De wereld staat ‘op de rand van een onomkeerbare klimaatramp’, waarschuwt een coalitie van ruim 15 duizend wetenschappers, afkomstig uit meer dan 150 landen. Dat is volgens de academici ‘een gevaar voor een groot deel van de structuur van het leven op aarde’.
Van de 35 planetaire ‘vitale functies’ die de groep bijhoudt, bereikten er 25 vorig jaar nieuwe records, toont de groep in haar jaarlijkse Staat van het klimaat. En niet in gunstige zin: zo werd 1,5 procent meer fossiele brandstof gebruikt, vooral door toegenomen olie- en kolenstook. Ook stootte de energiesector voor het eerst meer dan 40 miljard ton aan CO2 uit.
Daardoor ‘betreden we een kritieke en onvoorspelbare nieuwe fase van de klimaatcrisis’, schrijft de coalitie, onder leiding van de Amerikaanse bosbouwkundigen William Ripple en Christopher Wolf, in vakblad BioScience. Nog even en het klimaatsysteem passeert kantelpunten waarna er geen weg terug meer is, waarschuwen de wetenschappers, zoals het versneld afsmelten van de grote ijsmassa’s, of het ongeremd afsterven van bossen.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech.
Het rapport van de coalitie van wetenschappers is een van de jaarlijkse schoten voor de boeg voorafgaand aan de internationale klimaattop, de ‘Conference of parties’, die in november voor de 29ste keer plaatsvindt, ditmaal in Azerbeidzjan. Het is ‘noodzakelijk dat daar enorme voortgang wordt geboekt’, schrijft de groep, een beetje tegen beter weten in: voorgaande jaren betoogde het rapport precies hetzelfde.
De aarde is momenteel zo’n 1,3 graden warmer dan vóór de industriële revolutie. Maar het ziet ernaar uit dat 2024 voor het eerst de 1,5 graad passeert, het klimaatdoel dat de internationale gemeenschap zichzelf heeft opgelegd. Voorlopig stevent de wereld af op 2,7 graden opwarming eind deze eeuw, ruim boven de 2 graden die de internationale gemeenschap ziet als uiterste limiet.
De 35 metertjes die Ripple en Wolf vijf jaar geleden uitdachten als graadmeter van het klimaat, staan inderdaad steeds verder in het rood. Zo kwamen er vorig jaar 200 duizend mensen en 170 duizend stuks groot vee bij, waren de oceanen warmer en zuurder dan ooit gemeten, en steeg het jaarlijkse verlies aan bossen van 22,8 naar 28,3 miljoen hectares, een oppervlakte zo groot als Roemenië. Bovendien, noemt Wolf, is het ‘extreem zorgwekkend’ dat de uitstoot van methaan en stikstofoxides versnelt, allebei sterke broeikasgassen.
‘Ik denk dat veel mensen nog altijd niet zo goed snappen wat de consequenties zijn van klimaatverandering’, zegt klimaatwetenschapper Marleen de Ruiter (VU Amsterdam) desgevraagd. Ze is een van de meer dan honderd Nederlandse ondertekenaars van de waarschuwing. ‘Afgelopen paar jaar zagen we een enorme toename in weergerelateerde extremen. Die uitschieters worden bovendien steeds extremer. Ik denk dat het meer samenwerking en meer bewustzijn rond dit probleem vergt om tot een oplossing te komen.’
Wéér een rapport: het is om moedeloos van te worden, erkent De Ruiter. ‘Er moet nog veel meer veranderen. Hoewel we hier als wetenschappelijke gemeenschap al decennialang aandacht voor proberen te vragen. Dat is ingewikkeld, maar moet je zo’n rapport dan maar niet meer schrijven?’
Toch zijn er hier en daar lichtpuntjes te ontwaren. Zo nam de boskap in de Amazone af en daalde het gemiddeld aantal kinderen dat vrouwen krijgen voor het eerst naar de twee. Dat lijkt de opmaat voor een dálende wereldbevolking, nemen kenners aan. Intussen lijkt de broeikasgasuitstoot van topuitstoter China voor het eerst te dalen, en zal volgens veel analyses ook de mondiale uitstoot dit of volgend jaar voor het eerst iets omlaaggaan, in plaats van verder omhoog.
Maar intussen piept en kraakt het klimaatsysteem. Zo versnelde de opwarming van de aarde de afgelopen tien jaar, en sprong de zeewatertemperatuur afgelopen jaren ineens omhoog, om redenen die onderzoekers nog niet goed begrijpen. Intussen zijn er aanwijzingen dat het smelten van het lage, westelijke deel van Antarctica onomkeerbaar is geworden, evenals tekenen dat de Atlantische golfstroom die Europa en de VS van warmte voorziet, begint in te storten. Dat zou ironisch genoeg bij ons tot een eeuwenlange koudeperiode leiden.
Uit heel andere hoek komt de waarschuwing waarmee de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) maandag kwam: de rivierstanden waren vorig jaar overal ter wereld alarmerend laag. Zo stonden de Amazone en de Mississippi lager dan ooit, en waren er problemen met de Ganges en de Mekong. Dat brengt de energieopwekking en de drinkwatervoorziening in de problemen.
Andere rivieren traden juist uit hun oevers, zoals de regen- en smeltwater afvoerende rivieren van Scandinavië en Midden-Europa. Niet eerder smolten de gletsjers zo hard als vorig jaar, aldus de WMO. In de bergen en aan randen van Groenland kwam maar liefst 600 miljard ton vrij: meer dan honderd keer het IJsselmeer.
Ingrijpen dus, en snel een beetje, bepleit het rapport. Met stip op één: het invoeren van een wereldwijde prijs op CO2, om verduurzaming lucratiever te maken. Maar ook maatregelen als het ontmoedigen van vleesconsumptie en het herstel van CO2-absorberende ecosystemen staan hoog op de verlanglijst.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant