Onder leiding van oud-partijleider Ad Melkert betoogden bekende PvdA’ers dat de samenwerking met GroenLinks niet heilzaam is. Daarmee doen ze de realiteit geen recht aan, betoogt Frans Leijnse.
Mijn oud-collega PvdA-Kamerlid Ad Melkert en zijn vrienden leggen in de Volkskrant van 10 oktober uit waarom zij de samenwerking tussen PvdA en GroenLinks afwijzen en menen dat de PvdA beter alleen kan blijven staan. Over de ‘feiten’ en interpretaties waarmee zij hun stelling onderbouwen valt veel te zeggen. Misschien wordt de geschiedenis van de laatste decennia sociaaldemocratische politiek hier wel wat te eenzijdig belicht vanuit het eigen gelijk. Maar dat laat ik graag voor hun rekening.
Waar we het over eens zijn, is dat de PvdA zijn oude arbeidersachterban is kwijtgeraakt en beeldbepalende thema’s als armoede, sociale ongelijkheid, kansenongelijkheid, woningnood en goed onderwijs is kwijtgeraakt aan andere partijen.
Over dit artikel
Frans Leijnse is oud-parlementariër en kabinetsinformateur, ruim vijftig jaar sociaaldemocraat en PvdA-lid
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De halvering van de PvdA bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2002 laat zien dat dit proces al in de jaren negentig onder Wim Kok, Ad Melkert en Felix Rottenberg is ingezet en dat de kiezers dat heel goed begrepen hebben. Na reparatiewerk onder Wouter Bos en Job Cohen bereikte de geleidelijke afbraak van de sociaaldemocratie een definitief hoogtepunt in het kabinet Rutte II.
De historische verkiezingsnederlaag van 2017 (van 38 naar 9 zetels) liet wederom zien dat de kiezer bij het beeld van de PvdA als bestuurlijke middenpartij vooral de overweldigende neiging kreeg zo hard mogelijk weg te lopen.
Melkert cum suis suggereren nu in hun opiniestuk dat de oorzaak van deze werdegang is gelegen in een te linkse koers van de PvdA waardoor de partij steeds meer een ‘klimaatpartij’ zou zijn geworden. Om verdere teruggang nu te voorkomen zou de partij naar het midden moeten zwenken en GroenLinks links laten liggen.
Eerlijk gezegd geloof ik dat weinig PvdA’ers, ook van de oude garde, dit zo voelen. Algemener is de opvatting dat het weglopen van de grote groep kiezers met minder opleiding, inkomen, woongenot, gezondheid en bestaanszekerheid vooral te maken heeft met de vage middenkoers van de PvdA, zoals het ‘afschudden van de ideologische veren’ (Wim Kok), het meegaan in de neo-liberale verheerlijking van de vrije markt, de privatisering en afbraak van publieke diensten, het terugtreden van de overheid en tenslotte de medeplichtigheid van PvdA-bewindslieden aan sociale drama’s als het toeslagenschandaal en de afbraak van de sociale werkvoorziening.
Need we say more?
Maar dat is het verleden, waar gaat het nú om? De waarheid is dat de gigantische nederlaag van 2017, het uitblijven van diepgaande zelfreflectie bij de PvdA-leiding daarna en het (dus) uitblijven van enig herstel bij de Kamerverkiezingen van 2021, voor een groep jongere PvdA’ers aanleiding is geweest een diepgaande koerswijziging te agenderen.
In die tijd vonden een aantal twintigers en dertigers, actief in PvdA en GroenLinks, elkaar in een gezamenlijke actiegroep RoodGroen. Deze groep benadrukte de overeenkomsten tussen de twee linkse partijen en pleitte voor een gezamenlijke politieke koers uitmondend in een samenvoeging van de partijen. Zij geloofden niet dat doorgaan op een weg waarin de PvdA met 9 zetels in de Tweede Kamer, en Groen Links met 8 zetels, een deel van hun tijd besteden aan het elkaar beconcurreren, veel nieuwe kiezers zou opleveren.
Kiezers zijn niet zo geïnteresseerd in het sektarisme van de microverschillen.
De inzet van de jongeren van RoodGroen is een succes geworden. In zorgvuldig afgewogen stappen hebben zij het kader en de leden van PvdA en GroenLinks ervan weten te overtuigen dat de toekomst is voor samenwerking en verbreding van het linkse geluid. Dat leidde in een drietal ledenraadplegingen tot overweldigende meerderheden voor verdergaande samenwerking, als gevolg waarvan nu in de landelijke politiek PvdA en GroenLinks met één mond spreken.
Bij de Kamerverkiezingen van november 2023 konden de kiezers voor het eerst hun stem uitbrengen op een gezamenlijke GL-PvdA-lijst. De uitslag was niet de nederlaag zoals Melkert cum suis het proberen voor te stellen. Integendeel: de combinatie steeg in de peilingen tot boven de 30 Kamerzetels en kwam uiteindelijk uit op 25, bijna 50 procent meer dan de 17 zetels die de partijen afzonderlijk rijk waren.
Tegelijk begonnen de ledentallen van beide partijen voor het eerst in tijden weer flink toe te nemen, herleefden de partijcongressen en kwamen in veel afdelingen meer jongeren naar voren.
Melkert cum suis hebben gelijk als zij opmerken dat daarmee de oude arbeidersachterban nog niet terug is, en dat ook het sociaaldemocratisch gedachtegoed nog een grondige modernisering kan gebruiken om weer een politieke leidraad te worden. Daarvoor is nu vooral nodig dat de nieuwe combinatie een inspirerend toekomstgericht programma opstelt dat de schrijnende maatschappelijke problemen van het moment met realisme aanpakt.
Ik heb er onlangs in De Correspondent voor gepleit zo’n toekomstprogramma vooral door jongeren te laten schrijven: zij hebben nog een toekomst voor zich en willen daar graag over beschikken.
Als de sociaaldemocratie (eindelijk) zijn kracht en visie op de toekomst van onze samenleving hervindt in een door de jongeren van PvdA en GroenLinks ontworpen politiek programma, kan de verbinding met het midden van de Nederlandse politiek (D66, NSC, CDA, CU, Volt) op een zinvolle en inhoudelijke manier worden gemaakt. Dan kan er een centrumlinks blok ontstaan dat zijn aantrekkingskracht niet alleen vindt in reactie op extreemrechts, maar vooral in een eerlijk regeerprogramma voor nu en de toekomst. Voor minder komen de kiezers van links en het midden niet terug.
Zo’n blok, met een helder stembusakkoord vooraf, is het enige dat in deze donkere tijden nog uitzicht biedt op een politieke meerderheid in Den Haag. En daarmee het enige realistische alternatief voor de rechtse poppenkast van Wilders en Schoof.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant