De betrokkenheid van Iran en het gebrek aan serieuze druk vanuit Washington geven Benjamin Netanyahu alleen maar meer bewegingsvrijheid. De vraag is wat de Israëlische premier daarmee gaat doen. ‘Israël zal zo buitenproportioneel mogelijk zijn.’
Met de liquidatie van Hezbollah-leider Hassan Nasrallah en de inval in Libanon heeft Israël niet alleen een enorme klap uitgedeeld aan Hezbollah en zijn beschermheer Iran, maar ook aan het Amerikaanse leiderschap in het Midden-Oosten. De aanval op Libanon bezegelt het echec van een Amerikaanse diplomatie die wel blafte, maar nooit beet.
De Verenigde Staten worden gezien als het enige land dat werkelijk invloed op Israël kan uitoefenen, omdat zij elk jaar voor 3,3 miljard dollar aan militaire steun geven. Niettemin werden de Amerikanen de afgelopen week wederom in hun hemd gezet door Israël. Woensdag lanceerden de VS en Frankrijk een voorstel voor een bestand van 21 dagen in Libanon. Een woordvoerder van het Witte Huis zei naderhand dat de VS geloofden dat Israël ‘aan boord’ was, anders zouden zij het voorstel niet naar buiten hebben gebracht.
Over de auteur
Peter Giesen is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de Europese Unie en internationale samenwerking. Eerder was hij correspondent in Frankrijk.
Maar in zijn toespraak voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties lapte de Israëlische premier Benjamin Netanyahu vrijdag alle plannen voor een staakt-het-vuren in Libanon en Gaza aan zijn laars. Hij was nauwelijks uitgesproken of Hezbollah-leider Nasrallah werd getroffen door Israëlische raketten. Deze week vielen Israëlische grondtroepen Libanon binnen, ondanks herhaalde oproepen van president Joe Biden om dat niet te doen.
Dit fiasco kwam niet uit de lucht vallen. Na de terreuraanval van Hamas op 7 oktober maakte de Amerikaanse diplomatie een machteloze indruk. De Amerikaanse invloed op het verloop van de strijd in Gaza was ‘minimaal’, zei Richard Haass, emeritus-voorzitter van de Amerikaanse denktank Council on Foreign Relations, in The Washington Post. ‘We hebben twaalf maanden gehad waarin de Amerikaanse regering het één bepleitte en Israël iets anders heeft gedaan’, aldus Haass.
Na de traumatische gebeurtenissen van 7 oktober zou het voor elke Amerikaanse regering moeilijk zijn geweest om Israël in te tomen, zeker nu premier Netanyahu een coalitie heeft gevormd met extreemrechts. Maar terwijl Biden telkens opriep tot matiging of een staakt-het-vuren, verzekerde hij Israël tevens van zijn iron-clad (‘met ijzer omklede’) steun. Die tegenstrijdigheid gaf Netanyahu veel ruimte. Wat hij ook deed, hij wist dat de VS hem uiteindelijk zouden blijven steunen.
De Amerikanen pleitten wel voor de-escalatie, maar weigerden Israël serieus onder druk te zetten, bijvoorbeeld door wapenleveranties te staken. ‘De Israëliërs weten dat elke serieuze waarschuwing van de Amerikanen genegeerd is – en dat daar nooit consequenties aan verbonden zijn’, zei Khaled Elgindy van de Amerikaanse denktank Middle East Institute tegen de Qatarese nieuwszender Al Jazeera.
De Europese Unie deed het overigens niet beter. De EU heeft minder invloed dan de VS, maar is niettemin de belangrijkste handelspartner van Israël. Ook de EU pleitte herhaaldelijk voor de-escalatie, maar heeft geen moment geprobeerd om Israël met haar economische macht onder druk te zetten. In mei wilde de EU ‘zo spoedig mogelijk’ een bijeenkomst van de Associatieraad EU-Israël, een orgaan dat handelsvoordelen regelt, maar ook mensenrechtenkwesties kan bespreken. Israël had echter geen haast, en er is nog steeds geen datum.
Nog altijd heeft de EU de grootste moeite om met één mond te spreken. Maandag blokkeerde Tsjechië een gezamenlijke EU-verklaring over Libanon, waarna Josep Borrell in zijn functie van EU-buitenlandchef voor een staakt-het-vuren pleitte.
Nu de Amerikaanse presidentsverkiezingen naderen, is het diplomatieke spel voorlopig uitgespeeld. Biden en de Democratische presidentskandidaat Kamala Harris zullen geen spectaculaire initiatieven meer nemen, met alle kans op mislukking van dien. Het gebrek aan resultaat van de Amerikaanse diplomatie werkt in het voordeel van Donald Trump, die beweert dat de zwakte van Biden heeft geleid tot oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten.
In zijn rede voor de Verenigde Naties probeerde Netanyahu het narratief over de oorlog te veranderen. Hij sprak met geen woord over de Palestijnse kwestie die ten grondslag ligt aan het conflict. In plaats daarvan stelde hij de strijd voor als een botsing tussen ‘de beschaving’ en de ‘middeleeuwse terreur’ van Iran en zijn strijdgroepen – Hamas, Hezbollah, de Houthi’s en andere.
Netanyahu weet dat hij verzekerd is van Amerikaanse steun als hij Iran in de oorlog weet te betrekken. Na de Iraanse raketaanval van dinsdag steunen de VS een Israëlische vergeldingsactie, zei nationaal veiligheidsadviseur Jake Sullivan. ‘We hebben duidelijk gemaakt dat er gevolgen zullen zijn – ernstige gevolgen – voor deze aanval, en we zullen samenwerken met Israël om die te verwezenlijken’, aldus Sullivan.
Door de mislukking van de Amerikaanse diplomatie, de pauze vanwege de Amerikaanse verkiezingen en de toenemende betrokkenheid van Iran krijgt Netanyahu nog meer ruimte. Sommige commentatoren geloven dat hij van de gelegenheid zal gebruikmaken om Iran maximaal te treffen.
‘Israël zal zo buitenproportioneel mogelijk zijn’, zei de voormalige Navo-commandant Wesley Clark tegen nieuwszender CNN. De Amerikanen zullen naar verwachting niet meewerken aan een aanval op de nucleaire installaties in Natanz en Fordow. Maar ondanks alle oproepen tot de-escalatie heeft Israël in lange tijd niet zo veel mogelijkheden gehad om zijn tegenstanders te verzwakken.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant