Nu de gaswinning in Groningen is gestopt, rijst de vraag: wat te doen met de werkeloos geworden NAM-locaties? Een nieuwe bestemming geven is niet eenvoudig, zo blijkt. ‘Zoals niets in dit dossier eenvoudig is.’
‘Het is een desolate plek, waar alleen één keer per jaar het onkruid wordt doodgespoten’, zegt Ernst Lofvers. Een hek met prikkeldraad, een bordje ‘verboden toegang’ en daarachter een uitgestrekte asfaltvlakte: in niks lijkt dit een historische locatie. Toch begon niet in Slochteren, maar hier de geschiedenis van het Groningse gas.
Aan de Lageweg net buiten Thesinge sloeg de Nederlandse Aardolie Maatschappij in 1955 de eerste boorput van Groningen. Op zoek naar olie vond de NAM er gas.
Over de auteur
Jurre van den Berg is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
De ondergrondse druk bleek alleen amper te controleren. Na een ‘spuiter’ zat de boerderij aan de overkant onder de boorspoeling. Tot winning kwam het nooit. Pas vier jaar later werd het enorme Groningse gasveld succesvol aangeboord, 15 kilometer verderop.
Dat gasveld werd eerder dit jaar bij wet gesloten, vanwege de gevolgen van aardbevingen. Het ‘gasjaar’ dat vorige week op 1 oktober begon, moet het daarom na ruim een halve eeuw doen zonder gas uit Groningen.
Zaterdag zou de provincie stil staan bij dit kantelpunt. Ware het niet dat de vergunning voor het evenement niet tijdig rondkwam.
Het einde van de gaswinning roept ook de vraag op wat te doen met de 26 nu overbodige NAM-locaties in de provincie. Die bij Thesinge doet nog dienst als drukmeetpunt. Een deel van het dorp fietst het hekwerk al jarenlang argeloos voorbij. Maar de kale plek is inwoner Ernst Lofvers en anderen een doorn in het oog.
Toen Groningers onder de noemer Toukomst (‘toekomst’) in 2020 ideeën mochten inbrengen voor de provincie na de gaswinning, kwam Lofvers daarom met het plan om de locatie te vergroenen. ‘Daar waar de aarde is leeggezogen, kunnen we iets teruggeven aan de natuur.’
Het moet ook een plek worden om lief en leed te herdenken, vindt hij, bijvoorbeeld met een uitkijktoren. ‘We moeten de geschiedenis niet wegmoffelen onder het maaiveld.’
Uit negenhonderd ingediende voorstellen koos een burgerpanel 44 projecten, waaronder dit. 1 miljoen euro subsidie werd toegezegd.
Van een nieuw perspectief is in Thesinge echter nog geen sprake. ‘Het leek een eenvoudig plan, maar we zijn niets opgeschoten’, zegt Lofvers.
Het stroeve proces is haast symbolisch, vindt hij. Zo voortvarend als de boor in 1955 de grond in ging, zo moeizaam verloopt de afhandeling van de nalatenschap van de gaswinning. Lofvers kan erover meepraten: hij bivakkeert tijdelijk in de stad Groningen, omdat er na tien jaar eindelijk begonnen gaat worden met de versterking van zijn woning.
Om hun onvrede te laten blijken, houden de initiatiefnemers zaterdagmiddag een eigen ludieke actie . Daarvoor heeft kunstenaar Arjen Boerstra tegenover de gaslocatie een boortoren opgericht.
Met kinderen uit het dorp mag provinciebestuurder Susan Top de installatie symbolisch bedekken met zonnebloemen en klimop. ‘In de hele provincie zijn locaties als deze nog littekens van de gaswinning’, zegt ze. ‘Je kunt denken: weg ermee. Maar het is beter zichtbaar te houden wat er in Groningen is gebeurd.’
Toen toenmalig minister Wiebes in 2018 het einde van de gaswinning aankondigde, was de gedachte dat overbodige gaslocaties een nieuw leven zouden kunnen krijgen. Bijvoorbeeld als zonnepark of ‘energiehub’. Vooralsnog is dat in Groningen op geen enkele locatie gelukt.
‘Op dit moment werkt de NAM aan het netjes achterlaten van Groningen gasveld, het opruimen van putten en locaties’, stelt een woordvoerder. Herbestemming is ingewikkeld, omdat NAM de grond niet bezit maar huurt, veelal van boeren. Die grondeigenaren bepalen hoe ze de locatie terugkrijgen, meestal als landbouwgrond.
‘We zijn altijd bereid om met partijen, zoals energiecoöperaties, te praten over herbestemming’, aldus de NAM-woordvoerder. ‘Maar altijd op voorwaarde dat de grondeigenaar akkoord is.’ Een woordvoerder van Toukomst laat weten dat het afstemmen met allerlei partijen ‘meer tijd kost dan oorspronkelijk verwacht’.
Voor herbestemming van de locatie Thesinge is de belangrijkste belemmering dat deze nog in gebruik als monitoringslocatie. ‘Daarom kan de locatie op dit moment niet in aanmerking komen voor hergebruik’, aldus de NAM-woordvoerder.
‘Maar heb je daar nu echt een hectare asfalt voor nodig?’, vraagt Lofvers zich af. Zelfs het aangezicht vergroenen stuit al op verzet. ‘Want dan groeit er een haag door het hek.’
De protocollen zijn onwrikbaar, ervaart hij. ‘We horen vooral dat iets niet kan.’ Gedeputeerde Top belooft er werk van te maken. ‘Maar dit is niet met twee telefoontjes opgelost. Het is niet eenvoudig, zoals niets eenvoudig is in dit dossier.’
Voor Lofvers is inmiddels duidelijk dat bescheidenheid past bij wat van betrokken inwoners verwacht kan worden. ‘Met enkel gesprekjes en schetssesies komen we er niet. Er is bestuurlijke moed nodig. Anders wordt de locatie waar het allemaal begon straks als laatste opgeruimd.’
Het lot van de Groningse gaslocaties doet denken aan de metamorfose die de Zuid-Limburgse mijnstreek een halve eeuw geleden onderging. Na de mijnsluiting werden onder het motto ‘van zwart naar groen’ bijna alle fysieke sporen van de kolenwinning rigoureus uitgewist. Achteraf bezien: te roekeloos, vinden velen tegenwoordig. Symbolisch was het opblazen van De Lange Jan in 1976. De markante 135 meter hoge schoorsteen van de elektriciteitscentrale van de Oranje-Nassaumijn 1 in Heerlen viel naar de verkeerde kant: op het voormalige Bureau voor Mijnschade. Momenteel wordt gewerkt aan een kunstwerk ter nagedachtenis aan de schoorstenen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant