Op de vroege ochtend van 7 december 2015 stond ik op het strand van Cesme, vlakbij Izmir in Turkije, en keek over het water naar het Griekse eiland Chios op slechts luttele kilometers afstand. Je kon het bijna aanraken. Die nacht was ik meegegaan met de Turkse grenspolitie die langs de grillige kust patrouilleerde om te voorkomen dat vluchtelingen in bootjes overstaken.
Die nacht was er geen boot onderschept. Die nacht waren er niettemin 21 boten ongezien vertrokken, gegidst door sluwe mensensmokkelaars. Die nacht waren er vijf kinderen verdronken. Starend naar Chios realiseerde ik me: geen douanier, hek of hoge zee is opgewassen tegen het allesverzengend menselijk verlangen naar veiligheid en een beter leven. Dit is geen doen zo.
Over de auteur
Diederik Samsom is natuurkundige, oud-politicus en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het was het jaar van de ‘vluchtelingencrisis’. De echte. Meer dan een miljoen mensen ondernamen in 2015 de tocht naar Europa, de meesten verdreven uit Syrië door oorlog en geweld. Bijna 60 duizend van hen vroegen in Nederland asiel aan. Veel meer dan in 2022, toen er honderden mensen buiten het aanmeldcentrum Ter Apel in de modder moesten slapen. Meer dan in 2023, toen een kabinet viel over een kennelijk ‘onbeheersbare asielinstroom’.
In 2015 hadden de coalitiepartners met elkaar afgesproken dat het ondenkbaar was dat er in het puissant rijke Nederland geen onderdak zou zijn voor ontheemden. En dus zette een competente staatssecretaris van Asielzaken de schouders eronder en regelde hij voldoende opvang. Er sliep niemand buiten en er viel geen kabinet. Te midden van al het politiek gebekvecht van dit moment zou je bijna vergeten dat er zoiets mogelijk is als een coalitie die problemen oplost, in plaats van elkaar naar het leven staat.
Maar daar op het strand van Cesme was overduidelijk dat het geen lang houdbare situatie was. Niet voor de vluchtelingen, die gezinsleden verloren tijdens de gevaarlijke oversteek en zich daarna in mensonterende omstandigheden een weg door diverse landen moesten banen, op zoek naar veiligheid. Maar ook niet voor de inwoners van de EU die, in ruil voor hun gastvrijheid, recht hebben op de zekerheid dat hun regeringen grip houden op wie er binnenkomt. Een sociale welvaartsstaat kan alleen bestaan bij de gratie van controle over zijn grenzen.
De realiteit van 2015 deed beide ernstig tekort. En dus moest er een plan komen - de Turkijedeal - waardoor vluchtelingen niet langer zouden verdrinken, ze wél recht hielden op bescherming, de smokkelaars hun verdienmodel kwijtraakten en Europese regeringen weer controle over migratie terugkregen. Het plan was overhaast en onvolmaakt en vooral de uitvoering ervan was verre van ideaal, zodat er te veel vluchtelingen in te slechte omstandigheden te lang achterbleven in Griekenland. Maar het vormde in de basis een mogelijk structureel en gebalanceerd antwoord op het vluchtelingenvraagstuk in Europa.
De Turkijedeal was een plan van links. Voorgesteld door linkse politici, omarmd door centristen als Merkel en Rutte, en uitgevoerd door linkse regeringen die zich in de frontlinie van de migratie bevonden, zoals Griekenland, Oostenrijk, Italië en Frankrijk. Terwijl de zelfbenoemde hardliners op migratie niet verder kwamen dan holle taal over gesloten grenzen en terugduwen van vluchtelingenboten. Het moge dan bon ton zijn om tegenwoordig te roepen dat ‘links geen verhaal heeft op migratie’, de werkelijkheid is dat links het afgelopen decennium veel meer voor elkaar kreeg om grip op migratie te krijgen dan rechts.
En dat is nog altijd het geval. Progressieve denkers hebben de lessen van de Turkijedeal vertaald in een ‘New Deal’ met Afrika, waarin ruimhartige, legale en veilige migratiemogelijkheden naar de EU direct worden gekoppeld aan een beter grensbeleid en afspraken met Afrikaanse landen over directe terugname van hun inwoners, mochten ze illegaal in de EU verblijven. De sociaaldemocratische Eurocommissaris Johansson lukte het Europese landen te verenigen achter het Migratiepact, met daarin een aanzet voor die New Deal en een Europese spreidingswet voor vluchtelingen.
Vergelijk dat eens met onze eigen regering, die de retoriek over het ‘strengste asielbeleid ooit’ laat vastlopen in lachwekkende opt-outbriefjes aan Europa, geruzie over treiterborden bij azc’s en tot mislukken gedoemde toepassing van noodrecht. En bepaal dan nog eens wie er geen verhaal heeft op migratie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant