Met een scherp oog voor de zorgen van burgers op het platteland gaat Shigeru Ishiba, de nieuwe premier van Japan, op zoek naar het vertrouwen van de kiezers. Grote vraag is hoeveel ruimte de ervaren 67-jarige landbouw- en defensiespecialist krijgt van zijn eigen partij.
Tijdens de uitvaart van zijn vader werd Shigeru Ishiba, destijds een net afgestudeerde 24-jarige jurist, gepolst voor een politieke carrière. Het was de legendarische oud-premier Kakuei Tanaka die hem aansprak. Als mentor van Ishiba’s vader ontfermde Tanaka zich over de organisatie van diens uitvaart; Ishiba senior was lang gouverneur van de prefectuur Tottori en sloot zijn loopbaan af als minister van Buitenlandse Zaken. Volgens Japanse politieke duiders prikkelde Tanaka het vadercomplex van de rouwende zoon. Shigeru Ishiba’s verafgoding van Tanaka ging even diep als zijn liefde voor zijn vader.
Over de auteur
Marije Vlaskamp is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de positie van China in de wereld. Ook volgt ze de ontwikkelingen elders in Azië. Ze was 18 jaar correspondent in Beijing.
Drie jaar na zijn vaders overlijden verliet Shigeru Ishiba zijn eerste werkgever, een bank, om bij de Liberaal Democratische Partij (LDP) in zijn vaders voetsporen en die van Tanaka te treden. Het verklaart waarom hij zichtbaar geëmotioneerd was toen hij eind september werd verkozen tot leider van de regerende LDP-partij.
Als jong parlementslid viel Ishiba midden jaren tachtig op door zijn grote passie voor landbouw en defensie. De voorliefde voor agrarische zaken nam hij mee uit Tottori, de dunst bevolkte prefectuur van Japan. Vergrijsde, vergeten plattelandsgebieden nieuw leven inblazen, dat is zijn missie. Vandaar ook zijn plannen voor de verhuizing van overheidsorganisaties van de hoofdstad Tokio naar provincies.
Ishiba’s passie voor defensie en fascinatie voor militaire techniek ontstonden in de jaren negentig, ten tijde van de Golfoorlog. Hij is een otaku, een nerd die een hele nacht kan werken aan een model van een marineschip. Zijn werkkamer staat vol met plastic straaljagers, ballistische langeafstandsraketten en bommenwerpers. Het is een hobby die volgens hem bijdraagt aan zijn diplomatieke successen. Of het nu een Amerikaanse ambassadeur is of een Russische defensieminister, voor elke bezoeker met een militaire achtergrond knutselt hij als attentie een toepasselijk model in elkaar.
Die bijzondere trekjes vallen goed bij het grote publiek en gewone LDP-leden. De bekende Japan-kenner Tobias Harris plaatst Shigeru Ishiba in een traditie van politieke idealisten die het leven van gewone Japanners willen verbeteren met eerlijke politiek.
Ishiba, die op 1 oktober door beide huizen van het Japanse parlement formeel werd gekozen tot premier, vervult die functie in ieder geval tot de verkiezingen van eind deze maand. Bij een verkiezingsoverwinning van zijn LDP zal hij dat naar verwachting ook nadien blijven doen.
De nieuwe premier komt uit een andere economische school dan zijn voorgangers. Zij geloofden dat een soepel monetair beleid het middel bij uitstek is om de Japanse economie aan te jagen. Van dat beleid profiteren vooral bedrijven en grote steden. In zijn onlangs verschenen boek Conservatief politicus, mijn politiek, mijn bestemming stelt Ishiba echter dat ‘het altijd de mensen van het platteland zijn die het land veranderen’, niet de bewoners van metropolen.
Binnen zijn eigen partij werd Ishiba lang gezien als een verrader; LDP-zwaargewichten bleven hem zijn uitstapje naar andere partijen in de jaren negentig nadragen. Nadat hij was teruggekeerd bij de LDP ontpopte Ishiba zich tot een vlijmscherp criticus die minder brandschone collega’s de maat nam. Hoogoplopende ruzies met LDP-veteranen maakten hem tot een buitenstaander in zijn eigen partij.
Ishiba werd weliswaar drie keer minister, onder meer van defensie, maar daarmee verdiende hij nog niet voldoende steun voor zijn ultieme ambitie: het partijleiderschap. Vier keer deed hij een vergeefse gooi naar het leiderschap van de LDP. ‘Dit wordt mijn laatste gevecht’, zei Ishiba toen hij zich afgelopen zomer opnieuw kandidaat stelde voor de functie van partijleider.
De afgelopen jaren ging de LDP gebukt onder interne schandalen. Het verklaart waarom de partij nu gebaat is bij een outsider als leider, een buitenstaander die iets wil doen aan de ingesleten slechte gewoontes binnen de LDP, zoals corruptie. Grote vraag is hoeveel ruimte Ishiba daarbij krijgt van zijn partijgenoten. Allereerst moet hij zijn gehavende LDP goed door de aanstaande verkiezingen zien te loodsen.
Ishiba zegt het beleid van zijn voorganger Fumio Kishida in grote lijnen voort te zullen zetten, maar op veiligheidsgebied schemert zijn eigenzinnigheid al door. Hij wil dat Japan zelfstandiger wordt in zijn bondgenootschap met de Verenigde Staten. Niet omdat hij zijn land in de rol van grootmacht ziet, maar omdat het volgens hem bijna tachtig jaar na de Tweede Wereldoorlog tijd is dat Japan als een gelijkwaardige partner naast de VS komt te staan, in plaats van dat het nog langer aan de Amerikaanse militaire leiband blijft lopen.
Zo vindt Ishiba dat Japan een atoommacht moet worden. Schuilen onder de Amerikaanse nucleaire paraplu is volgens hem niet afschrikwekkend genoeg voor Rusland, China en Noord-Korea, rivalen van Japan met kernwapens.
Elk moment kan de oorlog uitbreken, zegt Ishiba. Vandaar zijn campagne voor een ‘Aziatische versie van de Navo’, waarbij de losse netwerken en quasi-allianties die de afgelopen jaren in Azië onder Amerikaans leiderschap zijn opgezet, worden samengebald. Vanwege het ontbreken van Amerikaanse steun voor dit idee hebben Ishiba’s ministers dat plan inmiddels van tafel geveegd. Het is de vraag hoe ver de eigengereide nieuwe premier komt met zijn overige plannen voor Japan.
3x Shigeru Ishiba
Als treinfanaat houdt Ishiba alle reizen bij die hij met de hogesnelheidstrein maakt. Zo heeft hij meer dan duizend keer de nachttrein van Tottori naar Tokio genomen.
Ishiba’s moeder, een onderwijzeres, had een grootvader die minister was.
Ishiba herinnert zich precies welke smaak instant-noedels hij at tijdens de hoogtepunten in zijn politieke carrière.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant