Dinsdag 5 november is het zover: de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Vergeleken met Nederland lijkt het soms best een ingewikkeld circus. Want hoe werkt het stemmen precies? En wie mag er eigenlijk stemmen? Dat leggen we je in dit artikel allemaal uit.
Het gaat in de Verenigde Staten eigenlijk altijd tussen de kandidaten van de twee grote partijen: de Democraten en de Republikeinen. Er doen ook nog andere kandidaten mee, onafhankelijke kandidaten of van een kleinere partij. Maar die maken eigenlijk geen kans om te winnen.
Voor de Democraten doet huidig vicepresident Kamala Harris dit jaar mee. Zij nam het stokje over van huidig president Joe Biden, die na veel commentaar besloot om uit de verkiezingsrace te stappen. Tim Walz, de gouverneur van de staat Minnesota, is Harris' running mate. Dat betekent dat hij haar vicepresident wordt, mocht zij de verkiezingen winnen.
Voormalig president Donald Trump is de presidentskandidaat voor de Republikeinse Partij. Het is de derde keer dat Trump meedoet. In 2016 won hij de verkiezingen. Na zijn eerste termijn verloor hij de verkiezingen van Joe Biden. Als running mate heeft Trump senator JD Vance uit Ohio.
Amerikaanse staatsburgers (in de VS of daarbuiten) van achttien jaar of ouder mogen stemmen. Amerikanen die in Amerikaanse territoria wonen, zoals Puerto Rico of Guam, mogen dat niet.
Sommige Amerikanen mogen niet stemmen als ze zijn veroordeeld voor een misdrijf of op het moment van de verkiezingen vastzitten voor een andere misdaad. Dat verschilt per staat.
Iedereen die mag en wil stemmen, moet zich eerst laten registeren als kiezer. Elke staat heeft een eigen kiezersregistratieproces en deadline. Niet iedereen laat zich registeren, bijvoorbeeld omdat het te veel moeite is of de verkiezingen te ingewikkeld zijn.
Het verschilt per staat of je een identiteitsbewijs moet laten zien als je komt stemmen. Sommige staten eisen dat je een identiteitsbewijs mét foto toont, zoals een rijbewijs of paspoort. Niet iedereen in de VS heeft een identiteitsbewijs met foto. Sommigen hebben er het geld niet voor, beschikken niet over de tijd die het kost om het te regelen of zijn daar niet mobiel genoeg voor.
Kiezers kunnen fysiek naar de stembus op 5 november. Net als in Nederland zijn de stembureaus het grootste deel van de dag open. In een handjevol staten kun je eerder al je stem uitbrengen, bijvoorbeeld als je écht niet kunt op 5 november. Je kunt in een paar staten ook via de post stemmen. Dat moet dan vóór de verkiezingsdag gebeuren.
Hier beginnen de verkiezingen ingewikkeld te worden. In de VS wint namelijk niet de presidentskandidaat met de meeste stemmen in het hele land. Dat gaat een tikkeltje anders.
In de VS kennen ze het kiescollege, oftewel het electoral college. Dat college bestaat uit 538 kiesmannen, die uiteindelijk op de presidentskandidaten stemmen. Hoe meer inwoners een staat heeft, hoe meer kiesmannen er zijn. Zo heeft Californië er 54 en Nevada maar zes.
In 48 van de 50 staten worden de kiesmannen verdeeld op basis van een winner takes all-principe. De kandidaat die meer dan 51 procent van de stemmen in een staat heeft, krijgt alle kiesmannen van die staat. Alleen in de staten Maine en Nebraska worden de kiesmannen verdeeld per district. In een Republikeinse staat als Nebraska wordt verwacht dat Harris een van de vijf kiesmannen kan winnen.
Wie in totaal meer dan de helft van alle kiesmannen heeft, minimaal 270 dus, wint de verkiezingen.
Het is nog een beetje de vraag hoe snel we zullen weten wie de verkiezingen wint. Meestal wisten we het op verkiezingsavond al, oftewel op woensdagochtend Nederlandse tijd. Maar bij de laatste presidentsverkiezingen in 2020 duurde het een paar dagen om alle stemmen te tellen.
De winnaar van de verkiezingen is niet direct president. Tot de inauguratie die in januari 2025 plaatsvindt, is die persoon president elect.
Tussen november en januari is er sprake van een transitieperiode. In die periode krijgt de nieuwe regering tijd om ministers te benoemen en plannen te maken voor de nieuwe termijn.
Source: Nu.nl algemeen