De Amerikaanse overheid overweegt Google op te breken vanwege zijn monopoliepositie. Het (gedwongen) afsplitsen van takken als Android of Chrome zou een historische beslissing zijn. Maar gaat het ook gebeuren?
Google is een monopolist op de zoekmarkt, oordeelde de Amerikaanse rechter Amit Mehta deze zomer. Om zich aan deze (volgens de rechter illegale) positie te ontworstelen, moet het techbedrijf veranderingen doorvoeren. Het Amerikaanse ministerie van Justitie presenteerde dinsdag een aantal voorstellen die de rechter in overweging zal nemen.
De voorstellen variëren van gedragsveranderingen tot de verplichte verkoop van bedrijfsonderdelen. Het is voor het eerst in lange tijd dat de Amerikaanse overheid zo concreet overweegt een techbedrijf op te breken; dit gebeurde voor het laatst bij Microsoft, ruim twintig jaar geleden. Overigens zonder succes.
Over de auteur
Simoon Hermus is techredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over big tech, kunstmatige intelligentie, sociale media en games.
Volgens Mehta kent Google op de zoekmarkt geen noemenswaardige concurrent. In 2020 werd bijna 90 procent van de zoekopdrachten gedaan via Google, voor mobiele zoekopdrachten is dit zelfs 95 procent. Advertenties en andere producten binnen de zoekomgeving zijn goed voor de helft van de inkomsten van Google. En dus gaat het bedrijf ver om zijn marktaandeel te behouden: in 2021 kreeg alleen Apple al ruim 16 miljard euro om in de Mac- en iOS-browser Safari Google als standaard zoekmachine aan te bieden.
Reden voor de Amerikaanse overheid om in te grijpen. Maar opsplitsen, hoe realistisch is dat? Het lukte bij AT&T in 1984, dat als enige telefonieaanbieder in de VS in zeven regionale en één algemeen bedrijf werd gesplitst. ‘Vriend en vijand zijn het erover eens dat er tien jaar geleden iets meer ruimte voor concurrentie was, waarna bedrijven elkaar alsnog opslokten en de consolidatie weer grotendeels terugkeerde’, zegt Hans Vedder, als hoogleraar mededingingsrecht verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen.
‘Het is verdraaid ingewikkeld om effectieve concurrentie op de markt af te dwingen’, zegt Vedder. Bij Microsoft, dat rond 2000 een monopoliepositie had met Windows en de browser Internet Explorer, mislukte de gedwongen splitsing. De rechter accepteerde Microsofts argument dat het gratis aanbieden van een internetbrowser andere bedrijven niet verhindert er zelf een te ontwikkelen.
Maar de markt waarin Google nu opereert, is fundamenteel anders dan die waarin AT&T en Microsoft zich destijds begaven. In Mehta’s oordeel draait het om netwerkeffecten: de samenhang tussen Google Search, Chrome, Android, YouTube en alle andere producten van moederbedrijf Alphabet.
Zoeken naar informatie, bellen, een route uitstippelen, kijken hoe je een band plakt – het gebeurt voor velen allemaal binnen het ecosysteem van Google (en anders wel dat van Apple). Dat is iets anders dan het plegen van een telefoontje of internetten op een computer. De lessen uit het verleden zijn niet meer vanzelfsprekend ookw van toepassing op het heden.
Net als bij Microsoft is het probleem niet dat Google andere bedrijven belet om een eigen besturingssysteem voor smartphones te maken of een zoekmachine te starten. Volgens Vedder is het de vraag of de consument, om wie het in dit verhaal allemaal draait, zit te wachten op een splitsing. De gemiddelde consument wil een zo soepel mogelijke ervaring.
Dat binnen de ommuurde tuin van Android alles te vinden is, maakt het tot zo’n aantrekkelijk besturingssysteem. Een alternatief systeem waarbinnen bijvoorbeeld iemands bankapp niet werkt, is dat niet. Hier betalen gebruikers de prijs voor, met hun data en door in te binden op hun. Maar het gros van de consumenten zou ook met liefde één laatste, ultieme cookiemelding wegklikken om er daarna een leven lang van verlost te zijn; het verlies aan privacy voor lief nemend.
‘Windows moest rond 2000 na een mededingingszaak in Europa voortaan een extra versie van Windows aanbieden waar de standaardbrowser en -mediaspeler niet waren inbegrepen’, zegt Vedder. ‘Daarvan zijn er denk ik elf verkocht. Waarom zou je als gewone consument nee zeggen tegen een gratis product? Ik houd me bewust bezig met mededinging en privacy, maar ook ik zit in het ecosysteem van Google.’
Daarbij zijn er analisten die verwachten dat er op de zoekmarkt überhaupt flink aan de stoelpoten van Google wordt gezaagd. Volgens marktonderzoeker eMarketer zakt het aandeel van Google op de Amerikaanse zoekmarkt de komende vijf jaar onder de 50 procent, door concurrentie met platformen als TikTok en ChatGPT-achtige AI-modellen.
Jongeren gebruiken TikTok als zoekmachine voor de meest uiteenlopende vragen. AI-modellen maken het overbodig om zelf op verschillende sites te zoeken. Webwinkelgiganten als Amazon en Bol winnen aan marktaandeel omdat mensen niet meer in het algemeen naar een krulborstel zoeken, maar die opdracht meteen bij zo’n platform invoeren – wetende dat ze daar zo’n vijftig resultaten krijgen voorgeschoteld. Anderzijds heeft Google een gigantische voorsprong door schaalgrootte en tientallen jaren aan een vrijwel ongelimiteerde hoeveelheid zoekdata.
‘Opsplitsing is en blijft de nucleaire optie’, zegt Vedder. ‘Als niets anders werkt om de concurrentie in stand te houden. Maar ik weet niet of we hiermee de geest nog terug in de fles krijgen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant