De Oekraïense president Zelensky reist opnieuw de Europese hoofdsteden af op zoek naar steun voor zijn ‘overwinningsplan’. Maar Zelensky moet vechten tegen westerse scepsis.
Vanwege orkaan Milton gelastte president Biden een staatsbezoek aan Berlijn af, inclusief een topontmoeting met westerse leiders en president Zelensky over diens ‘overwinningsplan’ en verdere materiële steun. Het is begrijpelijk vanuit de Amerikaanse politieke context, maar ook symbolisch voor een wrede tegenstelling die zich openbaart in de oorlog: terwijl Rusland alles in de strijd werpt om richting zijn doel te kruipen, zijn er volop signalen dat het Westen de moed (en aandacht) voor de oorlog verliest.
In het gedroomde Oekraïense scenario zouden westerse leiders dit weekend het groene licht geven om eindelijk militaire doelen dieper in Rusland aan te vallen met westerse raketten. Kortom, terugslaan tegen Ruslands effectiefste wapen: de zware glijbommen die Oekraïense verdedigingslinies wegblazen. Ook zou er veel meer hulp worden toegezegd en duidelijkheid komen over toetreding tot de Navo.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Maar ook als de top in Berlijn wél was doorgegaan, waren deze wensen niet in vervulling gegaan. Want het tegenovergestelde gebeurt: president Biden is niet gezwicht voor Oekraïense en Frans-Britse pleidooien om militaire doelen dieper in Rusland te mogen aanvallen; de steun uit de VS en Europa zit niet in een opwaartse maar neerwaartse trend; in Europese landen (ook Nederland) neemt de gastvrijheid jegens Oekraïense vluchtelingen af; en Navo-lidmaatschap voor geheel Oekraïne of alleen het vrije deel ervan ligt momenteel absoluut niet in het verschiet.
Amerika’s hoogste militair, generaal Charles Q. Brown Jr. zei deze week dat het overwinningsplan deels bestaat uit ‘zaken waar de Oekraïners al om gevraagd hebben’ en dat nu wordt bezien welke elementen mogelijk zijn. ‘We zullen met de Oekraïners om tafel moeten om te kijken wat je echt kunt doen, afgezet tegen wat er op het lijstje staat’. Hij herinnerde er ook aan dat bondgenoten het niet eens zijn over wanneer Oekraïne kan toetreden tot de alliantie.
Alles wijst er dus op dat Zelensky’s ‘overwinningsplan’, zeker op dit moment, geen kans van slagen heeft – wat de vraag oproept of het verstandig was zulke hoge verwachtingen te wekken. Maar Zelensky ziet geen andere optie dan vechten om meer steun en aandacht. Want de realiteit voor de Oekraïeners is dat er precies op dit cruciale moment minder over de oorlog in Oekraïne wordt bericht.
De westerse aandacht is gericht op de crisis in het Midden-Oosten en op interne ontwikkelingen: verkiezingen in Amerika en grote politieke malaise in Duitsland en Frankrijk. Dat Rusland steeds vaker Oekraïense gevangenen standrechtelijk executeert, individuele burgers in steden aan de frontlinie terroriseert met drone-aanvallen, en de bevolking in bezette gebieden dwingt tot ‘russificatie’ en tot het opnemen van de wapenen tegen de Oekraïense strijdkrachten dringt steeds minder door in westerse landen.
Wat wel doordringt zijn berichten over Russische terreinwinst, die in het Westen de oproepen tot ‘onderhandelingen’ voeden – hoezeer je die winst ook kunt relativeren en hoe onrealistisch het vooruitzicht van onderhandelingen op dit moment ook is. Ook het Kremlin zelf zegt voortdurend dat het eigenlijk alleen over de facto capitulatie wil praten, inclusief regimeverandering. Tegelijkertijd hameren experts als de Russische politicoloog Tatiana Stanovaja erop dat Poetin zijn doelen in Oekraïne niet gaat opgeven, ook al zijn de kosten om ze te bereiken torenhoog en worden ze steeds hoger.
Aan de andere kant: misschien begrijpelijk dat Russen onderhand geloven in de almacht van Poetin en dat alles wat hij wil uiteindelijk gebeurt. Maar vrije landen komen uit een andere traditie, waarin dit soort dwingelandij vaak geaccepteerd wordt, maar soms het besef doorbreekt dat de prijs van nietsdoen onaanvaardbaar hoog is. Dat sluimerende debat is op de achtergrond nog steeds aan de gang.
De historicus Anne Applebaum, die als geen ander weet hoe dicht almacht en onmacht bij elkaar liggen in autoritaire landen, verwijt westerse politici een ‘gebrek aan voorstellingsvermogen’, namelijk dat Rusland in Oekraïne gestopt kán worden – iets wat de innovatieve Oekraïners al herhaaldelijk hebben bewezen. Applebaum: ‘De Russen moeten overtuigd worden dat het vechten moet stoppen, want zij willen de oorlog niet beëindigen.’
Hoe het ook zij, er moet onderscheid worden gemaakt tussen Poetins doelen en de verwezenlijking ervan. Rusland lijdt astronomische verliezen – nu geschat op 1.200 soldaten per dag, naast werkelijk enorme materiële verliezen – om zijn gestage terreinwinst te boeken. Experts vragen zich af hoelang Rusland dat nog vol kan houden. Nico Lange, een gezaghebbende Duitse expert, zegt in The Economist dat Rusland nu vooral succes boekt in de ‘informatieruimte’, door met succes een westers publiek ervan te overtuigen dat Oekraïne niet kan winnen. Dat dient vervolgens als excuus voor westerse politici om Oekraïne niet te geven wat het nodig heeft om wél succes te boeken. Een dodelijke vicieuze cirkel.
De afzwaaiende Navo-chef Jens Stoltenberg zegt dat veel ellende had kunnen worden voorkomen als de bondgenoten al veel eerder veel meer militaire steun aan Oekraïne hadden gegeven, ook vóór de grote invasie. Maar deze houding van pas iets doen als het eigenlijk al bijna te laat is, regeert nu nog net zo hard.
The Guardian citeert een hoge westerse functionaris die zegt dat er wellicht ‘een tweede schok’ nodig is om de bondgenoten, de Europeanen voorop, wakker te schudden. Zoals een plotselinge instorting van Oekraïense linies. Of een overwinning van Donald Trump, de man die blijkens een recente onthulling sinds zijn aftreden zeven keer met Poetin zou hebben gebeld. Verdeeldheid heeft de Europese ambities voor grootse defensieplannen die nog niet zo lang geleden serieus werden besproken, om zeep geholpen. Wat rest is lijdzaam afwachten wie de Amerikaanse presidentsverkiezingen zal winnen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant