Maandagmiddag lanceert Nasa naar verwachting ruimtesonde Europa Clipper, de missie die op zoek moet gaan naar leven onder het ijs van Jupiters meest intrigerende maan. Vier vragen over deze bijzondere missie.
1. Waarom zijn wetenschappers zo geïnteresseerd in Jupiter-maan Europa?
Sciencefictionfilms als 2010: The Year We Make Contact en Europa Report spelen zich erop af, en populairwetenschappelijke boeken en tijdschriften schrijven er al decennialang watertandend over: Jupitermaan Europa, een wereld vol ijs, met een betoverend lijnenspel van barsten en breuklijnen op het oppervlak, en – belangrijker nog – een veronderstelde ondergrondse oceaan.
In die oceaan is in potentie tweemaal zoveel water te vinden als in alle aardse oceanen bij elkaar opgeteld. En, net zo belangrijk: al dat vloeibare water zou best eens alle essentiële bouwstenen kunnen bevatten die er op aarde voor zorgden dat leven ontstond.
Zie daar de reden voor een decennialange wetenschappelijke fascinatie voor deze plek, kosmisch gezien slechts een steenworp verderop. Toch wordt Europa Clipper pas de eerste sonde die deze fascinerende waterwereld in meer detail gaat bestuderen. En met stip bovenaan de wensenlijst, het antwoord op die ene vraag: zijn we alleen in het universum?
Toch is het onwaarschijnlijk dat Europa Clipper daarop al het definitieve antwoord vindt, waarschuwt Nasa. Veel waarschijnlijker is het dat de sonde met zijn uitgebreide verzameling wetenschappelijke meetapparatuur zal bevestigen dat de Jupitermaan inderdaad een van de meest beloftevolle plekken is voor het bestaan van buitenaards leven in ons zonnestelsel.
Over de auteur
George van Hal is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
2. Waar gaat Europa Clipper precies naar kijken?
Vragen waarop de sonde wél antwoord kan vinden, zijn namelijk van een andere categorie. Denk aan vragen als: zitten er inderdaad complexe organische moleculen, de bouwstenen van het leven, in de ondergrondse oceanen van Europa? Of: zijn de condities op de maan de afgelopen vier miljard jaar, sinds het ontstaan van het zonnestelsel, een beetje stabiel geweest? Met andere woorden: heeft het leven er een fatsoenlijke kans gekregen om te ontstaan en te evolueren?
Om die vragen te kunnen beantwoorden, heeft de sonde een hele trits wetenschappelijke instrumenten aan boord, van een radarsysteem dat het binnenste van de ijslaag die Europa bedekt in kaart kan brengen, tot een zogeheten massaspectrometer die aan de atmosfeer van Europa én aan de gassen die vanuit Europa richting ruimte sijpelen kan ‘snuffelen’ om daarvan de chemische samenstelling in kaart te brengen.
3. Was er niet al een andere missie onderweg naar de manen van Jupiter?
Zeker: de Europese ruimtesonde Juice (Jupiter Icy Moons Explorer) vertrok vorig jaar al op weg naar de grootste planeet uit het zonnestelsel en arriveert daar in 2031. Europa Clipper arriveert echter al in 2030 bij de gasreus, eerder omdat de Amerikaanse sonde onder meer met een krachtigere raket wordt gelanceerd.
Ook Juice gaat op bezoek bij maan Europa. Daarnaast doet deze ook twee andere manen aan, Callisto en Ganymedes. Die laatste twee krijgen van Juice de meeste aandacht: de sonde voert zo’n twaalf passages uit langs Ganymedes, en zo’n 21 langs Callisto. Langs Europa vliegt Juice slechts tweemaal.
Europa Clipper heeft het vizier, met andere woorden, veel steviger op alleen Europa gericht – waar het 49 keer langs vliegt – en heeft bovendien een veel sterkere focus op de zoektocht naar buitenaards leven.
Daartoe moest het ruimteschip zichzelf overigens wel steviger tegen straling beschermen dan Juice. Gasreus Jupiter wordt namelijk omringd door een krachtig magneetveld, zo’n twintigduizend maal sterker dan dat van de aarde, en Europa bevindt zich dichter bij Jupiter dan bijvoorbeeld Ganymedes.
Het magneetveld vangt en versnelt geladen deeltjes die door de omringende ruimte buitelen, deeltjes die vervolgens het ruimteschip kunnen beschadigen. Vandaar dat Europa Clipper de meest gevoelige elektronica heeft ingepakt in een speciaal voor de missie ontwikkelde stralingskluis gemaakt van dik aluminium.
Hoewel de gekozen route de passages van Europa Clipper door de gebieden met de heftigste straling minimaliseert, ontvangt het ruimteschip tijdens elke passage van de maan het stralingsequivalent van een grove zeven miljoen röntgenfoto’s in het ziekenhuis.
4. Heeft Nederland nog bijgedragen aan deze Amerikaanse missie?
De zonnepanelen van Europa Clipper zijn gemaakt bij ruimtevaartbedrijf Airbus in Leiden. Die zonnepanelen moesten naar verhouding groot en efficiënt zijn om ook zo ver van de zon nog voldoende energie op te vangen om de missie te kunnen voltooien. De zonnekracht bij Jupiter is vanwege zijn afstand namelijk slechts zo’n 4 procent van die bij de aarde.
In uitgeklapt formaat is de sonde – inclusief panelen en antennes – zo’n 30,5 meter lang en 17,6 meter breed. Het is daarmee het grootste ruimteschip dat Nasa ooit ontwikkelde voor een planetaire missie.
Ook aan boord van het naar verhouding reusachtige ruimteschip zijn de namen van 2,6 miljoen mensen uit zo’n beetje alle landen van de wereld. In Nederland stuurden bijna 21 duizend mensen hun naam in.
Al die namen staan gegraveerd op een plaat als mede-ondertekenaars van een gedicht van de Amerikaanse dichter Ada Limón, dat verwijst naar wat maan Europa en de aarde gemeen hebben: de overvloedige aanwezigheid van water.
Tot slot reist op de elektronica ook een afbeelding mee van het geluidsgolfpatroon van het woord ‘water’ in meer dan honderd talen, waaronder het Nederlands.
Source: Volkskrant