In crisissituaties – branden, overstromingen, cyberaanvallen – is hulp van burgers vaak welkom, maar in Nederland is daar nauwelijks iets voor geregeld. Tot nu. Op trainingskamp in België leren aspirant-burgerreservisten rustig blijven in stressvolle situaties. ‘Iedereen happy? Dan heb je nu twee minuten om je spullen te pakken!’
Het is half zeven ’s ochtends als in de verte het schijnsel van hoofdlampjes opdoemt. Een stoet van dertien twintigers beweegt zich stapvoets uit de grotten van het Belgische Bitsingen, net over de grens bij Maastricht. De groep verzamelt zich onderaan een heuvel, waar ze worden begroet door Erik Heuts, één van de instructeurs van de BurgerReserve.
Terwijl de toekomstige burgerreservisten de slaap uit hun ogen wrijven, controleert de voormalig marinier en ambulancebroeder hoe het gaat: ‘Goed geslapen, iedereen happy?’ De deelnemers knikken. ‘Mooi’, zegt Heuts glimlachend. ‘Dan hebben jullie nu twee minuten om je spullen te pakken, je waterfles te vullen en droge sokken aan te trekken.’
Gisteren is de groep begonnen aan het trainingsweekend van de BurgerReserve, een initiatief van de oprichters van onder andere Defensity College, dat programma’s aanbiedt voor werkstudenten bij Defensie, en de Universiteit van Vlaanderen/Nederland, bekend van online collegereeksen. De komende dagen brengen de deelnemers door tussen de weilanden en bossen, waar ze leren wat ze moeten doen in een crisissituatie.
Na afronding van het weekend mogen ze zichzelf ‘burgerreservist’ noemen. Ze worden opgenomen in een online database, waarna ze inzetbaar zijn tijdens crisissituaties of ‘flitsrampen’, zoals een grote brand, of als er ineens een nijpend tekort is aan vitaal personeel. Tot nu toe staan er ‘ongeveer tweehonderd’ mensen in de database, zeggen de initiatiefnemers, maar dat moeten er veel meer worden.
In Finland, Duitsland en Zweden bestaan al jarenlang soortgelijke initiatieven, waarbij duizenden burgers worden opgeleid om de hulpdiensten te ondersteunen tijdens noodsituaties. Ook in Nederland groeit het bewustzijn dat burgerhulp goed van pas kan komen.
Zo benadrukt de Adviesraad Internationale Vraagstukken – een adviesorgaan van regering en parlement – in een recent rapport dat burgers een cruciale rol kunnen spelen bij bijvoorbeeld natuurrampen, (cyber)oorlogen en tijdelijke arbeidstekorten voor ‘vitale functies’. Die rol kunnen ze lang niet altijd vervullen, omdat burgerhulpverlening in Nederland nog niet georganiseerd is. Wie wil helpen, weet nu dus vaak niet hoe.
Dat moet anders, vinden de oprichters van de BurgerReserve. En dus besloten ze vorig jaar een training te ontwikkelen, waarbij burgers leren wat ze moeten doen in een crisissituatie. ‘De overheid en de hulpdiensten hebben het er al jaren over dat het goed zou zijn als burgers meer betrokken worden, maar het blijft bij plannen maken,’ legt Roel Bellinga, een van de initiatiefnemers, uit.
‘Met de BurgerReserve proberen we te laten zien dat burgers best bereid zijn om te helpen en dat ze specifieke expertise hebben, die goed van pas kan komen,’ vult medeoprichter Hugo Goedhart aan. ‘Iemand die een EHBO-diploma heeft, kan helpen bij een verkeersongeval, een ict’er kan ingezet worden bij een cyberaanval en iemand met kennis van satellietbeelden kan aan de hulpdiensten doorgeven welke wegen onbegaanbaar zijn na een overstroming.’
Eisen aan aanmelding zijn er vooralsnog niet: iedereen is welkom om binnen zijn of haar mogelijkheden bij te dragen.
De opleiding van de BurgerReserve bestaat uit twee onderdelen. Het begint met een online cursus waarbij je leert over eerste hulp, ethiek en hoe je moet handelen als de techniek je in de steek laat. Om er zeker van te zijn dat burgers ook in stressvolle situaties effectief kunnen handelen, leren aankomend burgerreservisten de geleerde theorie onder begeleiding van professionals ook in de praktijk toepassen, tijdens een trainingsweekend.
In Bitsingen moeten ze onder meer kaartlezen, een brancard in elkaar zetten en een tourniquet aanleggen. En, wat instructeur Heuts betreft het belangrijkste, ze ontdekken hoe ze helder kunnen blijven nadenken in verschillende situaties.
Dat is nog best een uitdaging, legt hij uit terwijl hij zich samen met de cursisten een weg baant richting rivier de Jeker, een paar honderd meter verderop. Na een melding van de fictieve meldkamer gaat de groep van start met de eerste oefening van de dag. Er blijkt een gewonde langs de oever te liggen, die overgedragen moet worden aan de hulpdiensten.
Vanochtend heeft de groep geleerd hoe ze moeten checken of er sprake is van een bloeding en of iemand nog goed ademt. De eerste checks verlopen vlekkeloos, totdat duidelijk wordt dat het slachtoffer onderkoeld is. ‘Denk eraan hè,’ roept Heuts de groep toe, ‘een koude ondergrond leidt tot onderkoeling.’
Een van de cursisten tovert een opblaasmatje tevoorschijn, dat in de haast boven op het slachtoffer wordt gelegd. Heuts moet er om gniffelen en roept de groep bij elkaar. ‘Als jullie ’s avonds gaan slapen, liggen jullie dan op of onder je matras?,’ vraagt hij, terwijl hij met een schuin oog naar het slachtoffer kijkt. ‘Meestal erop,’ bekent een van de cursisten. ‘Maar de logica was even weg.’
Het zijn precies dit soort situaties die volgens Heuts het belang van de BurgerReserve onderstrepen. ‘Tijdens mijn carrière als hulpverlener heb ik me regelmatig verbaasd over de passiviteit van veel burgers. Ze hebben vaak het idee dat ze in de weg lopen en besluiten dus niks te doen, terwijl we hun hulp meestal goed kunnen gebruiken.’
Die hulp komt vooral van pas als het burgers lukt om rustig te blijven, zich bewust te blijven van hun omgeving en goed te communiceren. ‘Dat leer je alleen maar door te oefenen, fouten te maken en zelfvertrouwen te ontwikkelen. Tijdens dit weekend kan dat zonder dat er meteen iets op het spel staat.’
Midden in het glooiende landschap van Bitsingen staat de groep even uit te puffen van de tocht. De zon schijnt door de wolken, de regenjassen gaan uit, er wordt gekletst en gelachen. ‘Het is overduidelijk geen Kamp van Koningsbrugge,’ knipoogt Heuts. ‘Maar dat is ook helemaal niet de bedoeling. Je inzetten voor de samenleving mag best een beetje leuk zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant