Om vrouwen te herdenken die in een duister verleden als heks werden gemarteld en vermoord, wordt binnenkort een monument opgericht. Maar de Stichting Nationaal Heksenmonument streeft naar meer dan gedenken; het wil een tijdloze les zijn over vrouwonvriendelijkheid, femicide en desinformatie.
‘Heksenjachten zijn onderdeel van de Europese geschiedenis die maar weinig aandacht krijgt’, zegt auteur en publicist Bregje Hofstede, tevens een van de bestuursleden van de stichting. ‘Ik kan me niet herinneren dat hier tijdens geschiedenislessen op school serieus aandacht aan is besteed.’
Heksenjachten zijn de enige grootschalige historische moordpartij waar we nog altijd lollig over doen, stelt Hofstede. Heksen worden ook nu nog afgebeeld als een sprookjesfiguur met een puntmuts op een bezem.
Terwijl het een donkere episode is in de Europese geschiedenis die serieuzere aandacht verdient, omdat alleen al in Nederland naar schatting honderden vrouwen (ook mannen waren het slachtoffer, maar in veel mindere mate) ten onrechte zijn gemarteld, vermoord en vaak levend verbrand.
Vrouwen werden afgeschilderd als dom en zwak, waardoor ze een makkelijke prooi voor de duivel zouden zijn. ‘Denkbeelden waar we ook nu nog niet klaar mee zijn’, aldus Hofstede.
Zie de populariteit van mysogene influencers als Andrew Tate onder veel jonge jongens. Maar ook Geert Wilders misbruikt het beeld, bijvoorbeeld op de manier hoe deze politicus voormalig minister Sigrid Kaag geregeld afschilderde als heks.
Er zijn meer opvallende overeenkomsten tussen toen en nu, zegt Hofstede. De uitvinding van de boekdrukkunst maakte het destijds mogelijk dat denkbeelden over de vrouw als heks (plus de bijbehorende vervolging) snel door Europa verspreid konden worden. ‘Nu verspreidt desinformatie zich via sociale media.’
Veel heksenprocessen hadden een link met seksualiteit, abortus of anticonceptie, stelt Hofstede. Onderwerpen die nu ook weer onder druk staan. ‘Ik voel me daar ongemakkelijk onder. ’
Er is meer kennis nodig over de gebeurtenissen uit die tijd, stelt de stichting (waarin ook de auteur Susan Smit en actrice en regisseur Manja Bedner zitten). Niet alleen met een monument, maar ook met beter onderwijs over deze vorm van femicide. ‘We beginnen met het monument’, zegt Bedner. ‘Daarmee willen we meer bewustzijn ontwikkelen. Het gaat stap voor stap.’
Vorig jaar was er een landelijke herdenking voor de slachtoffers. Toen ontstond ook het idee voor het landelijke monument. In diverse plaatsen als Schiedam en Onstwedde zijn overigens al kleinere gedenktekens geplaatst.
Met de 35 duizend euro aan donaties gaat de stichting nu met betrokkenen overleggen hoe het heksenmonument eruit moet komen te zien, en waar het komt te staan. De gemeente Roermond, Oudewater en de Gelderse regio Montferland (waar in voornamelijk de 15de tot de 17de eeuw heksenvervolgingen zijn geweest) zijn kandidaat voor plaatsing.
Het bedrag dat nu is opgehaald is een mooi begin, zegt Bedner, maar voor een echt monument is meer geld nodig. ‘Het moet wat groter worden dan een beeldje op de schoorsteenmantel.’
Source: Volkskrant