NU.nl checkt regelmatig berichten op hun betrouwbaarheid. NUjij-lezers vroegen zich af of Nederland aansprakelijk kan worden gesteld voor acties van Oekraïne met Nederlandse wapens. Zit hier een kern van waarheid in? Nee, zo blijkt bij navraag. Maar alert blijven is cruciaal.
Nederland steunt Oekraïne: we sturen militair materieel, trainen Oekraïense soldaten en we helpen bij het onderhoud van het materieel. Daarnaast stuurt Nederland forensische opsporingsteams om bewijs van oorlogsmisdaden te verzamelen.
Zondag werd duidelijk dat de eerste Nederlandse F-16's zijn aangekomen en ingezet in Oekraïne. Ook gaat ons land samen met Oekraïne drones maken, die het Oekraïense leger kan inzetten in de oorlog tegen Rusland.
"Nederland is niet het enige land dat wapens levert aan Oekraïne", vertelt hoogleraar militair-operationele wetenschappen Han Bouwmeester aan NU.nl. "Heel veel NAVO-landen doen dit. We zijn aan het begin van de oorlog begonnen met het leveren van helmen en scherfvesten. Dat zijn we langzaam gaan opvoeren."
Het is volgens hoogleraar internationaal publiekrecht Marcel Brus moeilijk te zeggen welke Nederlandse wapens worden gebruikt voor aanvallen op Russisch grondgebied. "Als de wapens aan Oekraïne geleverd zijn, is het juridisch niet relevant dat ze oorspronkelijk uit Nederland komen. Oekraïne heeft recht op zelfverdediging en het recht om de eigen strategie te kiezen."
Brus plaatst daar wel een kanttekening bij: "Als wij weten dat de wapens wellicht voor internationale misdrijven - of andere onrechtmatige daden - gebruikt worden, dan zou dit anders kunnen zijn."
Het Wapenhandelsverdrag en EU-wetgeving verbieden de uitvoer van wapens als er een "aannemelijke kans is dat daarmee oorlogsmisdrijven of genocide gepleegd worden". Dat geldt ook voor de uitvoer naar bevriende landen.
Op het moment dat Nederland wapens aan Oekraïne levert, heeft Den Haag geen zeggenschap meer over wat ermee gebeurt, legt Brus uit. "Tenzij het bij de levering is afgesproken. Denk aan het feit dat leveranciers van wapens, raketten of wapensystemen kunnen afspreken dat Oekraïne die bijvoorbeeld niet op of boven Russisch grondgebied inzet."
Het is lastig in te schatten hoe groot de kans is dat de Russische president Vladimir Poetin dit toch als argument gebruikt om Nederland aan te vallen. "Dit is een politieke inschatting. Natuurlijk kan Poetin dit vinden en gebruiken om ons aan te vallen, maar dat zou in strijd met het internationaal recht zijn", zegt Brus.
Bouwmeester ziet deze oorlog als een dieptepunt in de relatie tussen Nederland en Rusland, "al waren we hiervoor ook absoluut geen vriendjes". "Sinds 2013 hebben we al meerdere conflicten met Rusland gehad, wisselend van grootte. Denk aan het uitzetten van Russische diplomaten na misdragingen. Of de MH17-ramp, waarbij Nederland de onderste steen boven wil krijgen, terwijl Rusland de boot afhoudt. En de actieve betrokkenheid van de Russische ambassade bij de poging om het kantoor van de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens in Den Haag te hacken. Dat heeft Nederland wereldkundig gemaakt, waar Rusland niet op zat te wachten."
Een aanval van Rusland op Nederland zou dus tegen het internationaal recht indruisen. Maar een kat in het nauw maakt rare sprongen, lezen wij vaak in de reacties op NUjij. Toch ligt het volgens Bouwmeester voor Rusland niet voor de hand om Nederland aan te vallen. "Rusland weet dat wij deel uitmaken van de NAVO. Een aanval op ons betekent een aanval op alle andere NAVO-landen, volgens artikel 5 van het NAVO-verdrag. Dat beschermt ons."
Oekraïne gebruikt nu mogelijk wapens uit Nederland voor aanvallen op Rusland. Maar er wordt al langer met deze wapens gevochten in gebieden die Moskou geannexeerd heeft. "Dus in de ogen van Poetin is dat Russisch grondgebied waar al veel langer wordt gevochten met wapens die wij hebben geleverd." Bouwmeester heeft tot nu toe nog geen sterke reactie van Rusland gezien. Een breuk in dat patroon ligt volgens hem niet voor de hand.
De hoogleraar probeert NU.nl-lezers gerust te stellen: "Onze veiligheidsdiensten zijn altijd alert op signalen vanuit Rusland. Wij moeten dat zelf ook zijn. We mogen niet naïef zijn, ook al liggen we achter grote landen als Duitsland en Frankrijk. Maar wat betreft de Nederlandse wapenleveringen aan Oekraïne: daar slaap ik geen minuut minder om. Het artikel 5 van het NAVO-verdrag beschermt ons en ik zie Poetin het patroon niet snel doorbreken."
Source: Nu.nl algemeen