over Israël en de VN speelt UN Watch, volgens persbureau AFP ‘een lobbygroep met sterke banden met Israël’. Op de website van UN Watch wordt vermeend antizionisme en antisemitisme in VN-verband gedocumenteerd. Aparte hoofdstukken zijn er voor UNRWA en de door de VN georganiseerde Durban-conferenties tegen racisme.
Daarbij neemt de site het niet altijd even nauw met de feiten. Zo staat er over de VN-top in Durban van 2001: ‘In plaats van racisme te bestrijden, wakkerde de conferentie het juist aan. Durban werd de ergste internationale manifestatie van antisemitisme sinds de oorlog.’
In werkelijkheid bevatte het slotdocument een boterzachte paragraaf over het Midden-Oosten, waar het woord ‘Israël’ zelfs niet in voorkwam, en waarover de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Shimon Peres zich ‘tevreden’ betoonde. De Arabische landen trokken mokkend aan het kortste eind. In reactie op antisemitische uitingen op het los van de VN gehouden NGO Forum reageerde de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN, de Ierse katholiek Mary Robinson: ‘Ik ben een Jood!’
Sinds de terreuraanval door Hamas is de vijandigheid van Israël jegens de VN verder toegenomen. Vooral secretaris-generaal António Guterres moet het ontgelden. De Israëlische regering was verontwaardigd toen hij op 24 oktober vorig jaar in de Veiligheidsraad zei dat de aanval van Hamas ‘niet in een vacuüm’ had plaatsgevonden. Begin deze maand werd Guterres door Israël persona non grata verklaard. UNRWA is door het Israëlische parlement als ‘terroristische organisatie’ bestempeld.
Woedend reageerde Israël op twee zaken dit jaar op de agenda van het Internationaal Gerechtshof: de door Zuid-Afrika aangespannen genocidezaak en de ‘adviserende opinie’ waarin het hof vaststelde dat niet alleen de bouw van nederzettingen illegaal is, maar ook de bezetting van Palestijns gebied als zodanig. Diverse Israëlische politici beschuldigden de rechters van antisemitisme.
In het geval van het Internationaal Strafhof (geen VN-instelling overigens) was het premier Benjamin Netanyahu zelf die die kaart trok. Met zijn voornemen arrestatiebevelen te doen uitgaan voor Netanyahu en minister van Defensie Yoav Gallant (naast enkele Hamasleiders) neemt hoofdaanklager Karim Khan ‘zijn plaats in onder de grote antisemieten van de moderne tijd’, aldus de premier.
Ook de VN-vredesmacht in Libanon staat bij Israël in een kwade reuk. Het is de blauwhelmen altijd kwalijk genomen dat ze Hezbollah niet dwingen Zuid-Libanon te verlaten. Hun mandaat staat dergelijk optreden echter niet toe. Hooguit kan Unifil het (zwakke) Libanese leger assisteren. Om die reden pleit Israël er al jaren voor Unifil een mandaat te geven onder Hoofdstuk VII van het VN-handvest. Dat zou een krachtdadiger optreden mogelijk maken.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant