In museum Huis Sonneveld kunnen nu ook blinden en slechtzienden hun weg vinden. De blinde ontwerper Simon Dogger ontwikkelde een audiotour. Geur, geluiden en maquettes om te voelen hoe het huis in elkaar zit doen de rest.
De hand van de blinde ontwerper Simon Dogger (48) glijdt zachtjes over een houten snijplank in de keuken van Huis Sonneveld, een modernistische villa uit 1933 die in originele staat is geconserveerd. De broodplank is voor Dogger een hoogtepunt in dit Rotterdamse museumhuis. ‘De muren, de kasten, alles is glad, alsof het nieuw is. Maar de snijplank heeft kerven en butsen. Hier voel ik de historie van het huis.’ Even later betast hij het vaatdoekrekje. ‘Dit is gemaakt van stevig dik hout, met afgeronde randen. Er was dus geld voor hoogwaardige materialen en verfijnde afwerking.’
Huis Sonneveld is een architectonisch museum, dat een inkijkje geeft in de leefstijl van de welgestelde, progressieve familie Sonneveld in het interbellum. Dogger ontwikkelde hier met de ziende ontwerper Hedwich Hooghiemstra een audiotour met zintuiglijke interventies voor blinden en slechtzienden, die sinds deze maand te ervaren is. Alles in dit museumhuis is kwetsbaar en je mag bijna niets aanraken, dus hoe kunnen mensen met een visuele beperking de omgeving goed ervaren? ‘Met geur, geluid en waar mogelijk tast brengen we het huis tot leven’, zegt Dogger. Ook sprak hij nieuwe navigatieteksten in, waarmee bezoekers prettig van de ene naar de andere kamer kunnen lopen.
Over de auteur
Jeroen Junte schrijft voor de Volkskrant over grafische vormgeving, productdesign en interieurarchitectuur.
De inclusieve audiotour wordt ondersteund door 23 ‘ervaringen’. Het logische begin is een voelmaquette, waarmee bezoekers de contouren van het huis kunnen ervaren. Dogger: ‘Hoe moet ik anders weten dat dit huis een plat dak heeft? Of dat er een balkon aan hangt? Terwijl dat kenmerkend is voor de modernistische bouwstijl.’ Ook staat op elke verdieping een schaalmodel om de plattegrond af te tasten.
Sommige interventies zijn toegesneden op een specifieke ruimte. In het washok hangt de geur van wasmiddelen uit de jaren dertig; in de woonkamer ruikt het naar een gedoofd haardvuur. In sommige kamers zoemt zachtjes de radio. Af en toe rinkelt ergens een telefoon en om het half uur lijkt het alsof een van de dochters Sonneveld oefent op de piano. Dogger: ‘Je ruikt en hoort niet alleen in welke kamer je bent, maar krijgt ook echt een gevoel van hoe deze familie leefde.’
Dogger verloor zijn zicht tijdens zijn studie aan de Design Academy Eindhoven in 2009, waarna hij noodgedwongen een lange pauze moest nemen. Toen hij in 2017 alsnog afstudeerde, had hij een nieuw talent ontwikkeld: beter luisteren en voelen. Zijn afstudeerproject is de Emotiefluisteraar, waarvoor hij in 2020 een Dutch Design Award ontving. Een bril met een kleine camera registreert emoties als boosheid of blijdschap bij de gesprekpartner. Deze non-verbale communicatie ervaart de brildrager door een object zijn zijn hand, dat trilsignalen afgeeft.
Een prettige woonomgeving voor blinden, oordeelt Dogger over Huis Sonneveld. ‘Jammer van de drempels. Maar verder is het minimalistische interieur ruim en zonder ruis als bijzettafeltjes, kamerplanten of sierobjecten. Daardoor is het eenvoudig om bijvoorbeeld de deuren of de trapleuning te vinden.’ Toch aarzelt hij even bij de trap. ‘Ik loop niet zo makkelijk doordat ik laatst op straat gevallen ben. Een restaurant had zo’n hekwerk met een rood koord op de stoep gezet.’
Het is tekenend voor de obstakels in de openbare ruimte waarmee mensen met een zichtbeperking te maken hebben. ‘Van willekeurig geplaatste borden tot pinautomaten zonder spraakbediening of apparaten met touchscreens. Dat zou er allemaal niet zijn als een blind persoon had mee-ontworpen.’
Dogger besloot een lesprogramma voor blinde en slechtziende ontwerpers te ontwikkelen. Vorige maand deed hij een pilot bij de studie Industrieel Ontwerp aan de TU Delft. ‘Er is groeiende aandacht voor inclusiviteit in het ontwerpveld. Maar de opleidingen zijn nog steeds nauwelijks toegankelijk voor mensen met een fysieke of mentale beperking. De focus ligt op visuele kennis en presentatie. Maar niet alleen denken en kijken, maar ook luisteren en voelen zijn onmisbaar in het ontwerpproces.’
In het lesprogramma krijgen ziende ontwerpers een blinderend masker op. Want ook zij zijn in staat om producten en diensten te ontwerpen die prettig en functioneel zijn voor blinden, zegt Dogger. ‘Dat krijgt alleen geen prioriteit, en er is meestal ook geen budget voor. Dus ontbreekt het ontwerpers aan specifieke kennis.’ Neem alleen al de lesruimten van designopleidingen als de TU Delft of de Design Academy Eindhoven. ‘De lokalen zijn slecht toegankelijk en de akoestiek is vaak om te huilen.’
Een uitgangspunt van Doggers onderwijsvisie is ontwerpen in teams met een diverse samenstelling. Natuurlijk kan een blinde ontwerper een ontwerp niet zien. ‘Maar een mooie vorm voelt niet per se prettig aan. Ook geeft een ruw of juist glad oppervlak een verschillend signaal af. Wat is een prettig gewicht van een apparaat? Welk geluid maakt het? Daar zijn blinde ontwerpers zich beter van bewust van.’ En niet onbelangrijk: ‘Ze horen andere nuances in conversaties.’
Wat zijn lesprogramma nadrukkelijk niet leert, is het ontwerp van producten die exclusief voor blinden zijn. ‘Dat bevestigt het stigma van hulpbehoevende mensen met een fysieke beperking. Producten, diensten en de openbare ruimte moeten juist zo zijn ontworpen dat ze voor iedereen toegankelijk zijn.’ Dat is, benadrukt Dogger, bovendien efficiënter én goedkoper dan achteraf aanpassingen moeten doen. Vanuit die visie is ook de zinnenprikkelende audiotour in Huis Sonneveld niet alleen voor blinden en slechtzienden. ‘De ervaring is ook verrijkend voor mensen die kunnen zien.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant