De koning opende donderdag het nieuwe hoofdkantoor van DPG Media in Amsterdam. Dat is opmerkelijk tegen de achtergrond van een lange geschiedenis van fricties tussen het koningshuis en journalisten.
Op 27 november 1999 diende de toenmalige koningin Beatrix, op bezoek bij het Genootschap van Hoofdredacteuren, haar gastheren een ferme oorwassing toe. Het niveau van de journalistiek in Nederland was bedenkelijk afgenomen, meende het staatshoofd. De media zouden te veel onder invloed staan van de commercie en voorzagen de lezers bij voorkeur van hapklare brokken.
‘De leugen regeert’: zo werd haar kritiek naderhand samengevat. Deze veelvuldig geciteerde opmerking zou betrekking hebben gehad op een specifieke column, maar werd geïnterpreteerd als een oordeel over de Nederlandse journalistiek in het algemeen. Dat oordeel kreeg veel weerklank, ook binnen de journalistiek: De leugen regeert luidde de naam van een televisieprogramma over de journalistieke praktijk dat van 2000 tot 2009 door de VARA werd uitgezonden.
Over de auteur
Sander van Walsum schrijft over geschiedenis voor de Volkskrant en recenseert non-fictie.
Afgelopen donderdag, bijna 25 jaar na de geruchtmakende uitspraken van zijn moeder, kwam koning Willem-Alexander naar Amsterdam voor de ingebruikneming van Mediavaert: het Nederlandse hoofdkantoor van DPG Media, de uitgever van onder andere de Volkskrant. Een opmerkelijke gebeurtenis, beaamt de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). De koning legt weliswaar veel belangstelling aan de dag voor ‘de journalistieke sector’, maar het openen van een mediagebouw is voor hem een novum.
In 1965 werd de opening van het nieuwe onderkomen van de Volkskrant aan de Wibautstraat nog verricht door de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, Pieter Bogaers. De ingebruikneming van het INIT-gebouw, waar de redacties van de Volkskrant en andere DPG-kranten van 2005 tot 2024 waren gehuisvest, ging niet gepaard met ‘een bijzondere happening’, zegt Pieter Broertjes, voormalig hoofdredacteur van de Volkskrant, desgevraagd.
De komst van de koning naar Mediavaert is ook van belang omdat de relatie tussen de Nederlandse media en het Koninklijk Huis bijna onontkoombaar is getekend door frictie en belangentegenstellingen. Enerzijds hebben ze elkaar nodig, anderzijds begrenst de RVD als zaakwaarnemer van het Koninklijk Huis de openbaarheid waaraan de media hun bestaansrecht ontlenen. Hier lag de origine van vrijwel alle botsingen tussen beide instituten in de laatste decennia.
Het gangbare beeld is dat van cameraploegen en fotografen die zich verdringen rondom onwillige vorsten. ‘Wilt u weggaan? U bent zó onhebbelijk’, voegde de toenmalige koningin Beatrix hun in 1998 toe tijdens een bezoek aan het door watersnood getroffen Meppel. Willem-Alexander beging in de ogen van zijn ouders vermoedelijk geen grote zonde toen hij, als jongetje, de pers met propjes beschoot vanaf het bordes van paleis Soestdijk, of toen hij, op bezoek in Ierland, de pers tot ‘oprotten’ maande.
Over deze rubriek
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
Eigenlijk liepen alleen tijdens de Duitse bezetting de belangen en de opvattingen het Koninklijk Huis en de (niet-collaborerende) media min of meer synchroon. Deze consensus ijlde nog geruime tijd na. De pers stelde zich zeer terughoudend op bij de verslaggeving van nieuwsfeiten die het Koninklijk Huis onwelgevallig waren.
Over de frictie binnen de koninklijke familie rondom de gebedsgenezeres Greet Hofmans gingen de Nederlandse kranten pas schrijven nadat het Duitse weekblad Der Spiegel hieraan in 1956 een coverstory had gewijd – op instigatie van prins Bernhard. Met onverholen tegenzin refereerden journalisten die in 1966 verslag deden van het huwelijk van toenmalig kroonprinses Beatrix en Claus van Amsberg aan de rookbommen die bij deze gelegenheid door ‘relbeluste jongeren’ waren ontstoken.
In latere decennia legde deze ‘hermelijnkoorts’ het af tegen het belang van de openbaarheid. Zo kon prins Bernhard in 1976 worden overvallen door de vraag van KRO’s Willibrord Frequin of hij metterdaad steekpenningen had aanvaard van vliegtuigfabrikant Lockheed. Uit de reactie van de prins bleek dat hij de nieuwe verhoudingen nog niet had aanvaard: ‘Ben je nou belazerd?’
Vooral in hun omgang met het Koninklijk Huis geven journalisten graag blijk van hun onafhankelijkheid. Een door koningin Beatrix samengestelde tentoonstelling in het Stedelijk Museum in Amsterdam werd door de Volkskrant als een vertoning van wansmaak afgeserveerd. Máxima werd tijdens haar kennismaking met de pers demonstratief koel werd bejegend.
De Volkskrant bracht de koningin in 2004 in verlegenheid met publicaties over onthullende gesprekken die Pieter Broertjes en diens adjunct Jan Tromp gedurende vier jaar met prins Bernhard hadden gevoerd. Tegen die achtergrond kan het bezoek van koning Willem-Alexander aan Mediavaert als blijk van goede wil worden opgevat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant