Geert Wilders maakte deze week opnieuw duidelijk: de noodprocedure om een asielcrisis uit te roepen moet en zal in werking treden. Asielminister Marjolein Faber stuurt aan op een confrontatie in de ministerraad. Hoog spel, ook voor de PVV zelf.
‘Het kan heel snel.’ Marjolein Faber, minister van Asiel en Migratie, was op 12 september na haar eerste Kamerdebat nog optimistisch. Een asielcrisis, die volgens haar al door ‘de mensen in het land’ ervaren wordt, gaat op korte termijn ‘ook juridisch gezien’ uitgeroepen worden.
‘Dat kan gewoon’, verzekerde Faber, die daarbij een verhandeling hield over artikel 110 en 111 van de Vreemdelingenwet, die het onder ‘uitzonderlijke omstandigheden’ mogelijk maakt om met noodmaatregelen te komen. ‘Ik volg gewoon de wet.’
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Avinash Bhikhie is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Alles over politiek vindt u hier.
Het zijn de staccato zinnetjes die haar toehoorders inmiddels vertrouwd voorkomen. In de – tot dusver spaarzame – overleggen met lokale bestuurders, uitvoerders en Kamerleden hamert Faber vooral op de noodzaak van een streng asielbeleid. Veel meer dan eenrichtingsverkeer is het niet, zeggen betrokkenen.
Toch is wat ‘gewoon kan’ inmiddels een slepende affaire geworden. Ruim drie weken na Fabers aanvankelijke optimisme is een asielcrisis nog steeds niet uitgeroepen, en dat zal de komende weken waarschijnlijk niet veranderen. De PVV-minister werkt nog altijd aan een ‘dragende motivering’ om de noodmaatregel in werking te laten treden.
Hoever ze precies is, weet bijna niemand. Andere coalitiepartijen zeiden eerder deze week nog geen tekst gezien te hebben, en hetzelfde geldt voor collega-ministers. Premier Dick Schoof wil een coördinerende rol vervullen, maar zolang er geen inhoudelijk voorstel is, valt er weinig te coördineren.
Faber houdt de kaarten dicht tegen de borst, zo is al vaker opgevallen. Na een recente bijeenkomst met provincie- en gemeentebestuurders trad de PVV-minister naar buiten met een plan om provincies ‘om toerbeurt’ extra asielzoekers te laten opvangen om Ter Apel te ontlasten. Ze bleek het idee niet te hebben doorgesproken met haar gesprekspartners, die zich overvallen toonden.
Ook binnen het kabinet is Faber huiverig om informatie te delen. Volgens De Telegraaf komt dat omdat ze NSC verdenkt van sabotagepraktijken. Dat leidde op 6 september, bij de vaststelling van het regeerprogramma, al tot een tumultueuze ministerraad. Premier Schoof moest de vergadering urenlang schorsen, omdat Faber en NSC-minister Judith Uitermark (Binnenlandse Zaken) vooraf niet hadden afgestemd over de asielparagraaf.
Om herhaling te voorkomen, zijn er volgens ingewijden nu twee ministerraden ingepland om te praten over het noodwetdossier. Eerst op maandag 21 oktober – een verzette ministerraad, omdat premier Schoof de vrijdag ervoor in Brussel moet zijn voor de Europese Raad – en daarna nog een keer op vrijdag 25 oktober, waar de beslissing moet vallen.
Op de achtergrond stuurt Wilders mee. De PVV-leider leek dinsdag mede namens zijn minister te spreken toen hij de inzet duidelijk maakte: ‘Zonder noodknop wordt het een wel heel moeilijk verhaal voor ons. Ik weet niet of we dan nog heel lang vrolijk doorgaan… Er is voor ons heel weinig speelruimte.’
Wilders keerde zich en passant tegen premier Schoof, die tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen bleef herhalen dat er in het kabinet nog geen besluit is gevallen over de inzet van de noodprocedure. ‘Er is wel degelijk een besluit genomen’, meent de PVV-leider. ‘In het regeerprogramma staat dat er een noodprocedure komt.’
Die opmerkingen leidden weer tot wrevel bij NSC’ers binnen het kabinet. Achter de schermen werd opnieuw verwezen naar de afspraak dat de noodprocedure ‘dragend gemotiveerd’ moet zijn, een voorwaarde die zowel in het hoofdlijnenakkoord als in het regeerprogramma staat. Voor Wilders een futiliteit, voor NSC een halszaak.
Het is geen nieuwe discussie binnen de coalitie. Tijdens de formatie, waarbij niet Faber, maar Gidi Markuszower als beoogd asielminister betrokken was, is Wilders er volgens ingewijden al op gewezen dat de juridische haalbaarheid van de noodknop-procedure twijfelachtig is.
Ook kreeg de PVV-leider toen al het advies om naar een alternatieve route te kijken: spoedwetgeving. Daarmee kan hetzelfde bereikt worden – geen nareis meer van 18-plussers, strengere en minder opeenvolgende procedures – zonder crisiswetgeving in te zetten.
Wilders wilde er toen niks van weten en nu nog steeds niet. Een spoedprocedure mag niet eens overwogen worden, ook omdat daarmee impliciet wordt erkend dat er andere oplossingen zijn dan noodwetgeving. De PVV-leider vreest bovendien dat spoedwetgeving uiteindelijk een trage bedoening wordt: de oppositie in de Eerste en Tweede Kamer heeft tal van middelen om die te vertragen. Het uitroepen van een asielcrisis is voor de PVV van grote symbolische waarde: de buitenwereld moet meekrijgen dat er in Nederland een andere wind waait.
Dat het uitroepen van een crisis nog steeds op zich laat wachten, gaat nu al ten koste van het door Wilders zo gecultiveerde daadkrachtige imago van Faber. Er zijn tot dusver nog geen beleidsvoorstellen van haar in de ministerraad behandeld, blijkt uit de besluitenlijst. In het AD werd de PVV-minister afgelopen week neergezet als iemand van ‘woorden, geen daden’.
Zelfs binnen de coalitie wordt smalend opgemerkt dat ze tijdens het zomerreces beter had kunnen doorwerken, in plaats van vakantie vieren in haar huis in Florida. Haar deze week uitgelekte plan om bij asielzoekerscentra borden te plaatsen met de tekst ‘hier wordt gewerkt aan uw terugkeer’ lijkt bovenal een provocatie.
Wilders gebruikt de adempauze op het asieldossier om de druk op zijn coalitiepartners verder op te voeren. Van de BBB, een loyale bondgenoot, heeft hij niets te vrezen. De VVD maakt een onthechte indruk. De stemming is daar: als Wilders en Faber tegen een muur willen oprijden, dan houden wij ze niet tegen.
Ook als het kabinet instemt met de noodwetgeving van Faber, is succes allerminst verzekerd. De Eerste Kamer, waar de coalitie geen meerderheid heeft, moet al snel instemmen met een zogeheten voortduringswet om het noodregime in stand te houden. Steun daarvoor is twijfelachtig.
En zelfs als dat lukt, is de kans aanwezig dat de rechter een streep zet door de gevolgde procedure, blijkt ook uit de ambtelijke adviezen. Wilders en Faber moeten dan uitleggen waarom ze kozen voor een heilloze weg en zo kostbare tijd verspeelden.
VVD-leider Dilan Yesilgöz, die zelf als minister de noodwetgeving van de hand wees, suggereert ondertussen dat de maatregelen die Faber nu op korte termijn voor ogen heeft – of ze nou via nood- of spoedprocedures tot stand komen – weinig om het lijf hebben. De PVV-minister kan volgens haar beter vaart maken met ‘wetten die voor structurele verandering zorgen’, daarmee verwijzend naar de introductie van een zogenoemd tweestatusstelsel, met onderscheid tussen mensen die in hun land van herkomst persoonlijk worden vervolgd, en mensen die op de vlucht zijn voor tijdelijke omstandigheden zoals oorlog.
NSC, met al zijn idealen over de rechtsstaat en deugdelijke wetgeving, kan zich het pragmatisme van de VVD moeilijk veroorloven. Instemmen met Fabers noodprocedure kan de toch al verzwakte partij verder in het nauw drijven.
Wilders schermt tegelijkertijd met een nóg onaantrekkelijker scenario: nieuwe verkiezingen. ‘Heel Nederland ziet dat Nederland in een asielcrisis zit. Als NSC weer wegduikt, dan slopen ze dit kabinet’, was zijn boodschap dinsdag op X.
Een kabinetsval kan het voortbestaan van NSC in gevaar brengen, ook omdat PVV en BBB de schuld waarschijnlijk eensgezind zullen neerleggen bij de partij van Pieter Omtzigt.
Lang niet iedereen gelooft desondanks dat de PVV-leider veel voelt voor de nucleaire optie. Zijn kabinet valt dan niet over de inhoud, maar over een procedurele kwestie: noodrecht of spoedrecht. Kan de leider van de grootste partij toestaan dat het land in nieuwe politieke crisis belandt vanwege zo’n ogenschijnlijk formalistisch onderwerp? Het zal dan moeilijker worden voor Wilders om zich te presenteren als iemand die het land kan leiden.
Toch kan NSC er niet gerust op zijn. Wilders is voor iedereen onvoorspelbaar, ook voor andere PVV’ers. Het is de madman-theorie: wie durft het spel hard te spelen met iemand die niet te peilen valt?
Wilders lijkt er vooralsnog op te rekenen dat de twijfelende NSC’ers bezwijken onder de druk. Alleen de PVV-leider weet of er nog bij te sturen valt als dat een misrekening blijkt.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant