Flexibel, eigenzinnig en ongeduldig: als naar zijn karakter vormgegeven durfde Martin Schröder het grote KLM naar de kroon te steken. En zijn Martinair bereikte ook grote hoogten.
Waar ter wereld Martin Schröder zich ook bevond, om 6.15 uur plaatselijke tijd wilde hij op de hoogte worden gesteld van het wel en wee van al zijn toestellen, hun bemanning en de passagiers.
Er mocht niets fout gaan bij zijn geesteskind, de vliegtuigmaatschappij Martinair. De oprichter hield altijd een vinger aan de pols. Management by walking around, noemde hij dat. Maar sommige werknemers spraken liever van management by fear: de baas kon een bullebak zijn. Wie een fout maakte, kreeg een veeg uit de pan.
Soms zette hij zijn eigen auto voor de hoofdingang van het bedrijf als signaal dat niemand moest proberen eerder dan hij het kantoor te verlaten. Zelf werkte hij naar eigen zeggen zestien uur per dag. Recht voor zijn raap, zo noemde hij zijn directheid. Rancuneus was hij niet. In de loop van de dag ging na een ruzie altijd het zand erover. De boomlange Schröder – hij mat 1,97 meter – kon ook heel aimabel zijn.
Martin Schröder heeft een plaats verworven in de top drie van Nederlandse luchtvaartpioniers, samen met Albert Plesman en Anthony Fokker. Hij richtte The Other Airline op, de eerste luchtvaartmaatschappij die het monopolie van de KLM tartte. Flexibel, eigenzinnig en ongeduldig moest de maatschappij zijn. Veertig jaar lang zou hij het bedrijf leiden en uitbouwen tot hij in 1998 met pensioen ging. Maar ook daarna liet hij nog veel van zich horen en aarzelde hij niet zijn ongenoegen te uiten over zaken die volgens hem verkeerd liepen bij de luchtvaartmaatschappij.
Twee jaar geleden vierde hij zijn diamanten huwelijk met zijn vrouw Tineke Nitshagen. Hij had haar zelf als stewardess in dienst genomen. Later werd ze zijn rechterhand bij het werven van personeel. Sinds hij afscheid nam van Martinair woonde hij in Noordwijk. Hij bleef nog lang actief, onder meer in de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart (KNVvL) en de Koninklijke Luchtmacht Historisch Vlucht. De laatste jaren was zijn gezondheid zeer broos. Hij werd 93 jaar.
Johan Martin Schröder werd in 1931 in Ouderkerk aan de Amstel geboren. Zijn vader werkte als amanuensis bij de kruitfabriek, zijn moeder overleed al vroeg in leven. In de oorlog raakte hij gefascineerd door vliegtuigen. Toen deze voorbij was, bleef hij als jongeling elke dag op Schiphol rondhangen. Hij wist een opleiding tot piloot te voltooien. Hij begon in 1953 met een Auster als reclamesleper voor onder meer sigarettenfabrikant Lexington en wasmiddelenproducent Persil.
Naast monopolist KLM wilde Schröder een andere luchtvaartmaatschappij oprichten. In 1958 richtte hij Martin Air’s Charter op, samen met John Block. Vervolgens huurde hij een De Havilland Dove, waarbij hij als vliegende rondvaartboot vluchten boven Amsterdam ging houden. Daarna ging hij ook vracht vervoeren.
In 1960 vloog Schröder voor het eerst met een Dakota naar het Spaanse Mallorca. Zo wilde hij het publiek duidelijk maken dat de zonvakantie mogelijk zou worden. Omdat de lonen in de loop van de jaren zestig stegen en zonreizen daarmee binnen bereik van het grote publiek kwamen, groeide de luchtvaartmaatschappij razendsnel.
De vliegtuigen moesten voor alles kunnen worden ingezet om de kosten eruit te halen. Toestellen die de ene dag vakantiegangers naar Mallorca vlogen, moesten de volgende dag bloemen naar Stockholm kunnen vervoeren. In de tijd van de oude Douglas DC-3 Dakota betekende het dat de stoelen er ’s avonds uit werden gehaald en de vracht erin ging.
Om de uitbreiding van de luchtvloot te financieren, was hij gedwongen met de Rotterdamse Lloyd – het latere Nedlloyd – samen te werken. De naam werd veranderd in Martinair Holland, en KLM en Nedlloyd kregen ieder een belang van 50 procent.
‘Ik heb spijt van die verkoop als haren op mijn hoofd, maar stond toen met de rug tegen de muur’, zei hij in 1972. ‘Daarover moet je niet je hele leven blijven zeuren.’ KLM en Nedlloyd gaven hem de vrije hand. ‘Anders was ik direct opgestapt.’ Toen Schröder met pensioen ging, had Martinair drieduizend werknemers en werden dertig miljoen passagiers vervoerd.
Een van de dieptepunten was de ramp bij het Portugese Faro in 1992, waarbij een Martinair-vliegtuig tijdens de landing neerstortte. Bij het ongeval overleden 56 mensen en raakten ruim honderd mensen zwaargewond. Nabestaanden verweten Schröder de fouten van de piloot niet te hebben onderkend en vonden de compensatie voor hun verlies onvoldoende. Ze besmeurden zelfs zijn borstbeeld in Ouderkerk aan de Amstel.
Martin Schröder werd in 1998 opgevolgd door Aart van Bochove, die bij bakkerijgroep Meneba de uitvinder was van de Nobo-chocoladesprits. Maar erg goed zou het daarna niet meer gaan. Vooral het passagiersvervoer werd een schip van bijleg. ‘Waar we ons geld mee verdienen, is het vervoer van tijgers, neushoorns, koeien, lammetjes, medicijnen en bloemen’, bekende Van Bochoves opvolger Arie Verberk in de Volkskrant.
Maandenlang vervoerde Martinair alleen maar auto-uitlaten. De meest merkwaardige vracht was een vliegtuig met zand voor Saoedi-Arabië. In 2008 nam Air France-KLM de luchtvaartmaatschappij helemaal over en integreerde haar in de eigen onderneming. Vlak daarop volgde een keiharde sanering. Honderden banen werden geschrapt. Martinair stopte met passagiersvluchten. ‘Het doet mij en mijn vrouw Tineke heel veel verdriet’, liet Schröder optekenen.
3 × Martin Schröder
• Schröder had nauwe relaties met de koninklijke familie. Zijn dochter Paulette was enige tijd in beeld als vriendin van Willem-Alexander.
• Begin jaren tien boekte Martin Schröder een 70 duizend euro kostende ruimtesprong en vijf minuten gewichtloosheid, hoewel hij toen al 80 jaar was. Het kwam er niet van door een slechte gezondheid.
• Schröder was een fanatiek jager, onder anderen samen met prins Bernhard. Om inteelt onder het wild te voorkomen, haalde hij soms zwijnen uit het buitenland naar de kroondomeinen.
Broodtekst
Klaar? Vergeet de doorleessuggesties niet
Source: Volkskrant