Barack en Michelle Obama zijn onverminderd populair – ook in films, series en theater. Hoe maak je levensechte fictieve personages van zo’n powerkoppel? Het nieuwe toneelstuk Duizend aanslagen op de Obama’s doet een speelse (en actuele) poging.
‘Something wonderfully magical is in the air, isn’t it?’ aldus de immer overtuigende Michelle Obama, die eind augustus optrad tijdens de conventie van de Democratische Partij. In haar geboortestad Chicago straalde de 60-jarige als vanouds tijdens hét feest voor de Democraten, waarbij Kamala Harris officieel tot hun presidentskandidaat werd genomineerd.
Aan het einde van haar toespraak introduceert Michelle iemand die volgens haar veel weet over ‘hoop’. Nog voordat haar man verschijnt, begint het hele stadion al te juichen en te applaudisseren. Barack loopt energiek het podium op, kijkt met een serieuze blik om zich heen en wijst fier naar zijn vrouw, waarna ze elkaar zo innig als een pasgetrouwd stel kussen en omhelzen. Zelfs de grootste cynicus is niet opgewassen tegen de ogenschijnlijk onverstoorbare liefde van dit glorieuze echtpaar. Ogenschijnlijk, want we weten natuurlijk niet écht wat er in hen omgaat.
Over de auteur
Ela Çolak schrijft voor de Volkskrant over film en theater.
Van Viola Davis in de serie The First Lady, tot de films Barry en Southside with you, tot het nieuwe toneelstuk Duizend aanslagen op de Obama’s van theatergroep Raymi Sambo Maakt: in de wereld van fictie zijn al vaak pogingen gedaan om dichter bij het powerkoppel te komen. Hoe doen de makers dat? En wat zijn de uitdagingen en valkuilen?
In Duizend aanslagen op de Obama’s zien we eerst een stel van middelbare leeftijd op de bank bij de therapeut. Sinds het einde van Baracks presidentschap in 2016 staat hun relatie kennelijk onder druk.
Als we Barack (Michiel Blankwaardt) en Michelle (Colombina-winnaar Urmie Plein) later in het stuk zien speechen, zie je wat meer van de Obama’s zoals wij ze kennen. Vooral in de manier waarop Blankwaardt en Plein hun handen bewegen, hun focus, het spontane glimlachen tussendoor, het volume van hun stem. Maar regisseur Raymi Sambo en zijn acteurs wilden waken voor imitatie.
Urmie Plein: ‘Raymi gaf me juist veel vrijheid om zelf invulling te geven aan mijn rol. We kennen allemaal wel de mooie momenten van Michelle, maar ik heb haar nog nooit zien huilen of instorten. In haar boek Becoming zegt ze weleens bondig dat ze boos of verdrietig was, maar hoe ziet dat er dan uit? Gelukkig mag ik daarbij mijn fantasie gebruiken, en die combineer ik met wat ik door de jaren heen van haar heb gezien.’
Duizend aanslagen op de Obama’s is speelser en actueler dan de gemiddelde biografische vertelling. In de tekst van Sambo, Erik Snel en Sem Anne van Dijk vinden voortdurend meta-gesprekken plaats, waarbij de acteurs uit hun rol stappen en de positie van de Obama’s bevragen. Verwacht dus geen waarheidsgetrouwe benadering zoals in een biopic.
‘Natuurlijk, het hoeft niet realistisch te zijn, we maken theater, maar het publiek gaat toch vergelijken’, zegt Michiel Blankwaardt. ‘Daarom vind ik die scènes waarin we onze rollen ter discussie stellen heel fijn. Zo voeren we bijvoorbeeld in een scène als ‘acteurs’ een mooi gesprek: gaan we nou een stuk maken over de heilige Obama’s? Of gaan we ook iets anders vertellen? Dat werkt gek genoeg bevrijdend.’
Hoe anders is dat in de biopic Barry (2016), de geslaagde speelfilm van regisseur Vikram Gandhi over de 20-jarige rechtenstudent Obama. De hoofdrol wordt vertolkt door de Australische Devon Terroll, die vooral de stem van Barack bijna feilloos nabootst. Hoewel we hier nog niet te maken hebben met de zelfverzekerde staatsman Barack, word je meteen gegrepen door de diepte en zachtheid van Terrolls stem, die we zo goed kennen van de oud-president.
Aan het Amerikaanse magazine GQ vertelde Terroll dat ze aanvankelijk wilden wegblijven van die kenmerkende stem, ‘maar dan is het alsof je alleen zijn naam gebruikt’. Samen met een spraakcoach bestudeerde Terroll uiteindelijk maandenlang Obama’s accent en spreekvorm, waardoor hij naar eigen zeggen een genuanceerd stemgeluid creëerde dat je er af en toe aan herinnert: dit is Barack Obama.
Voor acteur Viola Davis pakte het helaas anders uit: in de mozaïekvertelling The First Lady (2022), een serie op Showtime over drie verschillende echtgenotes van Amerikaanse presidenten, vertolkt ze Michelle weinig subtiel.
De meermaals bekroonde Davis werd door zowel recensenten als kijkers bekritiseerd vanwege haar opmerkelijk fysieke manier van spelen: als ze zwijgt, tuit Davis voortdurend haar lippen. Als ze spreekt, trekt ze haar bovenlip weer flink omhoog. Davis’ acteerwerk werd unaniem bestempeld als overdreven en onrealistisch. De Britse krant The Guardian schreef dat ze in deze matige serie ‘nooit de onnatuurlijkheid van imitatie overstijgt’.
Wat dat betreft hebben de makers van het tot dusver meest geprezen fictieve werk over de Obama’s, Southside with you (2016), er verstandig aan gedaan om niet te imiteren, maar vooral te interpreteren.
In deze speelfilm volgen we Michelle en Barack tijdens hun eerste date in de zomer van 1989, waarin ze onder meer een tentoonstelling en een bioscoop bezoeken.
Waar acteur Parker Sawyers het welbekende stemgeluid van Barack mist, zien we veel van hem terug in Sawyers lange, pezige lijf en in zijn uitdrukkingen, bijvoorbeeld als hij zijn lippen nu en dan licht op elkaar perst.
Michelle daarentegen is in acteur Tika Sumpter in de verste verte niet te herkennen. Maar dat geeft de film ook een bepaalde charme: we lijken eerder te kijken naar een romantische date tussen twee warmbloedige, intelligente mensen die aan elkaar gewaagd zijn, dan dat we naar de voorgeschiedenis kijken van twee toekomstige iconen.
In het toneelstuk Duizend aanslagen op de Obama’s lijken de makers op dit inzicht voort te borduren: waar we de Obama’s vooral in herkennen, is in de manier waarop Plein en Blankwaardt zich de allure van Michelle en Barack hebben eigen gemaakt.
Plein: ‘Altijd als ik naar Michelle luister, weet ze me te raken. Ik wil dit op toneel bereiken zonder haar maniertjes te gebruiken. Ik heb het idee dat ze bij haar speeches zelf meeschrijft en kritisch naar een tekst kijkt, waardoor het echt haar woorden worden. Ze spreekt met zo veel gevoel vanuit een waarachtige kern, waardoor ze iedereen kan overtuigen. Dat is mijn vertrekpunt en ik hoop dat ik daarmee ook het publiek zal raken.’
Duizend aanslagen op de Obama’s gaat op 5/10 in première bij ITA. Tournee t/m 21/12.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant