Ariane Hendriks was advocaat van de ex-partner van ‘iceman’ Wim Hof en van veel andere slachtoffers van intieme terreur. Afgelopen jaar stopte ze, gedesillusioneerd: ‘Er bestaat voor slachtoffers van intieme terreur heel weinig geschikte hulpverlening.’
Ariane Hendriks (48) stond als advocaat zeventien jaar lang slachtoffers van intieme terreur bij, onder wie de ex-partner van Wim Hof die zaterdag haar verhaal deed in de Volkskrant. Afgelopen jaar gooide ze de handdoek in de ring: ze kon niet langer aanzien hoe een gebrek aan kennis bij professionals ertoe leidt dat slachtoffers van huiselijk geweld nauwelijks worden beschermd.
‘Veel rechters denken bij huiselijk geweld aan het clichébeeld van de man die dronken thuiskomt uit de kroeg en zijn vrouw slaat. Maar in veel meer familierechtelijke zaken zie je het patroon van intieme terreur, en daar weten ze nauwelijks iets van af. In een van de ergste zaken die ik heb gehad, kwam mijn cliënt mentaal gesloopt uit zo’n relatie en waren de kinderen diep emotioneel onveilig. Terwijl daar geen klap is gevallen. Dan kun je geen aangifte doen en geen alarmknop vragen, maar mensen zijn wel doodsbang.’
Hoe ziet intieme terreur er in de praktijk uit?
‘Het begint vaak met zogenoemde love bombing: iemand heel snel in de relatie trekken door super charmant te zijn, enorm verliefd te doen, en vrijwel meteen te beginnen over samenwonen en een kind, onder het mom: ‘Jij bent voor mij de ware.’ Vrouwen die dit overkomt, hebben vaak het idee dat ze eindelijk hun droomman hebben gevonden.
‘Maar al gauw begint het subtiel te schuiven. Dan zegt zo’n man ineens: ik vind het fijn als je vaker thuis bent, anders mis ik je zo. Op die manier wordt het netwerk van de vrouw geleidelijk op afstand gezet, waarbij de controlerende partner vaak goed weet op welke knoppen hij moet drukken. Hij zegt bijvoorbeeld: ‘Zie je nou zelf niet dat je ouders je nooit echt hebben gesteund?’ Zijn vrouw voelt zich daardoor aanvankelijk heel erg gezien en denkt: ‘Ja inderdaad, mijn ouders zijn er nooit voor me geweest.’ En dan moet de echte psychoterreur nog beginnen.’
Wat houdt dat in?
‘Dat ontstaat meestal als een vrouw al best alleen is komen te staan. De controlerende partner zegt dan bijvoorbeeld: ‘Besef je wel dat je heel zwak en labiel bent? Ik ben sterk en ik ben er voor jou.’ Dat kan over een langere periode zo doorgaan. Daar komt veel manipulatie bij kijken, geregeld wordt er impliciet met zelfmoord gedreigd: ‘Ik kan niet zonder je, als jij er niet bent, dan stort ik helemaal in.’
‘Als zo’n stel kinderen heeft, wordt de vrouw vaak bang dat haar kinderen zonder vader moeten opgroeien. Zo sluipt er langzaam maar zeker steeds meer controle in de relatie. De controlerende partner gaat stiekem de appjes van zijn vrouw lezen of eist dat zij zich urenlang verantwoordt voor hoe ze haar avond heeft doorgebracht als ze op stap is geweest. Daar komt steeds meer dwang en dreiging bij. Dan zegt zo’n man: ‘Straks krijg je de kinderen niet meer te zien, als ik vertel wat voor waardeloze moeder jij bent.’’
Het klinkt alsof sommige vrouwen bijna letterlijk gek worden gemaakt door hun partner.
‘Ja, dat kan heel ver gaan. Er zijn mannen die de sleutel van hun vrouw verstoppen, waardoor zij het hele huis gaat doorzoeken. Vervolgens leggen die mannen de sleutel weer op de vaste plek terug en zeggen dan: ‘Kijk schat, hij ligt gewoon hier hoor.’ Dan ga je denken dat je zelf gek bent.
‘Wat ook vaak voorkomt is dat een vrouw ’s nachts door haar partner wordt buitengesloten als ze uit is geweest. Wat ga je doen? Bij de buren aanbellen en zeggen: mijn man laat me niet binnen? Zo’n vrouw schaamt zich kapot, dus slaapt ze maar in de garage. Je kunt in Nederland nu eenmaal geen aangifte doen omdat je man de deur niet voor je opent. Bovendien is het moeilijk uit te leggen wat je nu precies is overkomen. Vaak denken vrouwen zelf ook: ‘Hoe ben ik in hemelsnaam in deze situatie beland?’’
Waarom heeft u zich als advocaat destijds juist op dit soort problematiek gestort?
‘Ik ben er een beetje ingerold omdat ik ging werken bij een gespecialiseerd familierechtkantoor. Al snel merkte ik dat bij de gecompliceerde echtscheidingszaken in veruit de meeste gevallen huiselijk geweld speelt. En het viel mij op dat je die zaken niet goed kunt aanpakken als je daar niet naar kijkt. Terwijl in de rechtszaal het geweld meestal buiten beschouwing wordt gelaten. Dan zegt zo’n rechter: ‘Er zal wel wat voorgevallen zijn, maar meneer ontkent het, dus we kijken nu naar de toekomst.’
‘Door de jaren heen ben ik me gaan verdiepen en patronen gaan zien. Er bleek een hele bibliotheek over volgeschreven te zijn, maar die kennis gebruiken we in Nederland niet. Op een gegeven moment weten cliënten je te vinden. En aan het einde van de rit had ik een dossierkast vol met rampzalige zaken.’
Welke patronen zag u?
‘Intieme terreur herken je in familiezaken bijvoorbeeld doordat de gewelddadige partner na de relatie blijft stalken. Of doordat de partner het gezamenlijke ouderschap na de scheiding gebruikt om de andere ouder te blijven controleren. Dan moet je denken aan vijftig appjes op een dag.
‘Ik zag ook vaak dat iedere beslissing rond ouderlijk gezag uitmondde in een uitputtingsslag. Dus niet zomaar toestemming geven aan de andere ouder om het kind mee te nemen op vakantie, maar daar tientallen voorwaarden aan stellen: altijd de telefoon opnemen, dit doen, dat doen. Zo’n man, meestal is het een man, laat die vrouw niet los. Daardoor zijn er voortdurend nieuwe brandjes waarvoor je als advocaat moet uitrukken. Maar als je dan weer eens in de rechtbank staat, is er niemand die het grotere geheel ziet. Dan zegt zo’n rechter: jullie moeten beter communiceren over de kinderen.’
Er wordt geredeneerd vanuit het idee: waar er twee vechten, hebben er twee schuld?
‘Het hulpverleningsaanbod is helemaal gericht op vechtscheidingen bestrijden, gezamenlijke communicatie en voortgezet ouderschap. Dus daar zitten die mensen weer met elkaar aan tafel, waardoor die man een podium krijgt om zijn charmante, vrolijke, leuke zelf te zijn en iedereen in te pakken. Een hulpverlener ziet twee goedwillende ouders, en denkt: dat gaat helemaal goedkomen.’
Een controlerende partner kan zich heel goed voordoen op de momenten waarop dat nodig is?
‘Die speelt dan de perfecte ouder. En mijn cliënt, het slachtoffer, heeft een posttraumatisch stresssyndroom, slaapt vaak niet, en is hartstikke labiel gemaakt in die relatie. Dus die zit er in de rechtbank als een hoopje ellende bij. Waardoor de indruk ontstaat: die vrouw spoort niet helemaal. Het is heel moeilijk om je tegen dat beeld te verweren als de professionals niet de juiste kennis hebben.
Over de auteur
Anneke Stoffelen is verslaggever van de Volkskrant en schrijft onder meer over de multiculturele samenleving. Robert van de Griend is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over polarisatie en radicalisering.
‘Een paar jaar geleden verscheen er van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) een factsheet over intieme terreur, waarin terecht staat: de eerste indruk is in dit soort zaken vaak bedrieglijk; degene die labiel en gestoord overkomt, zou heel goed het slachtoffer kunnen zijn.’
Waarom bent u onlangs gestopt met uw advocatenwerk?
‘Door de jaren heen is mijn frustratie gegroeid over hoe wij in Nederland met dit soort zaken omgaan. Bij een gewone scheiding is het een keer afgerond: je verdeelt de boedel, regelt de omgangsregeling en de pensioenverevening, en wenst je cliënt een gelukkig verder leven. Maar op het laatst had ik bijna alleen nog maar zaken waarin nauwelijks nog werd geprocedeerd, maar waarin wel de hele tijd heftige dingen gebeurden.
‘Ondertussen bleven mijn cliënten in de problemen zitten, omdat er voor slachtoffers van intieme terreur heel weinig geschikte hulpverlening bestaat. Uiteindelijk betrapte ik mezelf tijdens gesprekken met hulpverleners steeds vaker op de gedachte: als ik hier nu een stoel door de kamer gooi, zouden ze dan wél luisteren? Ik voelde: ik moet stoppen voordat ik als advocaat niet meer professioneel kan blijven.’
Wat was het moment waarop u dacht: nu is het echt klaar?
‘Dat was bij een zaak van een vrouw die in een heel controlerende situatie zat. Haar man dacht dat zij een ander had, wat overigens niet zo was. Op een nacht heeft hij geprobeerd haar te wurgen. Hun jonge dochter, die een verstandelijke beperking heeft en super kwetsbaar is, zag alles gebeuren. De buren haalden de politie erbij, die vrouw deed aangifte en die man kreeg een huisverbod. Vervolgens werd er via de gemeente een hulpverlener ingezet.
‘Die eiste een gezamenlijk gesprek met de vader en de moeder over het kind. Terwijl zij doodsbang was voor die man, nog onder de blauwe plekken zat en hij vanwege dat huisverbod niet in de buurt van het gezin mocht komen. Die vrouw weigerde natuurlijk. Daarop volgde een gesprek met Veilig Thuis, en opnieuw was de focus: de ouders moesten met elkaar in contact treden. Het ging niet over veiligheid, het ging niet over het zwaar getraumatiseerde kind, waarvoor we nog therapie aan het zoeken waren. Ik zat daar en dacht: hoe is het mogelijk dat we hier nu dit gesprek aan het voeren zijn? Toen besloot ik: ik kán dit niet meer.’
Hoe is te verklaren dat organisaties die juist gespecialiseerd zijn in huiselijk geweld, op deze manier te werk gaan?
‘De ideologie van de vechtscheiding zit diep. We hebben jarenlang vanuit de overheid benadrukt dat scheidende ouders moeten samenwerken voor de kinderen en goed moeten communiceren. Als jij daarin faalt, ben je een slechte ouder. Want een scheiding met conflicten is zo erg voor de kinderen. En dat is natuurlijk ook zo.
‘Maar als die conflictscheiding wordt veroorzaakt door geweld, dan zou de morele verontwaardiging ook daar naar uit moeten gaan. Nu wordt er verbaasd gereageerd als ouders niet normaal tegen elkaar doen. Ik heb nieuws voor je: dat doen mensen niet, omdat er een dader is.
‘Het is me letterlijk gebeurd in de rechtbank, dat ik stond uit te leggen wat mijn cliënt allemaal voor vreselijk geweld had meegemaakt, en de rechter zei: mevrouw Hendriks, ik vind u weinig constructief. Nee, je partner in elkaar meppen, dat is zeker wel constructief?’
Hoe zou het beter kunnen?
‘Vorige week kwam de Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming tot de conclusie dat er bij professionals te weinig kennis is over huiselijk geweld en dan vooral over intieme terreur. Daar moet sowieso iets aan veranderen. Dat probeer ik op mijn manier te doen, ik doceer tegenwoordig familierecht aan de Universiteit Tilburg en geef samen met een andere advocaat cursussen aan professionals. Het is niet voorgoed verloren, we kunnen de nieuwe generatie hier beter in opleiden.
‘Ondertussen is het ook een kwestie van willen. Iedereen kent de statistieken waaruit blijkt dat huiselijk geweld in alle lagen van de bevolking veel voorkomt. Maar dat is een ongemakkelijke waarheid, dat er mensen zijn die níét het beste willen voor hun kind.
En als je daar in familierechtzaken rekening mee houdt, dan moet je aan waarheidsvinding gaan doen en bepalen wie er gelijk heeft. De instanties redeneren: wij zijn de politie niet. Terwijl zij volgens mij best patronen kunnen zien en gevalideerde onderzoeksinstrumenten kunnen inzetten om boven tafel te krijgen wat er speelt. Er zijn een paar rechters in Nederland die echt hun best doen en dit probleem wel doorzien. Dan loop je met een goede uitspraak naar buiten. Het kán dus wel.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant