Het is Kinderboekenweek. Hoe krijg je je kind enthousiast voor boeken? Welk boek maakt jouw kind tot een boekenwurm? En hoe maak je het voorlezen boeiend? Uit ons archief selecteerden we de beste tips.
Uit onderzoek blijkt dat eenderde van de 15-jarigen in Nederland onvoldoende scoren op leesvaardigheid. Is elk boek mooi meegenomen om het leesniveau op te krikken? ‘We weten uit onderzoek dat kinderen meer gaan lezen als ze de kans krijgen zélf te kiezen’, zegt Els Stronks, hoogleraar vroegmoderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Utrecht.
‘Zelfbeschikking is belangrijk’, meent ook Nicolien Geugies van Studio Pretletter. ‘Zeg je direct: ‘Nee, geen boeken van vloggers als Thomas en Rutger’, dan helpt dat niet bij de associatie ‘lezen is leuk’. Dat jongens en meisjes naar boeken van YouTubers neigen is volkomen logisch. ‘Je pakt wat je kent.’
Wat overigens niet betekent dat je als ouder niet subtiel je kind kan verleiden tot een gevarieerder leesdieet. Bijvoorbeeld met de mooie boeken die onze kinderboekenrecensent Pjotr van Lenteren hier tipt over wel of niet de baas zijn.
Is het dan helemaal oké als je kind vooral boeken van YouTubers als de Zoete Zusjes leest? Of boeken met veel plaatjes zoals Dog Man en Het leven van een loser? Het is in elk geval belangrijk om te weten dat die boeken geschikt zijn voor kinderen met dyslexie, met meer witruimte, grotere letters en herkenbare woorden. Ook bevatten ze minder rijke taal dan meer literaire boeken van kinderboekenschrijvers als Pieter Koolwijk, Janneke Schotveld en Yorick Goldewijk.
‘In onderzoeken zien we steeds weer terug dat mensen die rijkere teksten lezen een sterkere woordenschat, concentratie, zelfinzicht en verbeeldingsvermogen ontwikkelen’, zegt neerlandicus Jeroen Dera.
Docent Anne Steenhoff, auteur van Een lui letterland – Maar zo krijgen we kinderen weer aan het lezen, is van mening dat volwassenen de norm moeten zetten. ‘Als een omgeving met boeken in rijke taal voor hen gewoon is, dan zijn ze die andere taalarme en simpelere boeken binnen een paar maanden vergeten, is mijn ervaring.’ Ze vergelijkt het met eten: ‘We laten kinderen toch ook niet zelf bepalen wat ze eten? Om dan na zeven dagen McDonald’s te zeggen: ze hebben toch íéts gegeten? Als het over eten gaat, snappen we dat wel, maar op het gebied van lezen vinden we dat moeilijk te erkennen.’
Ga samen naar de bibliotheek of boekhandel en vraag daar om advies. Voor nog meer inspiratie: word lid van Boekwijzer om vier keer per jaar boekentips te krijgen op basis van de interesses van je kind of luister naar De Waanzinnige Podcast waarin kinderen over hun lievelingsboek vertellen.
Volg de nieuwsgierigheid van het kind. Misschien houdt zoonlief niet van spannenden fantasy-verhalen, maar duikt hij liever in een geschiedenisboek met interessant weetjes.
Een boek dat aansluit bij hobby’s werkt ook vaak goed. ‘Een jongen uit groep 8 bij ons op school had bedacht dat lezen niets voor hem was’, vertelt Lieneke van Paassen, leerkracht van groep 3 en leescoördinator van De Gelderlandschool in Den Haag. ‘We kwamen erachter dat hij van drummen hield. Dus gaven we hem het boek Jimi Fender Johnson. Een wereld ging voor hem open. Binnen twee weken stond hij bij me: ‘Juf, hebben we nog zo’n soort boek?’
Voorlezen is geen kwestie van letterlijk de tekst oplezen en klaar. Uit onderzoek blijkt dat het goed is voor de taalontwikkeling om samen na te praten over het boek. ‘De interactie tussen kind en ouders is veel taalrijker tijdens het voorlezen dan op andere momenten, zoals tijdens het eten en spelen’, aldus Judith Stoep, die zich als onderzoeker aan het Expertisecentrum Nederlands bezighoudt met leesvaardigheid van kinderen.
Nog een paar tips: versimpel moeilijke woorden niet. Stel: je komt het woord ‘bureau’ tegen, dan kun je vertellen dat mama ook een bureau in de slaapkamer heeft staan. Een onbekend woord wordt betekenisvol doordat het in de belevingswereld van het kind voorkomt.
‘Wees zelf het rolmodel en benoem hardop wat jij denkt terwijl je leest: waar zou die olifant zich gaan verstoppen, hij is zo groot. Of: hij heeft een zwembroek aan, dan gaat hij vast straks zwemmen’, adviseert Jessica Jager, projectleider van de VoorleesExpress Eemland. ‘Doe je dit consequent, dan raakt je kind gewend aan deze manier van denken tijdens het voorlezen en komt er vanzelf een gesprek op gang.’ Kent je kind het verhaal door en door? Dan kun je vragen: wat zou er nog meer kunnen gebeuren? Zo’n alternatief einde verzinnen stimuleert het denkproces.
Spiegelen werkt, zegt docent Anne Steenhoff in dit interview. Dus gaat ze géén huiswerk nakijken als de kinderen lezen, maar pakt ze zelf ook haar boek erbij. ‘Zien ze mij verdiept in mijn boek, dan helpt dat om zelf ook geconcentreerder te lezen.’
Hoe krijg je kinderen aan het lezen? ‘Door boeken in huis te hebben, door te laten zien dat je leest, door voor te lezen en te zeggen: ‘O stil, dit is zo mooi, zo spannend’’, zegt kinderboekenschrijver Sjoerd Kuyper. ‘Dat is zo makkelijk als wat. Kinderen zijn zo beïnvloedbaar, naar links of naar rechts. Dat heerlijke moment dat je tegen je opa en je oma aan op de bank zit en wordt voorgelezen.’
‘Annie M.G. Schmidt had het ooit over het verschil tussen leeskinderen en leefkinderen’, zegt kinderboekenschrijver Jacques Vriens. Voor ‘leefkinderen’ die wat minder zitvlees hebben, kan een luisterboek uitkomst bieden.
Leert een kind evenveel van een luisterboek als van een leesboek? ‘Uit een grote overzichtsstudie gepubliceerd in Educational Psychology Review blijkt dat luisterboeken vooral bij zwakkere lezers een positief effect hebben op tekstbegrip’, zegt Roel van Steensel, hoogleraar Leesgedrag aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Bij kinderen die moeite hebben met lezen gaat er veel energie zitten in het decoderen van de tekst, waardoor ze niet toekomen aan het nadenken over de tekst zelf. Met audioboeken neem je die drempel weg.’ Het kind is hierdoor in staat om voor lange tijd naar een verhaal te luisteren en kennis te maken met nieuwe, moeilijke woorden, wat goed is voor de taalontwikkeling.
Welk boek te kiezen? Het thema van deze Kinderboekenweek geeft een hint in de goede richting. Ga vooral niet voor een te braaf boek. ‘Alle gedenkwaardige kinderpersonages zijn tegendraadse eenlingen’, schrijft Aleid Truijens in haar column. ‘Pieter Koolwijk schreef met Schatpakkers een geweldig geschenk: spannend, fantasierijk, ontroerend én bemoedigend voor kinderen die worden gepest of zichzelf een laffe meeloper vinden.’
Een succesvolle leeservaring hangt niet alleen af van het type boek. Het gaat er ook om hoeveel prioriteit je als gezin geeft aan lezen. Maak je thuis tijd voor een vast leesmoment op de dag? Ga je samen naar de bibliotheek? Ook hóé kinderen lezen is van belang. ‘Maak je het gezellig, met een kleedje op de bank?’ zegt Nicolien Geugies van Studio Pretletter. ‘Koppel je het lezen aan aandacht voor je kind, dan wordt het aantrekkelijker.’
Ruim elke dag voor alle kinderen tijd in om zelf te lezen, adviseert kinderboekenschrijver Ted van Lieshout. ‘Breng het als een beloning en niet als een straf. Het gaat erom lezen tot een dagelijkse routine te maken.’ Net als met andere vaardigheden wordt lezen leuk als je merkt dat je het aardig kunt. Dus zorg voor regelmaat en continuïteit.
Bij zijn zoon stopte kinderboekenschrijver Jacques Vriens vaak met voorlezen op een heel spannend moment. ‘Dan zei ik: ‘Sorry, ik moet helaas naar een vergadering.’ Ik werkte toen op een basisschool. Op een avond zag ik zijn lampje branden en was hij zelf verder gaan lezen.’
Verantwoording:
Voor dit artikel hebben we informatie uit eerdere Volkskrant-artikelen gebundeld:
In het klaslokaal van Anne Steenhoff is het stil, op ritselende bladzijdes na: haar groep 8 is leesverslaafd Ianthe Sahadat 28 april 2024
Mijn kind geniet van luisterboeken, maar is een papieren boek niet beter?
Anna van den Breemer 4 oktober 2022
Denken dat kinderen uit niet-intellectuele milieus gebaat zijn bij simpel geschreven kinderboeken, dát is pas elitair Aleid Truijens 7 oktober 2024
Is de kinderliteratuur aan het versimpelen? En zo ja, is dat erg? Laura de Jong en Pjotr van Lenteren 4 oktober 2024
Opvoeden: hoe houd je zoon- of dochterlief erbij als je gaat voorlezen? Anna van den Breemer 29 september 2020
Kinderboekenschrijver Sjoerd Kuyper: ‘Als je op de pabo een boek laat zien, vragen studenten wat dat is. En dat moet onze kinderen verder helpen?’ Laura de Jong 31 mei 2024
Wat als je kind alleen boeken wil lezen van bekende YouTubers? Anna van den Breemer 9 januari 2024
Zo krijg je kinderen aan het lezen: schrijver Ted van Lieshout geeft tips voor de Kinderboekenweek (en lang daarna) Ted van Lieshout 6 oktober 2023
Waarom al die brave kinderboeken over samenwerken? Kinderen willen het liefst de baas spelen Pjotr van Lenteren 30 augustus 2024