De Hongaarse Lily Ebert werd geridderd en schreef een bestseller op haar 98ste. Ze vertelde het verhaal van haar familie, en van miljoenen anderen.
‘Mijn nummer is A-10572’, zegt Lily Ebert terwijl ze haar onderarm laat zien aan 24 miljoen kijkers. ‘Ze noemden me niet bij mijn naam. We werden als nummers behandeld.’ Op TikTok vertelt de hoogbejaarde Hongaarse over wat ze meemaakte in concentratiekamp Auschwitz.
In juli 1944 werd Ebert, toen 20 jaar, met haar familie op de trein naar Auschwitz-Birkenau in Polen gezet. Bij aankomst in het concentratiekamp werden Ebert en haar zussen Renee en Piri geselecteerd voor dwangarbeid. Hun moeder Nina, jongere broertje Bela en zusje Berta zagen ze nooit meer terug.
Over de auteur
Dana Holscher is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
In de barakken van Auschwitz deed Ebert een belofte aan zichzelf, scheef ze in haar in 2021 verschenen memoires. Haar zusje, broertje en moeder zouden niet voor niets gestorven zijn: Ebert zou hun verhaal vertellen, en dat van degenen die niemand hadden om over ze te vertellen.
Ze hield zich aan haar voornemen. Het boek over Eberts leven stond wereldwijd op de bestsellerlijsten. Ze sprak op scholen, voor het Britse parlement en was bij de oprichting van het Britse centrum voor Holocaustoverlevenden. Ze ontmoette de Britse koning Charles, die haar persoonlijk feliciteerde met haar honderdste verjaardag. Voor haar bijdragen aan de voorlichting over de Holocaust werd ze vorig jaar geridderd. Ebert overleed afgelopen woensdag op 100-jarige leeftijd in haar woonplaats Londen.
Lily Ebert werd als Lívia Engelman geboren in 1923 in het Hongaarse plaatsje Bonyhád. Haar vader Ahron Engelman was textielverkoper, Lily was een van zes kinderen in het orthodox-joodse gezin. In haar memoires, in het Nederlands uitgegeven als Lily’s belofte, beschrijft Ebert een idyllische jeugd. Daar kwam abrupt een einde aan toen Hongarije in 1944 werd ingenomen door de Duitsers.
In mei dat jaar moesten Lily en haar familie met zo’n 1.200 andere Joodse inwoners van Bonyhád op stel en sprong hun huis verruilen voor een getto. ‘We dachten dat we maar een paar dagen weg zouden zijn, hoogstens een paar weken’, tekent Ebert op. ‘We hadden geen idee dat we nooit meer terug zouden komen.’
Enkele maanden later werd de familie naar Auschwitz gedeporteerd. Ebert beschrijft het concentratiekamp in een interview uit 2012 als een ‘moordfabriek’. De geur van de verbrandingsoven staat haar nog helder voor de geest.
Vanuit Auschwitz werden Lily en haar zussen in oktober 1944 naar een werkkamp gestuurd in Altenburg, Duitsland. In het kamp, dat onderdeel was van concentratiekamp Buchenwald, moesten de gevangenen munitie produceren. In april 1945 werden ze bevrijd door Amerikaanse geallieerde soldaten.
Dat ze haar tatoeage uiteindelijk via TikTok aan miljoenen kijkers wereldwijd zou tonen, had Eberts achterkleinzoon Dov Forman (20) een paar jaar geleden nooit gedacht. ‘Het was een taboe in onze familie’, vertelt Forman in 2022 aan tafel bij ochtendshow Good Morning Britain.
‘Toen een vriend van mij kwam eten, vroeg hij haar uit het niets naar haar tatoeage. Ik weet nog hoe ze langzaam haar mouw opstroopte. Op dat moment realiseerde ik me pas echt: zij was daar, in Auschwitz-Birkenau, waar de nazi’s 1,1 miljoen mensen vermoordden’, aldus Forman.
Eberts heldenstatus op sociale media begon met een tweet van Forman, één van Eberts 38 achterkleinkinderen. In juli 2020 plaatste hij een foto van een bankbiljet dat zijn overgrootmoeder bij haar bevrijding van een Amerikaanse soldaat had gekregen.
De soldaat, Hayman Shulman, had er een bemoedigende boodschap op geschreven: ‘De start van een nieuw leven. Veel geluk en voorspoed.’ Na een retweet van het Auschwitz Memorial Museum ging de foto de wereld over. Het bericht bracht Ebert zelfs in contact met de familie van Shulman, haar bevrijder.
Twitter bericht wordt geladen...
Aangemoedigd door de online stroomversnelling maakte Forman in 2021 een TikTokaccount aan voor zijn overgrootmoeder. In de korte video’s die ze sindsdien op het account plaatsten, vertelde Ebert over haar herinneringen aan het concentratiekamp. Ook beantwoordde ze vragen van kijkers: ‘Hoe deed je het met maandverband als je ongesteld was?’ Eberts antwoord, openhartig: ‘De meeste vrouwen werden niet ongesteld. Onze lichamen waren te zwak.’
Na de oorlog maakte Ebert omzwervingen door Duitsland, Zwitserland en Israël. In Tel Aviv werkte ze in een matrassenfabriek en ontmoette ze haar echtgenoot Shmuel Ebert, die ook uit Hongarije kwam. Ze kregen drie kinderen en verhuisden in de jaren zestig naar Londen. Sinds de jaren negentig zette Ebert zich in voor Holocaustvoorlichting.
De Britse premier Keir Starmer sprak woensdag zijn condoleances uit in reactie op Eberts overlijden. ‘In Auschwitz deed Lily de beroemde belofte haar verhaal aan de wereld te vertellen. Nu moeten wij onze belofte aan haar waarmaken. We zullen zorgen dat haar boodschap doorklinkt naar volgende generaties.’
Dat is precies wat haar achterkleinzoon Dov gaat doen, zegt hij. ‘Het is onze collectieve verantwoordelijkheid om deze verhalen te blijven delen.’
3 X Lily Ebert
‘Een buitengewoon sterke geest, veerkrachtig, en moedig.’ - De Britse koning Charles III
‘Het toppunt van kracht en vastberadenheid.’ - Karen Pollock, directeur van de Stichting Holocausteducatie
‘Een buitengewone dame, en een eer om tijd met haar door te brengen.’ - Rishi Sunak, voormalig premier van het Verenigd Koninkrijk
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant