Sinds de aanval van Hamas op Israël, maandag een jaar geleden, is de machtsbalans in het Midden-Oosten ingrijpend veranderd. Israël voelt zich inmiddels weer machtig, maar zonder een oplossing voor de Palestijnse kwestie zal het geweld steeds terugkeren.
Na de gruwelijke terreuraanval van Hamas op 7 oktober hing Israël in de touwen. Het land was vernederd en getraumatiseerd, het leger afwezig, de befaamde inlichtingendiensten totaal verrast. Al heel snel daarna leek Hamas de politieke slag van Israël te hebben gewonnen. De Palestijnse kwestie stond weer op de agenda, terwijl Israël de sympathie van een groot deel van de wereld verspeelde door zijn excessieve geweld tegen de burgerbevolking in Gaza.
Nu, een jaar na 7 oktober, ziet het beeld er anders uit. Hamas is vrijwel verslagen, in Libanon lijkt Hezbollah in snel tempo te worden opgerold, de grote vijand Iran oogt kwetsbaar. Israël voelt zich weer slim en sterk. Premier Benjamin Netanyahu, die op 7 oktober voor eeuwig in diskrediet leek te zijn gebracht, is weer de populairste politicus van het land.
Over de auteur
Peter Giesen is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de Europese Unie en internationale samenwerking. Eerder was hij correspondent in Frankrijk.
Nu de strijd in Gaza grotendeels gestreden is, richt het Israëlische leger zich op Libanon. Daar is de beeldvorming heel anders. De Palestijnen kunnen rekenen op de sympathie van een groot deel van de mondiale publieke opinie, als eeuwige underdogs in hun strijd met Israël. Die sympathie is er niet voor Hezbollah en zijn beschermheer Iran. De strijders van Hezbollah worden niet onderdrukt door Israël. Ze vallen zelf de Joodse staat aan.
Veel landen pleiten voor de-escalatie omdat ze bang zijn dat het conflict uitmondt in een regionale oorlog. ‘Een gevaarlijke cyclus van aanvallen en vergelding kan leiden tot een oncontroleerbare escalatie in het Midden-Oosten, die in niemands belang is’, liet de G7, de groep van belangrijkste westerse landen, vrijdag weten. Toch zullen de meeste landen er geen bezwaar tegen hebben dat Hezbollah en Iran flinke klappen krijgen.
Netanyahu speelt hierop in. In zijn toespraak voor de Verenigde Naties sprak hij vorige week van een conflict tussen ‘de beschaving’ en de ‘middeleeuwse’ terreur van Iran en zijn bondgenoten. Zijn strategie was duidelijk: door de confrontatie met Iran te zoeken, weet hij zich nog meer verzekerd van de steun van de Verenigde Staten en het Westen.
Iran legde de afgelopen decennia een ‘ring van vuur’ rond Israël, door lokale strijdgroepen te financieren en bewapenen: Hamas, Hezbollah, de Houthi’s in Jemen en andere. Vooral Hezbollah diende als afschrikking: als Israël Iran zou aanvallen, zou Hezbollah antwoorden met een barrage van raketten.
Het Iraanse imperium lijkt nu als een kaartenhuis in elkaar te vallen. Nu Hamas en Hezbollah verzwakt zijn, staat Iran direct tegenover Israël. Het heeft de keuze uit twee slechte opties. Niet escaleren, waardoor het zijn geloofwaardigheid bij zijn bondgenoten verliest. Of wel escaleren, waardoor het de vergeldingsacties van het veel sterkere Israël over zich afroept. De raketaanval van deze week leek een compromis, in de hoop dat een Israëlische reactie beperkt zal blijven. Iran zette zware wapens in, ballistische raketten, maar wist dat ze waarschijnlijk zouden worden onderschept.
‘Het lijkt alsof we getuige zijn van een substantiële verandering in de machtsbalans in het Midden-Oosten, ten gunste van Israël, en ten koste van Iran’, schrijft John Sawers, voormalig chef van de Britse inlichtingendienst MI6, in de Financial Times. Het is echter te vroeg om definitieve conclusies te trekken. Hamas is grotendeels verslagen, maar nieuwe strijders zullen opstaan. Het keiharde Israëlische optreden in Gaza heeft weer voor een generatie haat gezaaid. Hezbollah kan nog terugveren en het Israëlische leger hard treffen. Iran lijkt bang voor een oorlog, maar Israël neemt grote risico’s door de confrontatie met Iran te zoeken. De kans op een ontwrichtende en verwoestende regionale oorlog is nog altijd aanwezig.
Maar bovenal: de in militair opzicht succesvolle campagne tegen Hamas en Hezbollah lost de Palestijnse kwestie niet op, de belangrijkste bron van het conflict in het Midden-Oosten. Zolang daarvoor geen politieke oplossing is, zal het geweld steeds terugkeren. ‘De enige opties die Israël de Palestijnen biedt, zijn verdrijving, uitroeiing of permanente apartheid, en geen volk zal dit lot accepteren zonder te vechten’, stelt politicoloog Stephen Walt in het Amerikaanse tijdschrift Foreign Policy.
Israël voelt zich weer machtig, na de spectaculaire pieperaanval en de al even spectaculaire liquidatie van Hezbollah-leider Hassan Nasrallah. Maar hoe zal Israël zijn sterke positie gebruiken? ‘Wil Israël zijn huidige succes investeren in nog veel meer decennia van bezetting, met alle verzet, wraak en terugkerende oorlog die dat met zich meebrengt?’, schrijft analist Paul Salem van de Amerikaanse denktank Middle East Institute. Juist omdat Israël er nu goed voor staat, zijn de omstandigheden gunstig voor een tweestatenoplossing met de Palestijnen, schrijft hij, ingebed in een Arabische wereld die vriendelijker voor Israël is dan ooit. Ondanks de woede over het Israëlische optreden in Gaza, heeft geen enkel Arabisch land de betrekkingen met Israël verbroken.
Zo’n oplossing kan alleen tot stand komen onder druk van de internationale gemeenschap. Premier Netanyahu heeft nooit geloofd in een deal met de Palestijnen. De terreur van Hamas heeft hem slechts in die mening gesterkt. ‘Het gevaar nu voor Israël is overmoed’, schrijft The Economist deze week. Een jaar na 7 oktober voelt Israël zich zo sterk dat het minder dan ooit geïnteresseerd is in politieke oplossingen, waardoor er geen einde zal komen aan de cyclus van geweld in het Midden-Oosten.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant