Met de op 73-jarige leeftijd overleden Johan Neeskens verliest het Nederlandse voetbal een van zijn iconen, als voormalig middenvelder die alles kon, inclusief incasseren en uitdelen.
In de beeldentuin van de KNVB in Zeist, waar de grootste vedetten uit het nationale voetbal zijn vereeuwigd, staat hij op zijn sokkel tussen hoog opgeschoten gras. Lang haar, het zwaaiende been, de armen voor de balans.
Even tevoren is bekendgemaakt dat Johan Neeskens is overleden. Onder zijn kicksen summiere informatie over zijn leven als international. Johan Neeskens. Debuut: DDR - Nederland, 11 november 1970, 49 interlands. Dat lijkt weinig, voor wie de aantallen van tegenwoordig ziet, maar Oranje speelde destijds minder interlands en onder zijn wedstrijden waren twee WK-finales, beide verloren tegen het organiserende land: West-Duitsland (1974) en Argentinië (1978).
Over de auteur
Willem Vissers is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
‘Johan Neeskens was een fantastische middenvelder’, aldus Ruud Krol aan de telefoon. Hij is voormalig collega en vriend sinds decennia, en was eveneens opgesteld in beide finales. ‘Hij was geweldig met het hoofd, met de voeten. Van box to box, van strafschopgebied tot strafschopgebied. Hij kon uitdelen en incasseren. Dat complete van Johan zie je tegenwoordig niet meer zo vaak.’
Kijk naar beelden van de wedstrijd tegen Brazilië, waarin Oranje de finale van het WK in 1974 bereikte. De bikkelharde tackles over en weer, de over het veld rollende Neeskens. Het witte shirt met de oranje leeuw op het hart, de fabuleuze openingsgoal na een pass van Cruijff; een soort kruising tussen een lob en een schot over de kansloze doelman Leao. Na de goal springt hij verrukt in de armen van Cruijff. Benen om diens middel geslagen. Het kind dat in de armen springt van zijn vader.
Of anders is daar opspattend kalk van de strafschopstip in München, op 7 juli, vlak na de aftrap, na de onderbroken solo van Cruijff. Doelman Sepp Maier valt naar de hoek, maar Neeskens pegelt de bal hard door het midden. Streep.
Beroemd zijn ook de beelden uit de eveneens harde WK-finale tegen de Argentijnen, in 1978, met bloed aan shirts. ‘Nederland kwam op de kaart als voetballand, ook door de manier van voetballen’, zegt bondscoach Ronald Koeman, op de dag dat de selectie bij elkaar kwam voor interlands tegen Hongarije en Duitsland.
Johan Neeskens was zondag in Algerije voor werkzaamheden voor WorldCoaches, een programma van de KNVB dat coaches opleidt in verre landen met weinig middelen, met meer dan alleen oefenvormen. Het zijn levenslessen voor beide partijen. De Nees, zoals zijn bijnaam luidde, werd onwel, met fataal gevolg. Zijn lichaam zal worden overgebracht naar het land waar hij al jaren woonde, Zwitserland, waar hij rust en geluk vond met zijn tweede vrouw Marlis. Zij wist helemaal niet wie hij was toen ze hem voor het eerst ontmoette. ‘Dat vond ik heel prettig’, zei Neeskens daarover.
Zo onstuimig als hij was in zijn spel, zo rustig en bedaard was hij buiten het veld. Terugblikken op het verleden, vijftig jaar na de finale? In dat soort exercities had hij geen trek. Hij leefde in het heden. Voor de KNVB reisde hij de wereld rond, naar meer dan 25 landen door de jaren heen.
Toen hij een paar jaar geleden bij een jubileum van WorldCoaches sprak in Den Haag, voelde hij dankbaarheid voor een leven dat hem vaak meer voldoening schonk dan zijn tijden als voetballer. Ouderen wilden met hem op de foto, maar kinderen kenden hem helemaal niet. Hij zei over het ambassadeurschap: ‘Ik voel me tegenwoordig altijd een winnaar. Ik vertrek met een lach en kom met een lach weer thuis.’ Hij was onder de indruk van kinderen die zo graag wilden voetballen, al leefden ze in een wereld waar het elke dag overleven was.
Neeskens was een unieke middenvelder. Opgegroeid bij RCH in zijn geboorteplaats Heemstede, als jongeling vertrokken naar Ajax, waar vooral Sjaak Swart hem onder zijn hoede nam. Hij maakte deel uit van de legendarische ploeg die alles won, waaronder drie keer de Europa Cup I en de wereldbeker voor clubteams.
Neeskens kon het spel versnellen. Hij had alles. Aanvalskracht, verdedigende kwaliteiten. Het druk zetten waarover trainers tegenwoordig oreren? Hij was een voorganger. Jagen, zeiden ze toen. Hij was altijd in beweging, in een tijd dat het voetbal in snel tempo professionaliseerde. Scoren, ballen veroveren, in een mooie stijl, met lang, wapperend haar. Meisjes waren verliefd op hem vanwege zijn uitstraling. Mannen wilden hem zijn op het veld, omdat hij goed en stoer was. Onverschrokken. Nooit zeuren. Lijden hoorde bij voetbal. Hij stond weer op als hij was geveld.
Wereldberoemd is de foto van Willem van Hanegem, die hem in een Klassieker tegen Feyenoord, in 1971 in het Olympisch Stadion, heeft gevloerd en wegloopt. Maar toen Van Hanegem aan de keel was geopereerd, stond Neeskens als eerste aan zijn bed met een zak pindarotsjes.
Velen wilden Neeskens zijn. Neeskens Kebano is zelfs de naam van een voetballer van Afrikaanse afkomst. Bondscoach Koeman: ‘Ik heb een verleden met Johan, hij was mijn grote idool. Ik voetbalde op straat. De een wilde Cruijff zijn, de ander Van Hanegem. Ik wilde Neeskens zijn. Zijn stijl sprak me aan. Zijn strijd, de sliding. Hij was geliefd om zijn tomeloze wil, om zijn inzet. De beelden van het duel met Brazilië staan nog op mijn netvlies. Later heb ik tegen hem gespeeld, we hebben samen de cursus gedaan. Hij had altijd verschillende kleuren pennen. Het ene deed hij met blauw, het andere met zwart of rood. Hij had oog voor detail. Verstand van zaken. Eerlijk, geordend. Een geweldige gozer. We hielden altijd contact. In 1998 waren we samen assistent, van Guus Hiddink bij het WK.’
Neeskens was ook jarenlang trainer, maar vaak gedijde hij beter in de rol op de achtergrond, als assistent, of als ambassadeur van WorldCoaches. Boven Koeman hing maandag een foto van de beroemde strafschop tegen West-Duitsland. ‘Hij was een specialist.’ Neeskens vertrok na het WK van 1974 naar Barcelona, waar Cruijff al voetbalde en hij Johan El Segundo werd, Johan de Tweede, al stak hij Cruijff soms naar de kroon als het om populariteit ging.
Hij kende ook moeilijke tijden. Er gingen met name over zijn periode bij New York Cosmos verhalen over drank-, drugs- en relatieproblemen, en trainer Hennes Weisweiler liet hem een tijdje apart van de groep trainen, in eenzaamheid. Maar karaktermens Neeskens keerde via FC Groningen zelfs nog even terug in Oranje, omdat Kees Rijvers hem nodig had.
Met Johan Neeskens is meer dan de helft van de basisploeg van de WK-finale van 1974 overleden: Cruijff, Rensenbrink, Jongbloed, Suurbier, Jansen, Neeskens. Een uur na het bericht over zijn overlijden liggen maandag oranje bloemen bij het beeld in de tuin in Zeist. Op het lint staat: rust zacht Johan. Je voetbalfamilie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant