"Ik weet niet of Beatrix de leukste is, maar ze is zeker de knapste." In 1985 legde kunstenaar Andy Warhol onze oud-koningin en drie van haar collega's vast in zijn herkenbare popartstijl. De portretten zijn vanaf zaterdag te zien in Paleis Het Loo.
"Ik wil zo beroemd worden als de koningin van Engeland", zegt Warhol als jonge kunstenaar. Jaren later wordt hij op het idee gebracht om Elizabeth en de drie andere heersende koninginnen te vereeuwigen. Dat zijn Beatrix, Margrethe II van Denemarken en de koningin van Eswatini (voorheen bekend als Swaziland).
Warhol doet dit op aanraden van een kennis, de Amsterdamse galeriehouder George Mulder. Hij noemt het project Reigning Queens. "Warhol wilde graag een project maken dat bedoeld was voor de Europese markt", legt Hanna Klarenbeek uit. Zij werkt als conservator bij Paleis Het Loo en weet alles over de tentoonstelling Queens by Andy Warhol.
Warhol benadert alle vier de koninginnen. Beatrix is de enige die enthousiast reageert. Haar officiële staatsiefoto, gemaakt door fotograaf Max Koot, wordt gebruikt voor de zeefdrukken.
"Beatrix wilde graag van tevoren een proefdruk zien", vertelt Klarenbeek. "Nadat ze die onder ogen had gekregen, zou ze hebben gezegd dat er 'wat meer Warhol, en wat minder Beatrix' in mocht."
Warhol maakt zijn beroemde popart met fotografische zeefdruk, waarmee de prints in grote aantallen gemaakt kunnen worden. Hierbij kiest de kunstenaar een herkenbare foto uit. Bij elke zeefdruk kan hij iets veranderen, bijvoorbeeld de intensiteit van de gebruikte inkt en de schaduwen. Elk exemplaar wordt voorzien van andere, opvallende kleuren.
Warhol creëert zijn bekendste werk in de jaren zestig. Daarop is Marilyn Monroe afgebeeld, vlak voordat zij overleed. Hij maakt verschillende afdrukken van een iconische foto van haar, die hij later nabewerkt. Met zijn popartkunst benadrukt Warhol de oppervlakkigheid van de celebritycultuur. "Hoe vaker je precies hetzelfde beeld ziet, hoe minder betekenis het krijgt", zegt de kunstenaar. Hij wil overbrengen dat beroemdheden eerder als product dan als mens worden gezien.
"Warhol was de pionier van de popart", zegt Klarenbeek. "Hij maakte kunst als iets voor iedereen, in grote oplages. Zo versmolt hij hoge en lage kunst met elkaar."
Van elke koningin worden vier verschillende kleurencombinaties gemaakt, zestien in totaal, die in een oplage van veertig stuks op de markt komen.
Ook is er een 'royal edition' van de popartwerken gemaakt, waarbij er diamantstof op de contourlijnen is aangebracht. Dit zijn fijngemalen stukjes glas, waardoor de portretten glinsteren. Deze werken werden in 1986 gekocht door de toenmalige directeur van Paleis Het Loo. "Andy was heel verheugd over het feit dat zijn werk in een paleis kwam te hangen", aldus conservator Klarenbeek. Warhol zelf heeft de werken niet tentoongesteld gezien: hij overleed begin 1987.
Vanwege het gebruikte diamantstof zijn de werken van Beatrix en haar 'collega's' kwetsbaar. "Ze zijn lichtgevoelig en de kleefkracht van de lijm voor het diamantstof gaat met de jaren achteruit. Om ervoor te zorgen dat de portretten ook aan toekomstige generaties getoond worden, moeten we voorzichtig zijn."
De portretten worden daarom bewaard in speciale prentendozen in CollectieCentrum Nederland. Dat is een groot kunstdepot waar niet-tentoongestelde werken van onder meer Het Loo en het Rijksmuseum liggen. Begin 2025, als de tentoonstelling eindigt, gaan de Warhols daar weer naartoe.
"Uitgelijst in een doos, waar ze wachten tot ze weer mogen shinen", vertelt Klarenbeek. Vanwege de kwetsbaarheid van de portretten kan het even duren voordat ze weer te zien zijn. De Warhols die vanaf donderdag te zien zijn, zijn in 1999 voor het laatst tentoongesteld.
"Het is heel bijzonder dat we een volledige editie hebben", zegt de conservator. "De meeste series zijn uit elkaar gevallen. Het hebben van een Warhol was zo gewild, dat veel prenten die tot een serie behoorden los verkocht werden." Waardevol zijn de werken zeker: vier gesigneerde werken van Beatrix werden in 2021 voor 217.000 euro verkocht.
De series zijn volgens Klarenbeek ook in het bezit van de Europese koninklijke verzamelingen. Ook de Royal Collections in Engeland hebben vier prints van koningin Elizabeth.
"Het zijn de enige portretten in deze collectie die níét in opdracht van de koningin zijn gemaakt. Dat zegt wel iets over de waardering voor Warhols werk. En uiteindelijk is Warhols wens uitgekomen: hij is net zo beroemd geworden als koningin Elizabeth."
De tentoonstelling Queens by Andy Warhol is van 12 oktober 2024 tot 1 januari 2025 te zien op Paleis Het Loo.
Source: Nu.nl algemeen