Eindelijk is ontdekt waar en wanneer Vincent van Gogh zijn schilderij Populierenlaan bij zonsondergang maakte. Met dank aan twee Nederlandse sterrenkunde-amateurs.
‘Superinteressant’, zegt Renske Cohen Tervaert, conservator van het Kröller-Müller Museum in Otterlo, waar het relatief kleine doek van 46 bij 32 centimeter hangt. De datum en plek waarop Van Gogh zijn Populierenlaan bij zonsondergang maakte, waren tot nu toe onbekend.
Van een vergelijkbaar en groter schilderij, Populierenlaan in de herfst, zijn datum en locatie wél bekend. Uit een brief aan zijn broer Theo blijkt dat Van Gogh het op 23 of 24 oktober 1884 maakte, en de afgebeelde boerderij – de Schoteldonkse Hoeve – bestaat nog steeds. Populierenlaan bij zonsondergang stamt uit dezelfde periode en omgeving, maar Van Gogh rept er in zijn brieven nergens over.
Over de auteur
Govert Schilling is wetenschapsjournalist. Hij schrijft voor de Volkskrant over sterrenkunde.
‘Begin 2022 werden we benaderd door Don Olson van de Texas State University’, zegt Louis Verbraak van de Eindhovense Weer- en Sterrenkundige Kring. ‘Olson had eerder al andere schilderijen van Van Gogh gedateerd, op basis van de afgebeelde stand van de hemellichamen. Hij vroeg of wij wilden assisteren met dit nieuwe onderzoek.’
Samen met Ferry Zijp dook Verbraak in de archieven van het Brabants Historisch Informatie Centrum, het fotoarchief van de Nuenense heemkundige kring De Drijehornick, en oude jaarboeken van het KNMI. Hun conclusie: Populierenlaan bij zonsondergang dateert van 13 of 14 november 1884, en toont de Weverstraat in Nuenen. Samen met Olson publiceren zij hun bevindingen in het novembernummer van het Amerikaanse maandblad Sky & Telescope.
Op het schilderij dragen de populieren geen blad meer, zoals op Populierenlaan in de herfst, waarover Van Gogh schrijft dat de bladeren ‘over twee weken’ zullen gaan vallen. Ook schrijft hij later dat het vanaf 15 november te koud was om nog buiten te werken. Het zonsondergangsschilderij moet dus dateren uit de periode tusen 5 en 15 november.
Op oude kaarten vonden Verbraak en Zijp dat er in de omgeving van Nuenen indertijd eigenlijk maar één door populieren omzoomd lang zandpad bestond waarboven je in die periode van het jaar de zon kon zien ondergaan: de Weverstraat (waar tegenwoordig overigens eiken staan). Sterrenkundige berekeningen van Olson wijzen uit dat de afgebeelde situatie zich rond half november voordoet, en uit de KNMI-gegevens blijkt dat het in november 1884 alleen op donderdag de 13de en vrijdag de 14de onbewolkt weer was.
Volgens Verbraak en Zijp moet Van Gogh zich op een van die dagen ongeveer op de huidige kruising van de Weverstraat en de Mgr. Cuytenlaan hebben bevonden. ‘Als je daar nu staat, ga je je toch in de schilder inleven,’ zegt Verbraak. ‘Wat zou hij 140 jaar geleden gedacht en gedaan hebben? Op 13 november ga ik er zeker weer heen, om de zon precies boven het uiteinde van de straat te zien ondergaan.’
Kunsthistoricus en conservator Cohen Tervaert reageert enthousiast. ‘Het onderzoek biedt weliswaar geen nieuwe inzichten in het werk van Van Gogh,’ zegt ze, ‘maar het is heel leuk om te weten. In de alfawetenschappen beschik je meestal niet over veel feitelijke gegevens, dus alle extra informatie is meer dan welkom. Dat maakt mijn vak zo interessant: dat je met de meest uiteenlopende disciplines te maken krijgt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant