De ogen van het internationale voetbal zijn vrijdag gericht op Luxemburg. Een uitspraak van het Europese Hof van Justitie, in een zaak die is aangespannen door voormalig Frans international Lassana Diarra, kan weleens het einde van het huidige transfersysteem betekenen.
Jean-Marc Bosman was een bescheiden voetballer wiens loopbaan in de jaren tachtig en negentig beperkt bleef tot honderd wedstrijden bij een handvol Belgische en Franse clubs. Maar als naamgever van een baanbrekende rechterlijke uitspraak is hij van onschatbare waarde gebleken voor het transfersysteem, waarvan voetballers en clubs nog steeds profiteren.
Bosmans naam valt dezer dagen opnieuw, nu datzelfde transfersysteem zomaar op de helling kan komen te staan. Bepaalt het Europese Hof van Justitie vrijdag dat voetballers veel makkelijker en goedkoper hun contract kunnen opzeggen? ‘Deze uitspraak kan de transferwereld op z’n kop zetten’, stelt Robby Houben, professor sportrecht aan de Universiteit Antwerpen.
Over de auteur
Mark Misérus is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met als specialismen onderwijs en sport.
Net als het Bosmanarrest in 1995 draait de zaak die nu is aangespannen door ex-international Lassana Diarra om de bewegingsvrijheid van voetballers, zegt Houben. Anders dan in het gewone arbeidsrecht kan een voetballer niet zomaar zijn contract opzeggen. ‘Het transfersysteem is zo ontworpen dat de contractuele stabiliteit centraal staat. Er zijn maar weinig gegronde redenen om je contract te kunnen beëindigen als speler, en er staan vaak enorme boetes en sportieve sancties tegenover.’
Bosman wilde 36 jaar geleden na afloop van zijn contract overstappen van Club Luik naar USL Dunkerque. De Franse club kon de omgerekend 300 duizend euro aan transfersom niet betalen – destijds moest er nog worden betaald voor spelers die al einde contract waren. Bosman hield de Belgische voetbalbond en de Uefa en Fifa verantwoordelijk voor het belemmeren van zijn transfer, stapte naar het Europese Hof van Justitie en won.
Het Bosmanarrest plaveide de weg voor spelers die aanvankelijk vooral transfervrij van club zouden wisselen, niet tot genoegen van elke club. Bij Ajax liep bijvoorbeeld een groot deel van de ploeg die in 1995 de Champions League had gewonnen, gratis de deur uit. Houben: ‘De voetbalbonden werden door Bosman voor het eerst op de vingers getikt.’
Hij kijkt dan ook in spanning uit naar vrijdag: ‘Er staat veel op het spel voor het voetbal.’ Beslist het Hof in het nadeel van de Fifa, dan worden voetballers waarschijnlijk weer meer baas over hun eigen loopbaan – ze kunnen makkelijker en goedkoper van club wisselen, hun afkoopsommen zouden flink kunnen dalen. Al durft ook Houben niet te voorspellen of het ‘Bosmanarrest 2.0’ de voetbalwereld net zo op zijn kop zal zetten als ‘Bosman 1’ dat deed.
Lassana Diarra (nu 39) speelde onder meer voor Arsenal en Chelsea en was basisspeler bij Real Madrid voordat hij onverwachts de overstap naar Rusland maakte. Met zijn loopbaan kwam het niet meer goed, nadat hij in 2014 in de clinch was komen te liggen met de trainer van Lokomotiv Moskou, Leonid Koetsjoek. Diarra weigerde te trainen, de club zag dit als contractbreuk en legde hem een boete van 20 miljoen euro op.
De arbitragecommissie van de Fifa halveerde die boete, maar stelde de Fransman wel in het ongelijk. Ook zag het Belgische Charleroi van de transfer van Diarra af, uit vrees mee te moeten betalen aan de miljoenenboete. De middenvelder kwam daarop een seizoen lang werkloos thuis te zitten, ook omdat de Russische voetbalbond zijn transfercertificaat weigerde af te geven. In 2018 beëindigde hij zijn carrière bij Paris Saint-Germain.
Via de rechterlijke instanties vocht Diarra zich terug. Hij laat zich daarin bijstaan door de advocaat die in 1995 ook al Bosman had geflankeerd bij de grootste triomf uit diens loopbaan. Jean-Louis Dupont groeide uit tot een door het voetbal gevreesde sportjurist, die weet dat de grootste veranderingen in de sport vaak buiten de sport om worden bewerkstelligd. De internationale spelersvakbond Fifpro heeft zich bij Diarra aangesloten.
Interviews geven doet Dupont vooraf niet, vanwege het volgens hem overstelpende aantal mediaverzoeken om toelichting. Hij waarschuwt in een verklaring niet op de zaken vooruit te lopen, al put hij vertrouwen uit de conclusie van de Poolse advocaat-generaal van het Europese hof.
Mocht het advies van deze in Luxemburg hoog aangeschreven Maciej Szpunar worden gevolgd, dan voorspelt Dupont ‘enorme gevolgen voor de economie en governance van het voetbal’. Eerdere uitspraken als het Bosmanarrest en tegen de Uefa (die de Super League eigenstandig dacht te kunnen blokkeren) maken duidelijk dat het Hof zeggingskracht heeft en er niet voor terugdeinst om sportfederaties een veeg uit de pan te geven.
In zijn niet bindende, maar wel zwaarwegende advies constateert Szpunar dat een speler die zijn contract zonder gerechtvaardigde redenen opzegt, nu met ‘draconische gevolgen’ te maken krijgt. Deze regels beperken transfers, terwijl het Hof eerder al heeft erkend dat juist het contracteren van talentvolle spelers een wezenlijk aspect is waarmee clubs elkaar kunnen beconcurreren. Het Hof zal daarom moeten bepalen of het huidige transfersysteem in strijd is met de Europese mededingingsregels en het vrije verkeer van personen binnen de EU.
Als speler heb je vaak geen idee hoe hoog zo’n opzegboete is, vertelde sportrechtadvocaat Roberto Branco Martins in de podcast Juridisch geneuzel. Hij verwacht dan ook dat het voetbal er niet meer mee weg komt door de boetes voor spelers ‘vaag te houden’, ook doordat de boete voor de kopende club volgens hem zal verdwijnen.
Als Diarra gelijk krijgt, kunnen spelers sneller en voor minder geld van club wisselen, zegt Houben. ‘Cynisch gezegd is dat dan wel weer in het voordeel van de grote clubs, die hebben al veel geld en kunnen die minder grote transfersommen straks nog makkelijker betalen. Clubs die juist opleiden voor grotere competities, zoals Belgische en Nederlandse, moeten dan weer rekening houden met negatieve gevolgen omdat zij wellicht minder aan transfers gaan verdienen.’
Spelers zullen hun contract vaker tussentijds opzeggen als Diarra gelijk krijgt, denkt Roberto Branco Martins. De clubs en spelers zullen gauw de koppen bij elkaar moeten steken om een nieuw transfersysteem op te tuigen, waarschuwt Houben. ‘Een dat de contractuele stabiliteit waarborgt, maar ook de mobiliteit van de spelers beschermt, en ook nog eens solidair is met opleidingsclubs als in België en Nederland.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant