Tuimelaars lachen naar elkaar tijdens het spelen, concluderen onderzoekers. Dit lijkt een eerste aanwijzing te zijn dat dolfijnachtigen communiceren met gezichtsexpressies.
Lachen leek voorbehouden aan mensen, andere primaten en enkele carnivoren zoals meerkatten en wolven. De tuimelaar, een dolfijnachtige, voegt zich nu bij dit rijtje.
Dolfijnachtigen hebben weinig gezichtsspieren, wat het bestuderen van gezichtsuitdrukkingen lastig maakt. Tot nog toe was er daarom weinig bekend over hun visuele communicatie.
Tuimelaars houden ervan om elkaar te achtervolgen of spelenderwijs met elkaar te vechten. Om te voorkomen dat dit opgevat wordt als agressie en uitgroeit tot een echt gevecht, is communicatie belangrijk. Onderzoekers van de Universiteit van Pisa besloten daarom naar de visuele communicatie van de dolfijnachtigen te kijken tijdens het spelen.
Hiervoor observeerden ze 22 tuimelaars die in een dolfinarium leven en verzamelden 80 uur aan videomateriaal. Voor de analyse maakten de wetenschappers onderscheid tussen individueel spelen, spelen met de trainer en spelen met een andere tuimelaar.
Tijdens het spelen met een soortgenoot openden de tuimelaars regelmatig hun mond in wat eruitziet als een lach. Dat dit gebaar inderdaad vriendelijk bedoeld is, stelden de wetenschappers vast door de afwezigheid van verticaal schudden met het hoofd, wat een teken is van agressie. Bij speelgevechten geven tuimelaars elkaar ook de kans om een tegenaanval uit te voeren, iets wat bij een echt gevecht niet gebeurt.
Het Italiaanse team ontdekte dat tuimelaars voornamelijk lachten als hun speelmaatje het kon zien. In 1 op de 3 gevallen lachte dit speelmaatje ook terug. Dit teruglachen is geen toeval volgens het onderzoeksteam. De dieren beantwoordden elkaars gezichtsexpressie dertien keer zo vaak binnen de tijdspanne van een seconde als ze elkaars gezicht konden zien. Dit is vergelijkbaar met de reactietijd van naar elkaar lachende meerkatten en honingberen.
‘Het is een mooie eerste aanwijzing dat tuimelaars naar elkaar lachen tijdens sociale interacties’, zegt Hans Slabbekoorn, hoogleraar akoestische ecologie en gedrag aan de Universiteit Leiden. Toch is er voor harde conclusies meer onderzoek nodig. ‘Deze data zeggen nog vrij weinig omdat het gebaseerd is op een beperkt aantal observaties.’
De studie heeft enkele tekortkomingen, aldus Slabbekoorn. Zo is er weinig aandacht voor de context van de ‘lach’ en zijn er geen geluidsopnamen gemaakt. Terwijl tuimelaars een vrij gecompliceerde vocale communicatie hebben. De hoogleraar vermoedt dat geluid een belangrijke rol speelt voor, tijdens en na het ‘lachen’ en zo helpt bij de interpretatie van deze gezichtsuitdrukking.
De Italiaanse wetenschappers willen nu uitzoeken hoe tuimelaars geluid en zicht combineren in de communicatie. Ook willen ze de oogbewegingen van de dieren volgen om te bepalen waar de dieren precies naar kijken tijdens het lachen.
Slabbekoorn stelt voor hier een experiment aan toe te voegen: ‘Als je een tuimelaar op een filmpje kunt laten reageren waarin een soortgenoot wel of niet zijn mond opent en de tuimelaar reageert hier verschillend op door wellicht de open mond te spiegelen, dan heb je onomstotelijk bewijs dat de dieren het gedrag herkennen en inderdaad teruglachen.’
Of de open mond voorbehouden is aan speelsessies, valt nog niet te concluderen volgens Slabbekoorn. ‘Bij apen zien we varianten van de open mond in allerlei contexten terug.’ Soms is het een vriendelijk gebaar, bedoeld om een conflict te vermijden. In andere gevallen juist een dreigement. Net zoals bij de mens is een ‘lach’ in veel situaties functioneel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant