De Amerikaanse staat Florida wordt opgeschrikt door orkaan Milton. NU.nl-lezers vroegen zich onder meer af: hoe ontstaat een orkaan precies en wat is het verschil met een tornado? Hylke de Vries, klimaatonderzoeker van het KNMI, beantwoordt de meestgestelde vragen.
Hoe ontstaat een orkaan? En waardoor ontstaat hij op die specifieke plek?
"Orkanen ontstaan altijd boven zee en alleen op plekken waar het zeewater warm genoeg is. Ruwweg is dat bij meer dan 26 graden Celsius. Een bekende plek voor het ontstaan van orkanen is de westkust van tropisch Afrika. Daar drijven regelmatig grote buienclusters en onweerssystemen van het vasteland de Atlantische Oceaan op. Boven de zee kunnen die systemen uitgroeien tot tropische cyclonen, ook wel orkanen genoemd."
"Het verdampende zeewater in warme gebieden is als brandstof voor een orkaan. De warme lucht stijgt snel op, koelt af en condenseert dan. Oftewel: het gaat regenen. Hierbij komt veel warmte vrij die vervolgens wordt omgezet in wind. Dus hoe warmer de zee, hoe sterker de orkaan in theorie kan worden."
"Je ziet dat een orkaan niet steeds op dezelfde plek blijft. Door passaatwinden verplaatst de orkaan zich naar het westen richting de Cariben en de Amerikaanse oostkust, en ook geleidelijk richting het noorden. Soms zwaait hij af richting Europa."
"Op die reis kan de orkaan nog krachtiger worden als het water warm genoeg blijft en de grootschalige weersomstandigheden dat toelaten. Als orkanen aan land komen, valt de voornaamste energiebron (het verdampende warme oceaanwater) grotendeels weg. Hierdoor neemt de orkaan boven land meestal snel in kracht af."
Wat is het verschil tussen een tornado en een orkaan?
"Het zijn verschillende weersverschijnselen, die beide met veel wind gepaard gaan. Zo kunnen orkanen wel honderden kilometers groot worden - zo groot, dat je ze zelfs vanuit een ruimtesatelliet zou kunnen zien. Een orkaan kan zo een heel deel van de staat Florida treffen. Een tornado is veel kleiner en ook de levensduur is korter. Die ontstaat vaak boven land in de buurt waar warme en koude lucht botsen, maar kan ook voorkomen in de buurt van orkanen."
Hoe vaak komt een orkaan als Milton voor? Kan dat door bijvoorbeeld klimaatverandering in de toekomst vaker gebeuren?
"Milton is een extreem zware orkaan met enorm hoge windsnelheden. Zulke zware orkanen komen minder vaak voor dan de minder zware varianten. Door klimaatverandering verwachten we dat relatief meer orkanen zullen doorgroeien tot zware orkanen. Daarnaast zullen er altijd in het ene jaar meer orkanen zijn dan in het andere jaar. Dat heeft te maken met de omstandigheden die steeds weer - een beetje - verschillen. Denk hierbij aan de zeewatertemperatuur of de sterkte en richting van de windpatronen. Ook El Niño is een belangrijke factor in de regio."
"De periode tussen juni en eind oktober noemen we het Atlantisch orkaanseizoen. Dan is er een verhoogde kans op orkanen, doordat de temperatuur van de Atlantische oceaan dan pas hoog genoeg is en de winden niet te veel tegenwerken. Heel soms komt het voor dat er wel twee of drie actief zijn boven de Atlantische oceaan. Maar er kunnen ook orkanen voorkomen in de andere tropische wateren, zoals bij de Filipijnen."
"Het is volgens wetenschappers nog niet duidelijk of het totale aantal orkanen erg verandert in een opwarmend klimaat. Wel wordt verwacht dat het aandeel zware orkanen zal toenemen. Maar dat hangt er ook van af tot in hoeverre de veranderingen in de bovenlucht de orkanen tijdens het ontstaan kunnen verstoren."
"Door klimaatverandering zien we nu al dat orkanen steeds natter worden, doordat er meer vocht in warmere lucht kan zitten. Er zijn aanwijzingen dat de orkanen in bepaalde gebieden langzamer gaan bewegen door klimaatverandering. Hoe langzamer een orkaan beweegt, hoe meer regen er lokaal in korte tijd valt. Dit leidt al snel tot meer en zwaardere impact, zoals overstromingen."
Kan Nederland ook zulke heftige stormen verwachten?
"De wateren rondom Nederland zijn gelukkig kouder dan in de buurt van bijvoorbeeld Florida. Doordat het zeewater hier zo koud is - of liever gezegd: niet zo warm - zal een tropische orkaan op weg richting Europa van vorm veranderen. Zijn voornaamste brandstof (het verdampende zeewater) wordt hem immers afgenomen. Hierdoor zwakt de orkaan af, maar kan hij ook weer versterken door windpatronen verder van de evenaar vandaan, zoals in een zogeheten straalstroom. Dat is een gordel van hele sterke winden boven de atmosfeer."
"Naar verwachting zal de temperatuur van het water rond Nederland deze eeuw niet zó warm worden dat orkanen, zoals we die nu bij Florida zien, Nederland op volle sterkte bereiken. Maar doordat het water wel steeds warmer wordt - en ook in onze gebieden - houden de 'afzwaaiers' wel steeds een beetje meer energie over. In 2017 kwam orkaan Ophelia in Ierland aan land, terwijl die tot kort daarvoor nog een orkaan van de vierde categorie (op een schaal van vijf) was. Een heel sterke storm dus. En orkaan Kirk was vorige week gedurende enkele dagen heel sterk en ging in de eerdere verwachting recht op Nederland af, weliswaar in zwakkere vorm. In die zin is het alarmerend genoeg dat voormalige tropische orkanen deze kant op komen."
Source: Nu.nl algemeen