Niet de fabriek Chemours in Dordrecht, maar producenten van onder meer brandblusschuim en vloertegels lijken de hoge concentraties van bepaalde ‘zeer zorgwekkende stoffen’ in de eieren van Nederlandse hobbykippen te veroorzaken. Regenwormen spelen daarbij een belangrijke rol.
Groot alarm vorig jaar in Dordrecht en omgeving, nadat NRC de concentratie van zogeheten pfas had laten meten in de eieren van kippen die daar rondscharrelden. De lokale, grote fabriek van het Amerikaanse chemieconcern Chemours produceert deze stoffen. ‘Gevaarlijk veel pfas in eieren van hobbykippen in de buurt van chemiefabriek Chemours’, kopte de krant. In december adviseerden het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de regionale GGD om geen eieren meer te eten uit de buurt van de fabriek.
Eerder al waren eieren onderzocht rond een grote fabriek van 3M bij Antwerpen. Ook daarin werden verhoogde concentraties pfas aangetroffen, wat ook daar tot een advies had geleid om deze hobbyeieren niet te eten.
Over de auteur
Michael Persson is economieverslaggever en commentator van de Volkskrant.
Pfas is een verzamelnaam voor duizenden chemische verbindingen (per- en polyfluoralkylstoffen) die worden toegepast in vele producten die het moderne leven mogelijk of draaglijk maken: van anti-aanbaklaag tot regenkleding, van blusschuim tot medische stents. Het grote voordeel is dat ze heel slijtvast zijn. Dat is tevens het grote nadeel: ze laten zich nauwelijks afbreken. Forever chemicals, worden ze ook genoemd.
De stoffen worden gezien als ‘zeer zorgwekkend’, al is het precieze gezondheidsrisico nog niet heel duidelijk. Er zijn stevige aanwijzingen dat ze het afweersysteem van kinderen aantasten – vaccins werken dan minder goed. Maar voor een verhoogd risico op kanker, vaak genoemd in relatie tot pfas-inname, is volgens het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IACR) ‘beperkt bewijs’.
De pfas-concentraties in de eieren van hobbykippen bleken een factor zes tot duizend hoger te liggen dan in commerciële eieren. Maar de onderzoekers van RIVM en GGD constateerden iets opmerkelijks: in de Dordtse eieren zit vooral een bepaalde soort pfas, pfos genaamd, dat nooit in significante hoeveelheden door Chemours is geproduceerd of uitgestoten. Het spul moest dus ergens anders vandaan komen.
Toch bleef de officiële waarschuwing voor de eieren beperkt tot het gebied waar de gezondheidsinstanties nou eenmaal hadden gemeten: rond Dordrecht dus. Ook al was de fabriek niet de bron van de eierellende. Hoe het precies zat, dat moest vervolgonderzoek uitwijzen.
Nu is de uitkomst van dat vervolgonderzoek bekend. Om de herkomst van de pfos te achterhalen toetste ingenieursbureau Arcadis verschillende hypotheses. Kwam het spul uit de grond, uit het voer, uit het drinkwater, uit de voerbak, uit vitaminen, uit medicijnen of misschien uit de regenwormen in de tuin?
Tot dusver leek de grond de grootste kanshebber. Kippen pikken voortdurend in de bodem en daarbij komt nogal wat aarde mee. Maar de concentraties pfas in de grond bleken veel lager dan de concentraties in de eieren. Ook bleek de ‘vingerafdruk’ van de pfas in de grond ‘totaal anders’ dan die in de eieren, aldus de onderzoekers.
De regenworm blijkt de boosdoener, zonder dat die daar veel aan kan doen. In de worm komen de concentraties en de vingerafdruk van de pfas-soorten namelijk wel overeen met die in de eieren. De worm eet weliswaar de grond, maar poept die voor het grootste deel weer uit, op een paar stoffen na die zich ophopen in het lichaam (bioaccumulatie). Daaronder ook de pfos, die zich heel goed aan wormeiwitten hecht.
Een worm blijkt een kronkelend pfos-bommetje. Wanneer die door de kip wordt opgepeuzeld, komen de stoffen uiteindelijk in de eieren terecht.
De belangrijkste door Chemours uitgestoten pfas, pfoa geheten, is in de grond wel duidelijk aanwezig, maar blijkt gemiddeld slechts 21 procent van het totaal aan eier-pfas voor zijn rekening te nemen. Het grootste deel van de Chemours-troep wordt door de kippen uitgepoept, aldus de onderzoekers. ‘Door de verschillen in bioaccumulatie en uitscheiding kan het zijn dat pfas-varianten die in hoge mate in de grond voorkomen, toch niet in het ei terechtkomen, en andersom.’
Waar de pfos precies vandaan komen, is onduidelijk. De eerder genoemde Belgische fabriek van 3M is wel een belangrijke uitstoter, maar niet de enige. Het is nu aannemelijk dat niet alleen de eieren van hobbykippen in de omgeving van Dordrecht en Sliedrecht verhoogde pfas-concentraties bevatten. Overal waar kippen wormen oppikken, zullen ze de opgestapelde pfos binnenkrijgen en in hun eieren afvoeren.
Het RIVM vindt het te vroeg voor een landelijke waarschuwing. In juli werden in het kader van een landelijk onderzoek zestig vrijwilligers gezocht die hobbyeieren eten. De uitkomsten daarvan worden medio 2025 verwacht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant