Een jaar na de massale verrassingsaanval van Hamas op Israël is vrede in het toch al jaren onrustige Midden-Oosten verder weg dan ooit. Israël is in militair opzicht superieur, toch zal het land naar de onderhandelingstafel moeten om zijn oorlogsdoelen te halen.
De oorlog begon nadat Hamas op 7 oktober 2023 meer dan 1.200 Israëli's doodde en ruim 250 gijzelaars meenam naar de Gazastrook. Wat volgde waren zware Israëlische bombardementen, een grondoffensief in de Gazastrook en militaire confrontaties met Hezbollah in Libanon. Ook Iran mengde zich de afgelopen week direct in het conflict met een raketaanval.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu is duidelijk over zijn doelen. Hij wil de veilige terugkeer van alle gijzelaars, de volledige uitroeiing van Hamas en terugkeer van 60.000 geëvacueerde Israëli's uit het noorden. Minder duidelijk is Netanyahu over hoe hij dat wil bereiken.
"Hamas is niet alleen een militaire organisatie, het is gedachtegoed", zegt militair expert Patrick Bolder. Dat gedachtegoed wordt alleen maar sterker als Israël blijft doorgaan met zijn operatie in de Gazastrook, zegt hij. "Jongetjes van twaalf, dertien jaar die nu zien hoe hun vaders en broers worden doodgeschoten of gemarteld, gaan zodra zij kunnen ook wapens oppakken."
Het tweede doel - de veilige terugkeer van alle gijzelaars - lijkt net zo onhaalbaar. In het afgelopen jaar zijn er weliswaar 117 gijzelaars vrijgelaten of door het leger gered, maar Netanyahu denkt zelf dat van de overgebleven personen nog maar de helft in leven is, meldde de krant Haaretz onlangs. Om de rest in goede gezondheid te laten terugkeren, zal Israël met Hamas om de tafel moeten, denkt Bolder.
Maar dat lijkt Netanyahu zelf niet te willen. Voor Hamas waren de gijzelaars de sleutel tot onderhandelingen over een soevereine, Palestijnse staat, zegt antropoloog Anne de Jong, die veel veldwerk in de Gazastrook heeft gedaan. "Gaza werd langzaam maar zeker verstikt, terwijl de aandacht van de internationale gemeenschap was verslapt", zegt zij. "Er waren geen onderhandelingen of internationale druk voor een Palestijnse staat. Hamas wilde de Palestijnse Gebieden weer op de kaart zetten."
Dat is gelukt, zegt De Jong. "Maar Hamas heeft zich verkeken op de Israëlische vastberadenheid om te vechten en niet te onderhandelen. Netanyahu zei altijd Hamas hard te willen aanpakken, en dat is precies wat hij doet."
Een belangrijke reden voor Netanyahu's standvastigheid is zijn eigen politieke lot, zien Bolder en De Jong. Netanyahu leeft bij de gratie van zijn nationalistische, radicaal-rechtse regeringsgenoten. Als die vinden dat de premier Hamas te zacht aanpakt, riskeert hij een kabinetsval. "Dan is hij niet meer onschendbaar en kan en zal hij vervolgd worden", zegt De Jong over de corruptiezaken die tegen hem lopen. "Hij lijkt zijn politieke lot belangrijker te vinden dan dat van de overgebleven gijzelaars", concludeert Bolder.
Intussen heeft het conflict zich als een olievlek over de regio verspreid. Uit solidariteit met de Palestijnen begon Hezbollah vorig jaar op 8 oktober raketten op Israël af te vuren. Dat conflict kookte afgelopen week over met de dood van Hezbollah-leider Hassan Nasrallah en een Israëlisch grondoffensief in Libanon, wat weer leidde tot een Iraanse aanval op Israël.
Volgens Bolder en defensie-expert Ko Colijn is daarmee de kans op regionale escalatie flink vergroot. "Israël heeft een internationaal conflict geriskeerd en mondiale vrede en veiligheid op het spel heeft gezet", legt Colijn uit. "Israël heeft, ondanks de militaire superioriteit, op vele fronten verlies geleden."
Israël heeft zichzelf bijvoorbeeld op internationaal vlak volledig geïsoleerd, ziet Bolder. Als voorbeeld noemt hij het besluit van de regering om VN-baas António Guterres tot persona non grata te verklaren. "Daarmee plaatst Israël zich bijna buiten de internationale rechtsorde", zegt Bolder. "Als je continue VN-resoluties aan je laars lapt over nederzettingenbeleid en de Palestijnse kwestie, dan moet je niet vreemd opkijken dat de VN jou op een gegeven moment ook niet meer zo aardig vindt."
Colijn: "Alleen Amerika, onder meer vanwege de grote joods diaspora, is nog een factor van belang. Uit angst om stemmen van pro-Israëlische Amerikanen te verliezen durft niemand in de politiek een echt harde houding tegen Netanyahu aan te nemen."
Om de geweldsspiraal te doorbreken, moeten zowel Hamas en Israël aanschuiven aan de onderhandelingstafel. Hamas is heel duidelijk over een diplomatieke oplossing, zegt De Jong. Eerder dit jaar gaven Hamas-functionarissen al aan bereid te zijn zichzelf op te heffen door de wapens neer te leggen en alle gijzelaars vrij te laten, in ruil voor een Palestijnse soevereine staat.
Hamas zou dan opgaan in de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie en de Palestijnse staat zou bestuurd worden door een onafhankelijk, technocratisch bestuur, bijvoorbeeld van de VN. De Jong: "Dit komt het dichtst bij wat Netanyahu formuleert als 'de uitroeiing van Hamas'."
Zo'n oplossing komt er niet als Israël de Palestijnse kwestie niet serieus neemt, zegt Bolder. Hoewel Netanyahu militaire successen heeft geboekt, kan hij zonder onderhandelingen nooit zijn oorlogsdoelen halen.
En intussen wordt het door oorlog, hongersnood en ziektes geteisterde Gaza tot een nieuwe voedingsbomen voor jonge Palestijnen met enorme haatgevoelens tegen Israël. De sleutel tot minder geweld ligt aan de onderhandelingstafel. Maar als je op basis van het afgelopen jaar de toekomst voorspelt, dan is er reden om pessimistisch te zijn.
De ontwikkelingen in het Midden-Oosten volgen zich razendsnel op. Lees de meest actuele informatie in ons liveblog.
Source: Nu.nl algemeen