Minister van Financiën Eelco Heinen presenteert zich in zijn eerste begrotingsdebat opnieuw als strenge boekhouder. De tweekoppige linkse oppositie leent zich daar goed voor. ‘Deze minister zal tegenvallers dekken, of u het leuk vindt of niet.’
Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA) en Jimmy Dijk (SP), de enige linkse Kamerleden die zich roeren op de tweede debatdag, hebben een harde dobber aan Heinen. In tegenstelling tot de bewindslieden van NSC, BBB en PVV is de VVD’er gepokt en gemazeld in het politieke debat. Heinen slaat zich met flair en kwinkslagen door zijn eerste Algemene Financiële Beschouwingen heen, waarin hij zijn eerste Miljoenennota verdedigt.
Voor het Kamerdebat leek de minister kwetsbaar, omdat het Centraal Planbureau (CPB) en de Raad van State (RvS) op Prinsjesdag concludeerden dat Heinens begroting niet erg toekomstbestendig is. Na deze kabinetsperiode lopen het begrotingstekort en de staatsschuld te ver op, waarschuwen beide adviesorganen.
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
Alles over politiek vindt u hier.
In de eerste termijn van het begrotingsdebat grijpen oppositieleden die negatieve recensies aan om Heinen verbaal door de mangel te halen. ‘De minister wil een havik zijn’, merkt Van der Lee op. ‘Maar het probleem van het oplopende tekort op lange termijn laat hij onverantwoord voortbestaan.’ D66’er Hans Vijlbrief noemt Heinen een minister die doet alsof hij streng is, ‘maar voorlopig is hij een verstokte roker die zegt: morgen ga ik stoppen’.
Maar Heinen haalt onmiddellijk de angel uit het debat door de kritiek van CPB en RvS te omarmen. Zodra hij het woord krijgt, zegt hij: ‘Ik ben erg blij met die kritiek. CPB en RvS zeggen: u doet eigenlijk te weinig, u zult meer moeten doen en ik ga daar graag het debat over aan.’
Heinen lijkt het slechte rapportcijfer van CPB en RvS als steuntje in de rug te zien. Hij zit in een coalitie met twee partijen die niet zoveel waarde hechten aan begrotingsdiscipline (PVV en BBB) en heeft nu extra munitie om die twee bij de les te houden als er nieuwe begrotingstegenvallers opdoemen.
PVV’er Tony van Dijck, die Heinens voorgangers jaar na jaar bekritiseerde om hun gierigheid jegens de gewone man, slaat ineens een heel andere toon aan. ‘Met dit nieuwe kabinet waait er een nieuwe wind op Financiën. De tijd van geldsmijterij naar linkse hobby’s is voorbij’, zegt hij opgetogen.
De pleitbezorgers van die ‘linkse hobby’s’, Van der Lee en Dijk, krijgen te midden van een rechts georiënteerde overmacht geen vat op Heinen. Een van hun belangrijkste grieven is dat het kabinet de tegenvaller van 11 miljard euro, die het gevolg is van de juni-uitspraak van de Hoge Raad over de beleggingstaks, deels op lage inkomensgroepen verhaalt. Dat doet het kabinet door een belastingkorting waarbij die groep het meeste baat heeft, te verlagen.
GroenLinks-PvdA en SP vinden dat Heinen de kosten moet verhalen op de vermogende beleggers die met dank aan de Hoge Raad veel belasting terugkrijgen, óf de tegenvaller ‘in het saldo moet laten lopen’. Dat laatste betekent: geen financiële dekking zoeken, maar gewoon de staatsschuld laten oplopen.
Volgens Van der Lee is dat geen probleem, omdat het CBS kort na Prinsjesdag bekendmaakte dat het kabinet over het eerste halfjaar van 2024 een begrotingsoverschot van 0,7 procent heeft gerealiseerd, terwijl het CPB voor heel 2024 een tekort van 1,6 procent heeft voorspeld. ‘Zelfs als je die hele 11 miljard dit jaar in het begrotingstekort meeneemt, kom je nog niet in de buurt van de Europese norm van maximaal 3 procent’, zegt Van der Lee.
Heinen wil er echter niets van weten. ‘Deze minister zal tegenvallers dekken, of u het leuk vindt of niet’, voegt hij zijn tegenstrever toe. Op de verwijten van GroenLinks-PvdA en de SP dat hij lage inkomens laat opdraaien voor belastingcompensatie voor een groep die deels uit miljonairs bestaat, heeft Heinen geen ander antwoord dan dat het kabinet de lasten ‘zo eerlijk mogelijk’ wilde verdelen. In Heinens optiek is dat over alle inkomensgroepen, plus bedrijven.
Naar aanleiding van het onverwachte begrotingsoverschot dat het CBS rapporteert, stelt een groot aantal fracties vraagtekens bij de ramingen van het CPB. Meerdere Kamerleden wijzen erop dat het CPB de belastinginkomsten al vijftien jaar structureel onderschat, en de overheidsuitgaven juist overschat. Over die periode gaat het opgeteld respectievelijk om 88- en 30 miljard euro.
De suggestie dat het CPB broddelwerk levert, werpt Heinen echter verre van zich. Volgens hem zijn de meeste inkomstenmeevallers te verklaren uit een onverwacht sterk economisch herstel na de coronapandemie. Dat herstel was waarschijnlijk te danken aan de coronasteunmaatregelen voor bedrijven en zzp’ers. Zo’n unieke situatie is moeilijk in modellen te vangen, houdt Heinen de Kamer voor.
Een andere belangrijke verklaring is de hoge inflatie van de laatste jaren. ‘Die blaast het bruto binnenlands product (bbp, red.) op, waardoor de staatsschuld in verhouding daalt.’
Aan de uitgavenkant is er sprake van schijnmeevallers, omdat die voortkomen uit het onvermogen van het kabinet om alle geplande begrotingsuitgaven daadwerkelijk te doen. Er blijft veel geld op de plank liggen doordat begrote werkzaamheden vanwege personeelstekorten moeten worden uitgesteld.
De minister van Defensie krijgt zijn budget momenteel niet uitgegeven omdat heel Europa zich vanwege de Russische dreiging aan het bewapenen is. Het aankopen van tanks en ander wapentuig loopt daardoor vertraging op. Op de begroting voor dit jaar levert dat een financiële meevaller op, maar al die uitgaven moeten later alsnog worden gedaan. Zo’n meevaller kan volgens Heinen dus niet voor andere politieke wensen worden ingezet.
Om aan de zorgen over de onbetrouwbare begrotingsramingen tegemoet te komen, richt Heinen een expertcommissie op die dit probleem moet onderzoeken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant