Ook voor de tweede Joker-film viel acteur Joaquin Phoenix weer vele kilo’s af. Hij zingt live met Lady Gaga en doet dansjes die maanden maniakaal oefenen vereisten, alles voor ‘dat ene moment’ in de film. En? Met resultaat? ‘Poeh...’, zegt de hoofdrolspeler.
Is het vreemd, die plotse associatie met een gevangenis, kort voor het gesprek met Joaquin Phoenix? De locatie is aan de luxueuze kant: ook in de categorie ‘vijfsterrenhotels’ behoort het Londense Corinthia tot het bovenste echelon. Wel zijn er lange gangen, met gesloten deuren; van ver zien we de 49-jarige acteur – zwart joggingpak, zwarte All Stars-gympen – al aan komen lopen, in het kielzog van een forse beveiliger (bewaker?).
De door filmmaatschappij Warner Bros ingehuurde pr-medewerkers hebben het drietal voor de hotelkamer wachtende journalisten een om de hals te dragen pas overhandigd; ‘extra veiligheidsvoorschriften’. Het gezamenlijke en op de minuut geklokte onderhoud (verhoor?) met de Amerikaanse steracteur mag niet op een eigen recorder worden opgenomen; de studio zal de files later toesturen.
De associatie met de gevangenis zit ’m vast ook in de film die nog door het hoofd spookt: Joker: Folie à Deux, waarin Phoenix, terug in zijn rol als de miskende clown Arthur Fleck, het grootste deel van zijn tijd doorbrengt in een forensisch psychiatrische inrichting. De mistroostige, schizofrene en wederom uitgemergelde Fleck staat terecht voor vijfvoudige moord, terwijl zijn buiten opgestelde fans, uitgedost met clownmaskers, hopen op een volgende Joker-verschijning, plus een nieuwe geweldsorgie.
Het is het vervolg op Joker, uit 2019, waarvoor filmmaker en scenarist Todd Phillips het uit de Batman-mythologie geplukte personage losliet in een grimmiger en meer realistisch grotestadsdecor in de late jaren zeventig. Phoenix zag zich bekroond met een Oscar, na eerdere nominaties voor Gladiator, Walk the Line en The Master. Waar Joker met een budget van 60 miljoen dollar nog gold als een naar Hollywoodbegrippen beperkte en veilige investering, schroefde de Warner-studio het budget van Joker: Folie à Deux op tot 200 miljoen dollar; er ligt wel wat druk op de makers.
Over de auteur
Bor Beekman is filmredacteur van de Volkskrant.
Eerste en onvermijdelijke indruk, voor wie Phoenix na het zien van de Joker-films van dichtbij meemaakt: wat ziet de acteur er toch fris, gezond en normaal uit, zo zonder ingevallen wangen of manische blik. ‘Sorry’, mompelt hij hoffelijk tegen de pers bij binnenkomst in de hotelkamer, waar een bordje vers fruit voor hem klaarstaat. ‘Ik heb niks voor jullie besteld.’ Vraag hem níét naar zijn gewichtsverlies, instrueerde een pr-medewerker vooraf: ‘Hij vindt dat hij daar al genoeg over heeft gezegd.’
Dat was op het filmfestival van Venetië, waar Joker: Folie à Deux vorige maand in wereldpremière ging. Phoenix viel zo’n 23 kilo af voor de opnamen van de eerste film, en herhaalde dat procedé voor deel twee. Of dat, mede gezien het vorderen van zijn leeftijd, wel verstandig was, vroeg iemand tijdens de persconferentie. Hij stond onder toezicht van een arts, verzekerde Phoenix de aanwezigen. ‘Maar je hebt gelijk: ik zou dit misschien niet nog eens moeten doen.’
Zijn huid was geel, herinneren journalisten zich van Phoenix’ persoptredens voor de western The Sisters Brothers (2018), toen de acteur zich al aan het voorbereiden was op zijn eerste Joker-rol; hij leefde op koffie, sla, appels en sigaretten.
Hoe zit het met zijn mentale voorbereiding? Wat is daarvoor nodig? ‘Hmm’, klinkt het, na een korte overpeinzing. ‘Ik heb het idee dat ik dit keer toch vooral werd gestuurd door het tastbare, fysieke werk: de liedjes, het schaven aan de dansnummers. Ja, ik denk dat ik daar dit keer de, eh, poolster vond. Je beweegt je voeten op manieren waarop je dat normaal nooit doet. Dat was zeer moeilijk. Maanden werk, voor iets van twintig seconden in de film.’
Ook in het tweede deel lacht Arthur Fleck weer zijn compulsieve, holle en vreugdeloze lach; het klinkt en oogt alsof Phoenix zichzelf daadwerkelijk pijn doet. ‘Makkelijk is dat niet’, beaamt de acteur. ‘Ik span mijn hele lichaam aan en dan forceert het zich eruit. Dat is wel een beetje ongemakkelijk, o zeker.’
Met ruim een miljard dollar aan kassaopbrengst voor Joker leek een (aanvankelijk ongepland) vervolg een zekerheid, zeker gezien vanuit de studio. Al stond de hoofdrolspeler erom bekend dat hij eerdere verzoeken om een superheld of superschurk te spelen altijd naast zich neerlegde, daar hij niet wenste te vergroeien met zo’n ad infinitum uit te melken rol. Maar bij Fleck voelde dat anders, zegt Phoenix nu. ‘Ik was de eerste die verder wilde met dit personage. Ik was al aan boord, eerder dan wie dan ook.’
Na de eerste film droomde hij eens van zijn rol: dat hij optrad als Joker, liedjes zong en danste. ‘De dag erna belde Joaquin mij op’, zei regisseur Phillips vorige maand in Venetië, waar hun tweede Joker-deel in wereldpremière ging. De filmmaker besloot Joker: Folie à Deux deels in de vorm van een musical vol golden oldies te gieten, waarbij de opgesloten Fleck/Joker zich al dagdromend verliest in zang en dans. Ook benaderde Phillips zangeres en actrice Lady Gaga voor de nieuw toegevoegde rol van Lee, een psychisch instabiele Joker-fan.
Phoenix: ‘Nog voor we ook maar iets samen hadden gezongen, zei ze: o, we zouden dit live moeten opnemen! Ik reageerde zo van: ja maar, dat kan ik niet, daar ben ik gewoon niet goed genoeg voor. En toen bedachten we dat mijn personage zich helemaal niet op zijn gemak hóéft te voelen als hij zingt. Hij moet juist niet klinken als een echte zanger. Hij is als een kind dat in die liedjes zijn gevoelens tracht uit te drukken.’
Gaga bleef hem aanmoedigen tijdens het live zingen. Omgekeerd moedigde hij haar dan weer aan om niet al te goed te zingen. ‘Dat was voor haar wel moeilijk denk ik, met die krachtige stem van haar. We weten allemaal dat ze het dak eraf kan blazen met die liedjes.’
Als een van de journalisten vraagt of Phoenix het mogelijk acht dat hij met deze rol wéér de Oscar wint, staart de acteur haar enkel aan. Niet boos, of geïrriteerd, maar gewoon blanco. Net zolang tot ze doorheeft dat er geen antwoord komt.
De als enigszins mensenschuw bekend staande Phoenix, die ook op de set bij voorkeur zo min mogelijk converseert met zijn medespelers (hij en Robert De Niro zeiden elkaar slechts gedag tijdens de opnamen van de eerste Joker-film), kwam tot een paar jaar geleden vaak bloednerveus opdraven bij interviews. Ook liep hij weleens weg in het midden van persconferenties, zonder dat duidelijk was waarom. Dat hij zelf allerlei (echte) mensen moest interviewen voor zijn rol als radiomaker in het drama C’mon C’mon (2021) had iets van een therapeutisch effect. Sindsdien gaat het beter.
Phoenix (geboren als Joaquin Bottom) groeide op in een Amerikaans hippiegezin, dat in de jaren zeventig missiewerk verrichtte voor de Children of God-sekte in Zuid-Amerika, om daarna in Los Angeles te belanden. Net als zijn in 1993 aan een overdosis overleden oudere broer River, ook acteur, doorliep ook Joaquin nooit een acteursopleiding. Hij speelt puur op gevoel, instinctief. ‘Er is niemand in de wereld die kan wat hij kan’, merkte zijn wel als acteur geschoolde collega John C. Reilly op toen hij uitlegde hoe het was om met Phoenix samen te spelen (in The Sisters Brothers). ‘Op de set is het alsof er een wild dier voor de camera staat. Fascinerend! Oké, jij bent dus een wild dier. Maar we moeten samen wel dit en dat bereiken. Hoe doen we dat?’
Dat hij altijd uit is op dat ‘ene moment’, zei Phoenix er zelf over in de Volkskrant, in een gesprek over zijn rol als getraumatiseerde oorlogsveteraan in You Were Never Really Here (2017), van de Schotse regisseur Lynne Ramsay. ‘Soms is het maar één take in een hele film, soms gebeurt het helemaal niet. Al die dagen waarin je zoekt en zoekt en er niks gebeurt, dagen waarop ik me afgrijselijk voel. Maar ik ben altijd op jacht naar dat gevoel. Dat ene moment is alles waard.’
Hoe ging dat nu, bij Joker: Folie à Deux? ‘Poeh... ik heb nooit het gevoel gehad dat we hetgeen ik zocht ook te pakken kregen. Het was meer zo van: oké, ik hóóp dat dit werkt.’
Hij grijnst: ‘Ik heb wel het gevoel dat we er echt alles aan hebben gedaan. Zeker bij de eerste liedjes die ik live heb gezongen. Dat was wild, losgeslagen. Op dat moment kon ik niet peilen of het werkte, of het goed was. Hij (Joker, red.) verkeert in een soort verhoogde staat van zijn bij die liedjes, dus ik probeerde dat te vangen door óók in die staat te zijn.’
Scenarist en regisseur Phillips ontving naast veel lof voor zijn eerste film ook kritiek: dat deze Joker, die een door sommige commentatoren als ‘trumpiaans’ geduide, gewelddadige volksopstand ontketende, wel heel sympathiek werd afgeschilderd. De film bekrachtigde het nihilisme van de massa, klonk het. Phoenix, gevraagd waarom het bioscooppubliek zich zo aangetrokken voelt door deze Joker: ‘Misschien omdat veel mensen zich niet gehoord of begrepen voelen? Dat ze impact willen hebben op de wereld? Maar echt zeker ben ik daar niet van. Wat denken jullie?’
Joker: Folie à Deux is opvallend minder gewelddadig dan het eerste deel. ‘Dat is geen gecalculeerd effect of zo: het klopt bij de ontwikkeling van dit personage. Deze film gaat over gevoelens die Arthur zoekt in zichzelf. In de eerste film dacht hij die gevoelens uit geweld te kunnen halen, nu wil hij dat geweld achter zich laten. Hij wil verder met Lee. Terwijl Lee denkt: ja, maar mét dat geweld was je zoveel cooler. Daar zit de echte worsteling, denk ik. Deze film gaat over het ontstaan van romantiek.’
Er bestaan meerdere beroemde filmtrappen. Allereerst die in het Oekraïense Odessa, waar regisseur Eisenstein tsaristische soldaten op het volk (en die ene kinderwagen) liet vuren in Battleship Potemkin (1925). Of anders Brian De Palma’s hommage aan die Russische klassieker, gedraaid op de grote trap van het treinstation van Chicago voor zijn gangsterfilm The Untouchables (1987).
Maar met stip de snelste stijger in dit onder filmlocatie-fanaten populaire lijstje is zonder twijfel de trapstraat van West 167th Street, in The Bronx. Daar, in het verder voor toeristen niet per se bezienswaardige deel van de New Yorkse stadswijk, voerde Joaquin Phoenix zijn bezeten trapdans in Joker (2019) uit, op de klanken van Gary Glitters Rock ‘n’ Roll Part Two. En ook in Joker: Folie à Deux komt de stenen trap weer voorbij, nu met Phoenix en tegenspeler Lady Gaga erop.
De locatie trekt inmiddels al jarenlang hordes selfies makende, de Joker-dans nadansende toeristen. Dit tot onvrede van de buurtbewoners, die een campagne begonnen om de toeristenstroom in te dammen. Het blijkt ook best link, dansen op die steile trap. Voor je het weet lig je beneden. Dat beaamt ook Joaquin Phoenix: ‘Ja, ze zijn écht heel smal, die treden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant